Hội thảo "PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG"

Hiến kế XD nền nông nghiệp hiện đại

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, ngành nông nghiệp Việt Nam phải chuẩn bị các bước đi thích hợp để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Xuất phát từ thực tiễn sản xuất, những ý kiến, chia sẻ tại hội thảo “Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững” đã đưa ra những giải pháp, hiến kế xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng thúc bách.

Liên kết - hướng đi bền vững, hiệu quả

Để đưa nông dân vào guồng máy sản xuất lớn trong nền nông nghiệp hiện đại, phải giải quyết được bài toán tích tụ ruộng đất. Vấn đề này nhiều nhà quản lý, nhà khoa học đã lên tiếng, coi đây là cứu cánh quan trọng để phát triển nông nghiệp. Quy hoạch vùng sản xuất ổn định cho sản phẩm cũng là vấn đề cấp bách. Quy hoạch phải rõ ràng, phải mang tính lâu dài, phải tạo vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô sản xuất lớn, có chính sách đầu tư hạ tầng kỹ thuật cho nông thôn, như: hệ thống thủy lợi, trạm bơm điện… Thị trường bấp bênh chính là lý do sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn.

Ông Nguyễn Văn Thịnh, Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam

Phát biểu tại hội thảo, nhiều đại biểu đều có chung nhận định chuỗi giá trị có ý nghĩa vô cùng to lớn trong sản xuất nông nghiệp, nhất là khi Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với quốc tế. Sản phẩm nông nghiệp chủ yếu là xuất khẩu, do đó từng người nông dân hoặc các tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX) nhỏ lẻ không thể đảm nhận được tất cả khâu từ đầu vào đến đầu ra cho một sản phẩm. Vì vậy, để sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi giá trị, giải pháp tiên quyết là cần đẩy mạnh mô hình liên kết giữa các nông hộ, doanh nghiệp, tạo năng lực để đưa sản phẩm Việt Nam ra thị trường quốc tế và làm gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất nông nghiệp. Đây là hướng đi đúng đắn trong bối cảnh tái cơ cấu mạnh mẽ nền nông nghiệp để chuyển dịch lên nền sản xuất hiện đại, an toàn, bền vững và hiệu quả.

Từ thực tế sản xuất của đơn vị, ông Nguyễn Quốc Kiệt, Chủ nhiệm HTX Chăn nuôi gia súc, gia cầm và thủy sản Gò Công (Tiền Giang), đúc kết: “Trước đây người nuôi phải tìm đến thương lái để bán sản phẩm của mình, nhưng nay thương lái đang tìm đến người nuôi. Để làm được điều này, các hộ nông dân đã tham gia HTX chăn nuôi theo chuỗi và cho ra sản phẩm là những con gia cầm đồng đều về chất lượng và dồi dào về số lượng. Đặc biệt, chăn nuôi tại HTX Gò Công đang được thực hiện theo hướng VietGAP để cho ra sản phẩm thịt gia cầm an toàn và truy xuất được nguồn gốc. Một điển hình về mô hình liên kết bền vững khác là chuỗi giá trị dừa ở Bến Tre. Ông Trần Văn Đức, Giám đốc CTCP Xuất nhập khẩu Bến Tre (Betrimex), cho rằng để thúc đẩy hiệu quả mô hình liên kết, Betrimex đã triển khai liên kết ngành ngang, tức liên kết giữa các chủ thể đồng cấp trong chuỗi giá trị: nông dân - nông dân, thương lái - thương lái, doanh nghiệp - doanh nghiệp. Đồng thời, yêu cầu các doanh nghiệp phải cam kết rõ ràng và trách nhiệm, thực hiện bao tiêu theo giá thị trường.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Võ Thị Thanh Lộc (Viện Nghiên cứu Phát triển ĐBSCL), thời gian qua, các địa phương đã ký kết và thực hiện nhiều chương trình hợp tác, đã phát huy hiệu quả nhất định, nhưng còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân do đến nay vẫn chưa có cơ chế pháp lý rõ ràng về một mô hình chỉ đạo, điều phối liên kết vùng thật sự hiệu quả. Việc liên kết mới chủ yếu giữa chính quyền với chính quyền, thông qua ký kết các chương trình hợp tác giữa các địa phương với nhau mang tính tự nguyện, thiếu ràng buộc trách nhiệm pháp lý, nên hiệu quả chưa tốt. Đặc biệt sự liên kết 4 nhà giữa sản xuất - chế biến - tồn trữ - tiêu thụ nông sản còn nhiều yếu kém. Ngoài ra, do chưa có sự liên kết hoặc liên kết giữa doanh nghiệp - nông dân chưa chặt chẽ nên đầu ra, giá cả sản phẩm cây trồng, vật nuôi gần như phụ thuộc vào tư thương, người nông dân vẫn lao đao khi thường xuyên rơi vào cảnh được mùa mất giá. Đặc biệt, mối liên kết này đang bị chặt ra thành nhiều khúc và phần thiệt thòi nhất thuộc về nông dân. Nếu Nhà nước có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện, môi trường tốt sẽ thúc đẩy liên kết mạnh mẽ hơn, nông dân đỡ thiệt thòi.

Khoa học công nghệ đồng hành cùng nông dân

Danh xưng là vựa lúa quốc gia dành cho ĐBSCL đã có từ lâu đời, nhưng đã đến lúc cần nhận thức lại. Nhìn rộng ra, người Việt cũng không cần thiết phải tự hào là cường quốc số 1, số 2 thế giới về xuất khẩu gạo, cà phê, cá tra; không cần thiết phải tự hào về “vựa lúa quốc gia” hay “bát cơm châu Á”, “vương quốc trái cây”. Đã đến lúc cần phải chuyển từ trồng lúa để ăn sang trồng lúa để bán, từ “bát cơm đầy” sang “bát cơm ngon”.  Việc tiếp cận theo chuỗi giá trị được xem là cách tiếp cận thông minh và phù hợp với yêu cầu hội nhập hiện nay.

Ông Trần Hữu Hiệp, Vụ trưởng Vụ Kinh tế Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ

Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân cho biết, hiện nay Bộ KH-CN đang tập trung cho 9 sản phẩm quốc gia, trong đó có 4 sản phẩm nông nghiệp, gồm lúa gạo Việt Nam chất lượng và năng suất cao; vaccine phòng bệnh cho người và vật nuôi; cá da trơn chất lượng cao và các sản phẩm chế biến từ cá da trơn; nấm ăn và nấm dược liệu. Tuy nhiên, nếu không tiến hành sản xuất lớn, không thể áp dụng khoa học công nghệ (KHCN). Chỉ có sản xuất lớn dưới sự liên kết mạnh mẽ giữa nông dân và HTX, nông dân và doanh nghiệp mới có điều kiện để đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào.

Thực tế, HTX Thanh Long Tầm Vu, Long An đã bước đầu ứng dụng tốt KHCN trong trồng trái thanh long. Ông Trương Quang An, Giám đốc HTX,  đã chia sẻ những kết quả đạt được: “Với 41 thành viên, Thanh Long Tầm Vu đã đăng ký thành công nhãn hiệu hàng hóa độc quyền đi 5 nước Hoa Kỳ, Nhật Bản, Pháp, Singapore, Trung Quốc. Đơn vị còn xây dựng kho lạnh sức chứa 500 tấn bảo quản trái thanh long sau thu hoạch đạt tiêu chuẩn, 2 nhà xưởng 2.500m2 sơ chế đóng gói thanh long. Chúng tôi cũng đang xây dựng và lắp hệ thống sấy trái cây và liên kết với doanh nghiệp nước ép trái cây để tiêu thụ thanh long tại thị trường nội địa”. Cũng với quan điểm đưa công nghệ cao vào để thay đổi bức tranh nông nghiệp hiện nay, TS. Kiều Minh Lực, Phó Tổng giám đốc CTCP Chăn nuôi C.P Việt Nam, cho biết các giải pháp KHCN về giống vật nuôi, dinh dưỡng, chuồng trại, chăm sóc nuôi dưỡng, bảo vệ sức khỏe vật nuôi và mô hình quản lý luôn được công ty tập trung nghiên cứu, không ngừng cải tiến năng suất, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý chất lượng và môi trường, đảm bảo đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập ngày nay.

Đại diện Bộ NN-PTNT cho biết đang tập trung xây dựng khung và các vấn đề liên quan đến chuẩn sản xuất an toàn (GAP) theo hướng thuận lợi hơn cho nông dân, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn và xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao toàn quốc. Phấn đấu đến năm 2020, cả nước sẽ có 10 khu nông nghiệp công nghệ cao. Đại diện Bộ KH-CN cũng khẳng định luôn sẵn sàng đồng hành cùng nông dân để mang lại hiệu quả cao nhất như tăng năng suất, giảm chi phí giá thành và tạo ra những sản phẩm tốt đáp ứng đòi hỏi về an toàn thực phẩm, qua đó để tạo ra chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng bền vững.

Hiến kế XD nền nông nghiệp hiện đại ảnh 1

Quang cảnh cuộc hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG

Gỡ nút thắt, hoàn thiện chính sách

Nhiều đại biểu cho rằng không chỉ có liên kết nông dân doanh nghiệp (liên kết dọc) hay doanh nghiệp - doanh nghiệp (liên kết ngang), tham gia chuỗi giá trị toàn cầu sẽ giải quyết được những vấn đề cốt tử: nắm bắt được thông tin thị trường cần cái gì, cần vào thời điểm nào, cần bao nhiêu và giá cả ra sao; có thể thực hiện sản xuất và bán cái thị trường cần, không phải bán cái chúng ta có. Để tháo gỡ việc này cần xây dựng liên kết dọc giữa nông dân - doanh nghiệp (cả doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào và chế biến, tiêu thụ đầu ra). Việc làm này sẽ xây dựng kênh tiêu thụ mới ngắn hơn, tiếp cận nhanh giữa sản xuất với tiêu dùng, loại bỏ bớt tác nhân trung gian. Đặc biệt, yếu tố quyết định chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững này là trụ đỡ nhà nước để nhìn thị trường, dự báo và định hướng cho nông dân.

Thực tế trong những năm qua đã có khoảng 16 chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn ra đời và đi vào cuộc sống. Nhiều chính sách khuyến khích đầu tư phát triển nông nghiệp đã giúp các ngành nông - lâm - ngư nghiệp đạt được tốc độ tăng trưởng hàng năm tương đối cao. Tuy nhiên nhiều cơ chế, chính sách trước đây mang lại những thành công nhưng nay lại trở thành rào cản cho sự phát triển. Tại hội thảo, ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty TNHH Trung An (Cần Thơ), cho biết đến nay mới có 1% doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Nguyên nhân do chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn quá khiêm tốn. Theo vị giám đốc này, để nền nông nghiệp Việt Nam thay đổi tích cực trong 2-3 năm tới, Nhà nước cần có những chính sách ưu đãi cụ thể đối với doanh nghiệp thực hiện cánh đồng lớn, như giữ nguyên Quyết định 63/2010/QĐ-TTg ngày 15-10-2010 về việc hỗ trợ vốn trung hoặc dài hạn 100% lãi suất cho 2 năm đầu; 50% lãi suất cho các năm tiếp theo. Vốn ngắn hạn để đầu tư giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật được vay vốn ưu đãi với lãi suất 3%/năm cho 3 năm đầu và lãi suất 5% cho 2 năm tiếp theo. Đồng thời, Nhà nước cần bãi bỏ việc mua tạm trữ lúa gạo vì doanh nghiệp đã ký hợp đồng mua toàn bộ lúa của nông dân trong cánh đồng lớn.

Kết luận hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu đánh giá cao nhiều mô hình liên kết chuỗi giá trị về trồng trọt, chăn nuôi, lâm sản, thủy sản trên phạm vi cả nước được các đại diện chia sẻ tại hội thảo. Qua đó cho thấy rõ những giải pháp mang tính sáng tạo, sáng kiến từ thực tế cuộc sống, sản xuất. Hiện cả nước có hơn 2.500 mô hình liên kết, trong đó, hơn 40% là thành công, còn 60% chưa được đánh giá. Hầu hết các ý kiến tại hội thảo đều thể hiện rõ sự quyết tâm đổi mới, phấn đấu xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện.

Xuân Anh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Khó càng khó khi “thuế chồng thuế”

Khó càng khó khi “thuế chồng thuế”

(ĐTTCO) - Người dân nói chung và giới kinh doanh BĐS nói riêng khá quan tâm đến một số đề xuất của Bộ Tài chính với Chính phủ về định hướng điều chỉnh 5 chính sách thuế, trong đó có Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT), bởi liên quan đến các hoạt động đầu tư, kinh doanh BĐS.