Hội thảo Các giải pháp hỗ trợ ngư dân phát triển kinh tế biển

Làm gì để cải thiện đời sống ngư dân?

Xuất khẩu thủy sản hàng năm đóng góp 6,5-7 tỷ USD, đứng thứ 5 trong các ngành hàng xuất khẩu chủ lực nước ta. Vậy nhưng, đời sống ngư dân vẫn khó khăn, chưa được hưởng thành quả từ công cuộc đổi mới và các chính sách ưu đãi Nhà nước ban hành. Làm thế nào để cải thiện căn cơ đời sống ngư dân là một vấn đề bàn thảo sôi nổi tại hội thảo.

Sống dưới… tiềm năng

Theo ông Võ Thiên Lăng, Phó Chủ tịch Hội Nghề cá Việt Nam, ngư dân hiện nay chủ yếu khai thác đánh bắt nhỏ lẻ, gần bờ, dẫn đến năng suất và thu nhập bấp bênh, khó vượt lên thoát nghèo; chi phí về nguyên liệu, xăng dầu chiếm phần lớn trong giá thành mỗi chuyến đi biển, trong khi giá sản phẩm hải sản đánh bắt bán cho thương lái không tăng, có khi bị ép giá.

Vốn đầu tư cho nuôi trồng thủy hải sản hạn chế lại thường xuyên gặp rủi ro cao mỗi khi bão, lũ lụt ập đến, có hộ mất trắng hàng tỷ đồng, đang là hộ giàu trở thành hộ nghèo và mang nợ nần chồng chất, khó trả được nợ. Đã vậy, ngư dân còn phải gánh chịu nhiều loại thuế: môn bài, thuế tài nguyên, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập và các loại phí khác nên lợi nhuận ròng không tương xứng công sức bỏ ra.

Ngày nay, trong điều kiện nguồn tài nguyên thiên nhiên trên đất liền đang dần cạn kiệt, không gian kinh tế truyền thống trở nên chật chội, nhiều quốc gia đang hướng ra biển để tìm kiếm, khai thác các nguồn tài nguyên, đảm bảo các nhu cầu về nguyên nhiên liệu, năng lượng, thực phẩm… Biển và hải đảo ngày càng trở thành nguồn lực kinh tế to lớn và không gian sinh tồn mới; đồng thời có ý nghĩa quan trọng về an ninh, quốc phòng.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng,
phát biểu nhân Ngày Đại dương thế giới tại Nha Trang

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam,  tâm tư ngư dân hiện nay dù khó khăn đến mấy cũng phải bám biển mưu sinh, giữ gìn bờ cõi. Nhiều báo cáo cho thấy sản lượng đánh bắt, xuất khẩu hải sản cũng như những đầu tư cho nghề biển năm nào cũng cao hơn năm trước, tuy nhiên đời sống ngư dân lại thấp đi…

Đồng cảm với vấn đề này, ông Lê Huy Ngọ, nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT, cho rằng thời gian qua chủ yếu nói về hỗ trợ cho tam nông, còn ngư nghiệp và ngư dân ít được nhắc tới. “Vấn đề cấp bách như rủi ro về thiên tai, Nhà nước phải hỗ trợ, muốn bà con ngư dân khá giả hơn phải có cách hỗ trợ khác, chính sách khác. Nếu cứ phát triển nhiều ngư trường nhỏ như hiện nay, không tổ chức lại theo hướng hiệu quả hơn, kinh tế biển khó phát triển nổi mà đời sống ngư dân luôn bấp bênh, đối mặt với với rủi ro” - ông Ngọ trăn trở.

Đặt vấn đề trên khía cạnh khác, ông Lê Tiền Tuyến, Phó Tổng biên tập báo SGGP, phân tích: “Lợi thế phát triển kinh tế biển của Việt Nam là điều không phải bàn. Nhưng thực tế trong một thời gian dài, Việt Nam chỉ tập trung cho các ngành khai thác tài nguyên biển - thủy sản, dầu khí, tức là những loại tài nguyên thô và có nguy cơ cạn kiệt. Ngược lại, chưa chú ý đầu tư tái tạo nguồn lợi thủy sản, ngành chế biến yếu kém chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô; chưa khai thác đúng mức những tài nguyên mang đến giá trị gia tăng cao nên thu nhập ngư dân không cao. Tác động của biến đổi khí hậu đến sự phát triển kinh tế biển hiện nay là mối đe dọa trực tiếp đến vùng biển cũng như ven bờ. Ngành kinh tế biển là ngành đầu tiên chịu sự thiệt hại nặng nề do biến đổi khí hậu và nước biển dâng nhưng việc đối phó còn mang tính thụ động. Vì vậy đời sống ngư dân luôn trong tư thế bấp bênh”.

Chính sách bất cập

Chúng ta phải nhìn nhận một cách đầy đủ về cơ chế chính sách hiện nay đối với ngành thủy sản, không thể đồng nhất một cơ chế khi các ngành khai thác có quá nhiều đặc thù, khác biệt. Thí dụ, nghề khai thác cá của Việt Nam có 2 đặc điểm khai thác cá lớn (đánh bắt xa bờ) và khai thác cá nhỏ (đánh bắt gần bờ), nhưng chúng ta chỉ có một cơ chế điều hành chung 2 nghề này.

“Nhiều chính sách hỗ trợ ngư dân đã được triển khai, nhưng chúng ta nên nhìn nhận xem kết quả từ những chính sách đó là gì?” - nhiều đại biểu đặt vấn đề tại hội thảo.

Theo ông Lê Nam, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa, qua tiếp xúc với cử tri là ngư dân, cho thấy chính sách hỗ trợ về vốn cho ngư dân đang là vấn đề vướng mắc lớn nhất. Mặc dù ngân hàng rất quan tâm tăng cường tín dụng cho ngư dân, nhưng trên thực tế người đi biển chủ yếu vẫn phải tìm vốn ở kênh tín dụng đen. Đây là hiện trạng rất chua xót. Chính phủ đã có nhiều chủ trương, giải pháp về vốn cho ngư dân, nhưng thời gian qua hàng ngàn tỷ đồng vứt xuống biển mà hiệu quả rất thấp.

Làm gì để cải thiện đời sống ngư dân? ảnh 1

Ông Nguyễn Văn Giàu (thứ 3 từ trái qua) trao kỷ niệm chương
cho 2 đơn vị phối hợp tổ chức sự kiện, kết thúc tốt đẹp cuộc hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG

Bên cạnh đó, một số chính sách khác cũng còn nhiều bất cập, như cho vay đóng tàu nhưng không cho vay để mua sắm ngư lưới cụ và trang thiết bị trên tàu, đào tạo thuyền trưởng, thuyền viên để đủ khả năng vận hành, sử dụng phương tiện lớn, hiện đại; mức hỗ trợ các loại chưa đáp ứng được so với nhu cầu của ngư dân.

Ngoài ra, các điều kiện để được hưởng chính sách chưa sát với thực tế sản xuất nghề cá, như khi mua máy tàu mới 100% hay các máy móc, thiết bị được hỗ trợ phải đảm bảo yếu tố nội địa hóa 60% trở lên; công tác triển khai hướng dẫn thực hiện của các cơ quan chức năng chưa kịp thời, thiếu các quy định, tiêu chuẩn về việc lựa chọn lắp đặt máy thông tin... đã làm hạn chế chủ trương phát triển kinh tế biển.

Phát triển kinh tế biển không chỉ là vấn đề xóa đói giảm nghèo ngư dân và người dân ven biển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn vì mục tiêu bảo đảm an ninh quốc phòng, giữ vững cương thổ quốc gia, đưa đất nước tiến lên giàu mạnh.

Vì vậy, trước mắt phải tái cơ cấu ngành kinh tế biển phát triển tự phát và khập khiễng hiện nay thành các ngành kinh tế mũi nhọn; thúc đẩy liên kết hợp tác giữa các ngành, các địa phương dưới sự quản lý tập trung của Trung ương. Phải nhất quán từ lập trường, quan điểm phát triển kinh tế biển vì lợi ích quốc gia để nhanh chóng hình thành các đầu mối kinh tế vùng mang tính đột phá lớn, phục vụ cho chiến lược quốc gia tổng thể về kinh tế biển.

Để khẳng định chủ quyền biển, Việt Nam phải hình thành các đội tàu lớn hiện đại, hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất, chế biến lớn mạnh. Muốn vậy, Việt Nam cần phát triển ngành vận tải biển, ngành công nghiệp đóng tàu, hậu cần nghề cá, hình thành các đô thị ven biển và ngành du lịch biển (bờ, biển, đảo). Chấm dứt việc vơ vét, khai thác tài nguyên kiểu tận thu bất chấp thế hệ mai sau như khai thác cát, titan, phá rừng, cắt xẻ bờ biển để làm resort…

Giải pháp toàn diện, căn cơ

Để phát triển kinh tế biển, cần thiết phải thiết kế hệ thống các chính sách trong chuỗi các khâu từ hạ tầng sản xuất đến công tác tiêu thụ sản phẩm cho ngư dân. Ông Phan Sửu, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá  phường 6 (TP Tuy Hòa, Phú Yên), kiến nghị Nhà nước cần có những cơ chế rất đặc thù cho ngư dân vay vốn để mua sắm, cải hoán tàu thuyền và trang bị ngư cụ khai thác, từ lãi vay đến thời gian đáo hạn các khoản vay.

Thực tế phần đông ngư dân và dân cư ven biển nước ta là đối tượng nghèo hoặc cận nghèo, đời sống rất bấp bênh vì thường xuyên đối mặt với thiên tai, bão lũ. Thu nhập không cao lại bị tín dụng đen bủa vây ở các làng chài nông thôn nên người dân không có tích lũy, không có tài sản thế chấp vay vốn cuộc sống đắp đổi rất khó khăn. Tiềm năng kinh tế biển nước ta phong phú, bao la nhưng thật nghịch lý khi người dân mưu sinh vẫn quá đỗi nhọc nhằn, cuộc sống chưa được cải thiện.

Ông Lê Tiền Tuyến,
Phó Tổng biên tập báo SGGP

Nên chăng thủ tục vay vốn chỉ cần thông qua tổ đội sản xuất có sự tham gia của chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, khoản vay cần được mở rộng cho việc mua sắm ngư cụ khai thác, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động này. Có như vậy, tính đồng bộ trong hoạt động sản xuất của ngư dân mới nâng cao hiệu quả.

Ngư dân đề nghị đẩy nhanh đầu tư các cơ sở hạ tầng nghề cá theo quy hoạch đã được phê duyệt, đặc biệt ban hành quy định về tiêu chí khu neo đậu tránh, trú bão để giảm tổn thất cho ngư dân khi gặp thiên tai, rủi ro trên biển, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân trong quá trình khai thác và tiêu thụ sản phẩm. 

Tham luận tại hội thảo, ông Lê Tiền Tuyến đề xuất: “Ngoài tạo điều kiện thông thoáng hơn về cơ chế, chính sách hỗ trợ ngư dân phát triển kinh tế biển như mục tiêu cuộc hội thảo hôm nay, nên chăng các tổ chức xã hội - đoàn thể, các doanh nghiệp, các ngân hàng thương mại… cùng vào cuộc ủng hộ lập Quỹ hỗ trợ ngư dân, dùng nguồn vốn này cho vay luân chuyển (không tính lãi) các đối tượng nghèo trong việc sửa chữa, trang bị ngư lưới hành nghề, hỗ trợ đóng mới tàu thuyền, phát triển nuôi trồng thủy sản ven biển… như phương thức “ngân hàng bò” triển khai rất hiệu quả ở các tỉnh, thành vùng cao” . 

Trần Minh Trường

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.