Hút vốn FDI: Nâng chất, chọn lọc dự án

6 tháng đầu năm 2012, tính cả đăng ký mới và tăng vốn, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam mới đạt 6,4 tỷ USD so mục tiêu cả năm 15-17 tỷ USD. Dù vậy, chất lượng FDI đã có bước cải thiện đáng kể, đặc biệt số vốn thực hiện có xu hướng gia tăng hơn những năm trước. Tuy nhiên, để nâng chất FDI theo đúng mục tiêu đề ra, vẫn còn nhiều việc phải làm.

Vốn giảm, giải ngân tăng

Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH-ĐT), tính đến ngày 20-6-2012 cả nước có 452 dự án FDI mới được cấp giấy chứng nhận đầu tư với tổng vốn đăng ký 4,76 tỷ USD, bằng 75,4% so với cùng kỳ năm 2011. Ngoài ra, có 123 lượt dự án đăng ký tăng vốn đầu tư với tổng vốn đăng ký tăng thêm 1,62 tỷ USD, bằng 64,5% so với cùng kỳ.

Tính chung cả vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm trong 6 tháng là 6,38 tỷ USD, bằng 72,3% so với cùng kỳ năm 2011. Như vậy, để đạt được mục tiêu thu hút 15-17 tỷ USD vốn FDI trong cả năm 2012 là một thách thức lớn.

 Theo TS. Đỗ Nhất Hoàng, Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, mục tiêu thu hút FDI trong năm 2012 khi được công bố đã lường trước những yếu tố ảnh hưởng từ môi trường đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, cũng có nhiều yếu tố bất định, khó dự đoán đã tác động không thuận lợi tới đầu tư của Việt Nam.

Vẫn còn nhiều việc phải làm để cải thiện sức hấp dẫn trong dài hạn của thị trường Việt Nam. Thực tế, sự khó khăn trong tiếp cận tín dụng, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ và các gánh nặng về thủ tục hành chính vẫn đang tiếp diễn. Đây là những vấn đề cần sớm được cải thiện để củng cố niềm tin các nhà đầu tư.

Ông PREBEN HJORTLUND,
Chủ tịch EuroCham tại Việt Nam

Dù vậy, cơ quan quản lý không tỏ ra quá lo ngại trước diễn biến suy giảm của dòng vốn FDI. “Vốn FDI đăng ký giảm nhưng Việt Nam đang hướng tới việc nâng cao chất lượng luồng vốn đầu tư. Vì vậy, trong ngắn hạn có thể số lượng sẽ giảm đi, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu như hiện nay không thể vừa đòi hỏi cả chất lượng lẫn số lượng. Những số liệu thống kê về FDI trong 6 tháng đầu năm 2012 phần nào nằm trong dự tính của chúng ta” - ông Hoàng cho biết.

Cơ cấu FDI đã bước đầu có chuyển biến tích cực theo đúng mục tiêu đề ra là tăng cường thu hút FDI vào các lĩnh vực sản xuất, công nghệ cao. Trong 6 tháng đầu năm, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo có 193 dự án FDI đầu tư đăng ký mới và 95 dự án tăng vốn với tổng vốn cấp mới và tăng thêm 4,02 tỷ USD (chiếm 63% tổng vốn đầu tư đăng ký).

Lĩnh vực kinh doanh bất động sản đứng thứ hai với vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm là 1,57 tỷ USD (chiếm 24,7% vốn đầu tư); lĩnh vực bán buôn, bán lẻ; sửa chữa đứng thứ ba với tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm là 207,7 triệu USD (chiếm 3,3%).

Một chuyển biến quan trọng khác là giải ngân vốn FDI đến nay đã đạt 5,4 tỷ USD. “Qua việc xem xét số liệu của các năm, vốn giải ngân vẫn liên tục được giữ ổn định và có xu hướng tăng lên. Đây là tín hiệu rất tích cực đối với nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu” - TS. Đỗ Nhất Hoàng nhận định.

Ngăn chặn đà suy giảm

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, định hướng nâng cao chất lượng dòng vốn FDI là cần thiết, đặc biệt là khi nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn tái cơ cấu theo hướng bền vững hơn. Tuy nhiên, FDI giảm sâu cũng ảnh hưởng không nhỏ tới tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Phân tích số liệu về xuất nhập khẩu trong 6 tháng đầu năm 2012 có thể thấy được tầm quan trọng của khu vực FDI, nhất là với điểm sáng kiềm chế nhập siêu. Theo Bộ KH-ĐT, nhập siêu từ đầu năm đến nay chỉ ở mức 685 triệu USD, bằng 1,3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Hút vốn FDI: Nâng chất, chọn lọc dự án ảnh 1

Công ty sản xuất linh kiện điện tử Tosok Nidec của Nhật Bản
đang nghiên cứu tiếp tục mở rộng đầu tư. Ảnh: Cao Thăng

Để thực hiện được kết quả này, có sự đóng góp khá lớn của các doanh nghiệp FDI. Trong 6 tháng đầu năm, các doanh nghiệp FDI góp phần quan trọng vào gia tăng kim ngạch xuất khẩu với 32,6 tỷ USD, tăng 37,3% và chiếm tỷ trọng 61,5% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng 6,8 điểm phần trăm so với cùng kỳ 2011.

Trong cùng thời gian trên, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước chỉ 20,5 tỷ USD, tăng 4% so với cùng kỳ. Vì thế, trong khi nhập siêu của khu vực kinh tế trong nước 5,3 tỷ USD, bằng 25,8% kim ngạch xuất khẩu, khu vực có vốn FDI lại xuất siêu 4,6 tỷ USD, bằng 14,1% kim ngạch xuất khẩu.

Theo GS.TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp FDI, nếu biết tranh thủ cơ hội bằng hệ thống giải pháp thích hợp với từng đối tác sẽ thu hút thêm FDI có chất lượng cao hơn để góp phần sớm khôi phục tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm đã đạt được 7,5-8% theo hướng bền vững. Với những nỗ lực gần đây của Chính phủ về cải thiện môi trường đầu tư, ổn định kinh tế vĩ mô, đã có nhiều tín hiệu cho thấy các nhà đầu tư vẫn coi Việt Nam là điểm đến hấp dẫn.

Ông Franz Jessen, Đại sứ, Trưởng phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam, cho biết tiến trình đàm phán thương mại tự do giữa EU và Việt Nam có thể mở đường cho FDI của EU vào Việt Nam tăng trở lại. Theo ông Jessen, các điều kiện đầu tư ở Việt Nam cũng sẽ là một chủ đề trong các cuộc đàm phán FTA giữa hai bên. Trong đó, minh bạch môi trường kinh doanh là một yếu tố có thể ảnh hưởng tới quyết định của các nhà đầu tư.

Mới đây nhất, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) và các doanh nghiệp thành viên đã có chuyến thăm Việt Nam với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, gồm gần 40 tập đoàn, công ty lớn Hoa Kỳ do Chủ tịch USABC và Chủ tịch Ủy ban Hoa Kỳ - Việt Nam của USABC dẫn đầu. Làm việc với các cơ quan của chính phủ, các doanh nghiệp Hoa Kỳ đều đánh giá cao tiềm năng và tin tưởng vào triển vọng phát triển của Việt Nam, mong muốn mở rộng hoạt động hợp tác, đầu tư, kinh doanh trong thời gian tới.

Cần chấm dứt phân cấp phân tán và "trải thảm"

Dù cơ cấu vốn FDI đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng để giải quyết dứt điểm những tồn tại lâu nay trong thu hút và quản lý dòng vốn này là điều không dễ dàng. Thực tế thu hút FDI thời gian qua cho thấy, đầu tư của các tập đoàn xuyên quốc gia vào lĩnh vực công nghệ cao ở Việt Nam còn ít; một số dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường; tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng đối với các sản phẩm công nghiệp còn thấp; việc sử dụng tài nguyên đất đai, khoáng sản còn lãng phí…

Để nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, thời gian tới cần xem xét sửa đổi các văn bản pháp luật, bỏ những quy định là rào cản, ban hành những văn bản mới để có môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng tốt hơn. Bên cạnh đó, phải xem lại chính sách ưu đãi đầu tư, theo hướng không chỉ ưu đãi miễn giảm thuế theo cách cào bằng, mà cần có những chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư của doanh nghiệp công nghệ cao, thân thiện môi trường, hoặc thu hút vào các ngành công nghiệp mà chúng ta mong muốn, hay nói cách khác chính sách ưu đãi phải nhắm tới một mục tiêu định trước.

Ông BÙI QUANG VINH,
Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - Đầu tư

Số liệu từ cơ quan thuế cho thấy, thường xuyên có khoảng 50-60% doanh nghiệp FDI khai lỗ, thậm chí nhiều đơn vị lỗ vượt quá vốn chủ sở hữu. Điều này cũng có nghĩa, ngân sách nhà nước không thu được từ thuế thu nhập doanh nghiệp của nhóm này. Ước vọng nâng tầm khả năng cạnh tranh trong công nghiệp chế biến của Việt Nam xem ra cũng không được đáp ứng trong thực tế.

Theo một nghiên cứu mới đây của VCCI, hiệu ứng lan tỏa từ khối FDI sang khu vực doanh nghiệp trong nước rất hạn chế. Các doanh nghiệp FDI nhập khẩu tới 57,5% hàng hóa, dịch vụ trung gian. Chỉ khoảng 40% hàng hóa, dịch vụ trung gian được mua trong nước và 2% trong số này từ doanh nghiệp tư nhân, cho thấy doanh nghiệp trong nước đang rất ít cơ hội tận dụng lợi thế về công nghệ và cải thiện năng suất.

Theo các chuyên gia, để có sự thay đổi cơ bản những tồn tại trên, cần có tư duy mới trong thu hút và quản lý dòng vốn FDI. Đặc biệt việc phân cấp cho phép các tỉnh, thành chủ động kêu gọi và quyết định đầu tư đang có những bất cập lớn.

Đó là sự cạnh tranh giữa các địa phương tạo ra ưu đãi đặc biệt để thu hút đầu tư, dẫn đến biểu hiện hình thành mỗi tỉnh như một nền kinh tế riêng, địa phương nào cũng thu hút đầu tư, đặc biệt lấy đất nông nghiệp làm công nghiệp.

Theo GS.TSKH Nguyễn Mại, có một “từ khóa” rất quan trọng mà Việt Nam chưa biết tận dụng, đó là quyền lựa chọn: “Thực tế đáng buồn là nhiều địa phương, ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế chưa thực hiện đầy đủ quyền lựa chọn của mình. Bị động với ý đồ của nhà đầu tư, do vậy đã phá vỡ quy hoạch ngành, vùng lãnh thổ, không đảm bảo lợi ích tổng thể trong thu hút FDI”.

TS. Phan Hữu Thắng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu FDI (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng thời gian tới cần đặc biệt quan tâm mục tiêu cải thiện, nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực. Kinh nghiệm nhiều nước cho thấy việc chủ động chuẩn bị và sẵn sàng cung cấp nhân lực là một lợi thế quan trọng trong mắt nhà đầu tư, có tác động để họ xem xét, đi đến quyết định đầu tư.

Mặt khác, kiên quyết lựa chọn những dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường, ưu tiên dự án kết hợp giữa đầu tư và phát triển từ các nước có truyền thống công nghiệp và sở hữu công nghệ nguồn.

HÀM YÊN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.