Kinh tế 9 tháng 2012: Phục hồi chậm chạp

Kinh tế Việt Nam 9 tháng 2012 cho thấy tính bất ổn vĩ mô, thể hiện qua chỉ báo về lạm phát, hoạt động của hệ thống NHTM và khu vực doanh nghiệp. Đã có những kết quả đáng kể từ những nỗ lực của Chính phủ trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, nhưng những tháng cuối năm 2012 thách thức vẫn rất lớn bởi nhiều vấn đề tồn tại của nền kinh tế chưa được xử lý triệt để. Trao đổi với ĐTTC, TS. TRẦN DU LỊCH, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, cho biết:

Bước vào năm 2012, kinh tế vĩ mô nước ta đứng trước 5 thách thức lớn: Thứ nhất, áp lực lạm phát kéo dài từ năm 2008 mà Chính phủ luôn phải nỗ lực ứng phó trong suốt 4 năm qua. Năm 2012 càng khó khăn hơn khi phải chống lạm phát trong điều kiện lãi suất  đang quá cao, cấp thiết phải bằng mọi cách kéo giảm lãi suất.

Thứ hai, các biện pháp giảm tổng cầu (chính sách tiền tệ và tài khóa thắt chặt theo Nghị quyết 11 của Chính phủ) đã tác động làm kìm hãm thị trường và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Số lượng doanh nghiệp ngưng hoạt động, phá sản, giải thể tăng cao.

Thứ ba, hệ thống NHTM từ quý IV-2011 lâm vào nguy cơ đổ vỡ dây chuyền do mất thanh khoản của một nhóm ngân hàng nhỏ. Nợ xấu tăng nhanh, đặc biệt các khoản tín dụng về bất động sản.

Thứ tư, từ quý II-2012, nền kinh tế càng thể hiện rõ nét đặc điểm “một cơ thể vừa thiếu máu, vừa không tiếp nhận được máu”. Doanh nghiệp thiếu vốn hoạt động trong khi NHTM không tăng được tín dụng. Nợ xấu như “cục máu động” gây tắc nghẽn “hệ tuần hoàn” nền kinh tế.

Thứ năm, thị trường thiếu niềm tin về tính ổn định của kinh tế vĩ mô nên diễn biến thất thường. Điều này thể hiện rõ qua chỉ báo ảm đạm của thị trường chứng khoán.

PHÓNG VIÊN: - Nhưng thưa ông, trước những thách thức ấy, Chính phủ đã có những giải pháp để ổn định kinh tế vĩ mô. Vậy kết quả có như kỳ vọng?

TS. TRẦN DU LỊCH: - Trong bối cảnh khó khăn của nền kinh tế, đầu năm 2012 Chính phủ đưa ra thông điệp tập trung ổn định vĩ mô, nhưng vẫn chưa tạo được niềm tin cho thị trường về triển vọng một nền kinh tế ổn định. Kỳ vọng lạm phát cao nên Chính phủ vẫn phải tiếp tục thực hiện chính sách tiền tệ và tài khóa theo tinh thần Nghị quyết 11 (áp dụng từ quý I-2011). Tổng cầu của nền kinh tế giảm nhanh, thể hiện qua mức tăng GDP quý I-2012 chỉ 4% (bằng khoảng 2/3 mức tăng của quý IV-2011).

Tình trạng nợ xấu vẫn là vấn đề nan giải nhất đối với kinh tế vĩ mô hiện nay, nên khả năng hấp thụ tín dụng của doanh nghiệp rất hạn chế. Trừ khi Chính phủ có chủ trương “khoanh nợ” cho một số ngành và lĩnh vực mới có cơ hội để tăng tín dụng cho nền kinh tế. Những doanh nghiệp nào thời gian qua làm ăn được nhưng gặp khó khăn tạm thời vì nợ xấu, NHNN nên có giải pháp khoanh nợ, cho vay mới, mới giúp các doanh nghiệp đó phục hồi.

Thời gian này, Chính phủ tiếp tục triển khai Nghị quyết 13 nhằm kích thích tăng tổng cầu và hỗ trợ thị trường, với các biện pháp như giãn thời gian nộp thuế thu nhập doanh nghiệp cho một số đối tượng; hoãn nộp tiền sử dụng đất năm 2011 đối với doanh nghiệp bất động sản…

Chính sách tiền tệ tiếp tục được thực hiện thận trọng theo chiều hướng xem xét tín hiệu chỉ số CPI và đã có 5 lần giảm lãi suất huy động tiền gửi; kéo giảm lãi suất cho vay; tập trung xử lý thanh khoản của NHTM thông qua việc bơm thêm tiền cho hệ thống qua các công cụ của NHNN.

 Điều này đã góp phần giúp ổn định tỷ giá VNĐ, tăng dự trữ ngoại hối. Chính sách tài khóa nỗ lực thực hiện giải ngân theo kế hoạch; tăng lương cơ bản vào tháng 5-2012; nới lỏng đầu tư công theo mức bội chi ngân sách và phát hành trái phiếu trong kế hoạch.

Ngoài ra, Chính phủ cũng đã có những nỗ lực trong việc giải quyết tín dụng cho doanh nghiệp trong một số lĩnh vực công nghiệp, xuất khẩu, nông nghiệp - nông thôn...

Với những nỗ lực trên của Chính phủ, kinh tế Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng kể. Suy giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế đã dừng lại trong quý I và tăng trở lại từ quý II, dù mức tăng vẫn yếu ớt (GDP quý I tăng 4%; quý II tăng 4,66%; ước quý III tăng 5,6% và ước cả năm 2012 tăng 5,3-5,5%).

CPI theo chiều hướng giảm, thậm chí tháng 6 và 7 tăng trưởng âm. Tuy nhiên, tháng 9, CPI đã tăng đột biến lên đến 2,2%, dẫn đến kết quả 9 tháng năm 2012 đã vượt mức 5% so với tháng 12-2011.

Xuất khẩu 9 tháng đạt 83,79 tỷ USD, tăng 18,9% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tăng 38,5%. Xuất siêu 9 tháng 34 triệu USD, chiếm 0,04% kim ngạch xuất khẩu. Sức mua thị trường thể hiện qua tổng doanh thu dịch vụ và bán lẻ tăng 17,5% (nếu loại trừ yếu tố giá thì tăng 6,9%).

Tổng phương tiện thanh toán (M2) tăng 10,37%; dư nợ tín dụng tăng 2,16% so với tháng 12-2011, trong khi huy động vốn tăng 11,23%. Điều bức xúc là trong 9 tháng qua đã có trên 40.200 doanh nghiệp giải thể hoặc ngừng hoạt động, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm 2011.

Kinh tế 9 tháng 2012: Phục hồi chậm chạp ảnh 1

Để ổn định kinh tế vĩ mô cần củng cố hệ thống NHTM, ưu tiên xử lý triệt để nợ xấu.
Ảnh: LÃ ANH

- Vậy theo ông cần những giải pháp nào để ổn định kinh tế-xã hội từ nay đến cuối năm?

- Từ nay đến cuối năm, cơ bản Chính phủ vẫn điều hành kinh tế vĩ mô như tinh thần Nghị quyết 13 áp dụng từ đầu quý II năm nay. Như vậy sẽ không có sự đột biến về chính sách. Với chỉ số CPI có xu hướng tăng mạnh vào tháng 9, khả năng những tháng cuối năm CPI sẽ tăng trở lại, nhưng cả năm cũng chỉ ở mức 8-8,5% so với tháng 12-2011.

Năm 2013, kinh tế nhìn chung vẫn trong tình trạng trì trệ, tốc độ tăng GDP chỉ có thể nhích hơn năm 2012 đôi chút (khoảng 5,5%). Các loại thị trường đều chưa thể khởi sắc; đầu tư chưa thể tăng nhanh; sức mua vẫn tăng chậm. Thị trường bất động sản chưa thể bắt đầu phục hồi; thị trường chứng khoán chưa lấy được niềm tin. Nguyên nhân sâu xa của lạm phát từ cơ cấu kinh tế, nên chắc chắn chính sách tài khóa và tiền tệ vẫn chưa thể nới lỏng nhằm thực hiện mục tiêu kiềm chế lạm phát. CPI sẽ giữ ở mức tăng như năm 2012.

Điều đó có nghĩa lãi suất tiết kiệm thực dương không còn đáng kể. Lãi suất khó có thể giảm sâu hơn, cả huy động và cho vay. Kế hoạch tăng dư nợ tín dụng cả năm 8-10% như NHNN tuyên bố trước đây khó có thể đạt được.

Đối với những NHTM có dư nợ ở lĩnh vực sản xuất cao, đồng thời có những khách hàng tiềm năng ở lĩnh vực khuyến khích, NHNN nên có chính sách hỗ trợ tái cấp vốn qua thị trường mở, hỗ trợ các NHTM này nguồn vốn giá rẻ để tăng tín dụng từ nay đến cuối năm. Hiện nay cán cân thanh toán của Việt Nam đang ở tình trạng tốt, nên sức ép tăng tỷ giá vào cuối năm không đáng kể.

Tuy nhiên, chính sách tiền tệ phải chủ động điều chỉnh phù hợp, tránh bị động chạy theo sức ép như trước đây. Tỷ giá USD/VNĐ dao động với biên độ 1-2% từ nay đến cuối năm là phù hợp. Ngoài ra, trong chính sách tài khóa, giảm thu ngân sách theo kế hoạch trong năm 2012 đang là vấn đề khó khăn mà Chính phủ phải đối phó trong những tháng cuối năm. 

- Trước sức ép lạm phát cùng những tồn tại của nền kinh tế, theo ông kinh tế những năm tới diễn biến theo chiều hướng nào?

- Từ sự phân tích trên có thể nhận định kinh tế Việt Nam đang có sự phục hồi tốc độ tăng trưởng nhưng rất chậm. Những khó khăn trước mắt sẽ tiếp tục kéo dài đến năm 2013.

Chính phủ vẫn phải tiếp tục thực hiện các chính sách tài khóa và tiền tệ phục vụ mục tiêu ổn định vĩ mô, hỗ trợ một phần thị trường để phục hồi tăng trưởng. Đặc biệt phải củng cố hệ thống NHTM, xử lý nợ xấu vẫn là vấn đề ưu tiên.

Trong đó, NHNN phải xử lý mạnh tay những NHTM yếu kém, lành mạnh hóa hệ thống NHTM, trong nhiều trường hợp phải bắt buộc tái cấu trúc chứ không để các NHTM tự nguyện tái cấu trúc. Với những NHTM có nợ xấu gia tăng, bên cạnh yêu cầu tăng trích lập dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu, cần giám sát chặt chẽ hoạt động nhằm buộc các NHTM này tự xử lý nợ xấu bằng nguồn vốn, lợi nhuận của mình.

Việc đẩy mạnh tái cấu trúc hệ thống NHTM sẽ tránh những cuộc đua lãi suất, lách luật gây rối loạn thị trường tiền tệ như trước đây.

- Xin cảm ơn ông.

Mai Thảo (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

105m2 đất được đền bù 145 triệu đồng?

105m2 đất được đền bù 145 triệu đồng?

(ĐTTCO) - Mua đất cất nhà từ năm 1999, nhưng từ đó đến nay gia đình bà Lê Minh Huế (tổ 44, KP5, phường An Phú, quận 2, TPHCM) luôn sống trong tình trạng bất an vì bị giải tỏa bởi dự án KĐT An Phú - An Khánh.