Động lực cải cách doanh nghiệp

Sau 19 vòng đàm phán, đến nay các thành viên dự kiến tham gia TPP đã đạt được kết quả lớn ở một số nội dung. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng, vẫn còn một số vấn đề phức tạp sẽ tiếp tục được đàm phán trong thời gian tới. Phân tích các nội dung này, nhiều chuyên gia kinh tế nhận định dù các điều kiện TPP đưa ra là áp lực lớn, nhưng nếu chấp nhận đó sẽ là động lực để Việt Nam cải cách thực sự.

Ý kiến đa chiều về DNNN

Động lực cải cách doanh nghiệp ảnh 1
Một trong những vấn đề đến nay chưa đạt được sự đồng thuận trong đàm phán TPP là vị trí và vai trò của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại các nước thành viên. Tháng 10-2011, tại vòng đàm phán thứ 9 ở Lima, Peru, phái đoàn Hoa Kỳ lần đầu tiên đưa ra đề xuất về khối DNNN.

Nội dung này được các quốc gia trao đổi thẳng thắn tại vòng 12, diễn ra vào tháng 5-2012 tại Hoa Kỳ, chung quanh việc thiết lập các quy định để đảm bảo DNNN cạnh tranh bình đẳng với doanh nghiệp tư nhân.

Những tiếng nói đa chiều trên bàn đàm phán cho thấy vấn đề sẽ phức tạp hơn trước khi TPP được ký kết. Có ý kiến cho rằng tại một số quốc gia, DNNN hưởng rất nhiều đặc quyền đặc lợi, vì thế cần phải trở nên minh bạch, được kiểm soát để cùng cạnh tranh bình đẳng hơn. Có ý kiến khác nhìn nhận DNNN đóng vai trò hạn chế những khiếm khuyết của thị trường, nơi khối doanh nghiệp dân doanh không mặn mà vì đầu tư không sinh lợi.

Vì thế, đặt ra sự cạnh tranh bình đẳng hóa ra lại mang tính phân biệt đối xử với khối doanh nghiệp này. Cũng có ý kiến cho rằng chuyện minh bạch và cạnh tranh bình đẳng sẽ làm DNNN hoạt động hiệu quả hơn, cung cấp hàng hóa và dịch vụ tốt hơn cho người dân.

Trở về từ Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 21 tổ chức tại Bali (Indonesia) hồi tháng 10, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho biết sau 19 vòng đàm phán, các nước thành viên TPP đang cố gắng làm sao trong thời gian sớm nhất có thể thống nhất được vấn đề DNNN, với tinh thần đây là một bộ phận cấu thành nền kinh tế mỗi thành viên TPP, có vai trò nhất định và cần được xem xét đặt đúng vị trí trong nền kinh tế của mỗi nước cũng như trong Hiệp định TPP.

Với Việt Nam, theo Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, trong quá trình đàm phán, chúng ta đã kiên trì việc DNNN vẫn phải được giao những nhiệm vụ quan trọng mà ở những khối doanh nghiệp khác không thực hiện được, đồng thời phải đảm bảo hiệu quả hoạt động.

Động lực cải cách

TPP là hiệp định rộng và đầy hoài bão của các nước tham gia, trong đó bao hàm cả các lĩnh vực bên ngoài thuế quan và thỏa thuận thương mại. Do nội hàm rộng và liên quan đến nhiều cơ quan chính phủ nên bản thân tiến trình đàm phán TPP đã mang tính thách thức rất cao. Việt Nam cần có những nỗ lực mạnh để đáp ứng được cam kết theo hiệp định hợp tác này. Điều này tất yếu đòi hỏi phải có những thay đổi rộng về mặt cấu trúc thể chế ở một số lĩnh vực. Trong đó, một số thay đổi có thể dễ dàng thực hiện, một số khác có thể khó khăn hơn cho đến khi xây dựng đủ năng lực thực thi và một số có thể vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các lợi ích cố hữu.

Ông SANJAY KALRA,
Trưởng đại diện IMF tại Việt Nam

Trong khi đó, nhiều chuyên gia kinh tế nhận định nếu việc quản lý DNNN của Việt Nam theo đúng chuẩn của TPP, đây sẽ là một động lực cải cách rất lớn. Luật sư Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam, nhận định hiện khu vực DNNN nước ta đang được tái cấu trúc khá mạnh mẽ, từng bước theo hướng thị trường.

Quá trình tập đoàn hóa đã ngừng lại và các tập đoàn đang phải thoái vốn ngoài ngành để tập trung vào năng lực lõi của mình. Cùng với đó, quá trình cổ phần hóa đang được đẩy mạnh trước sức ép cạnh tranh từ hội nhập. Ở thời điểm hiện tại, nền kinh tế Việt Nam chưa thể bỏ hẳn khối DNNN. Nhưng sức ép bên ngoài có thể là cơ hội cho một quá trình cải cách thực chất, nghiêm túc, không phải chỉ để đối phó về mặt hình thức.

Phân tích cụ thể hơn, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia ngân hàng, cho biết TPP quy định DNNN là tài sản công, tài chính công nên phải minh bạch tuyệt đối như chi tiêu ngân sách. Có 2 dạng minh bạch mà các thành viên TPP phải tuân thủ, đó là minh bạch về tài chính, tất cả giải trình, báo cáo tài chính phải công khai và kiểm toán nghiêm ngặt; minh bạch về giao dịch.

Đối với DNNN, minh bạch tài chính chúng ta đang tìm cách xoay sở, nhưng minh bạch giao dịch vô cùng khó với cơ chế hiện nay. “Phía Việt Nam đang cố gắng đàm phán theo hướng chỉ nên minh bạch tài chính. Nhưng tôi cho rằng phải đi tới cùng, bởi đây là cơ hội tốt để sàng lọc lại hệ thống DNNN, dù đó thực sự là thách thức lớn” - TS. Lê Xuân Nghĩa nói.

TS. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương, cũng đồng tình rằng vấn đề DNNN được cam kết trong TPP theo hướng minh bạch, bình đẳng hơn, vừa là sức ép vừa là động lực để Việt Nam đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc khối doanh nghiệp này bài bản và hiệu quả hơn.

Với góc nhìn toàn diện, TS. Phạm Duy Nghĩa, giảng viên chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, nhận định các cam kết TPP đang hé lộ những sức ép rất lớn cho Việt Nam. Cụ thể xóa bỏ hầu hết thuế quan, mở cửa thị trường, thắt chặt những chuẩn mực bảo hộ sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn lao động, các tiêu chuẩn kỹ thuật, cam kết xây dựng chính quyền minh bạch…

Mục tiêu là hướng tới xóa bỏ rào cản, tạo điều kiện cho hàng hóa, dịch vụ và tư bản được lưu thông trong nội khối ngày một dễ dàng; nhà đầu tư an tâm hơn trong một môi trường thể chế ổn định… Yêu cầu bảo hộ sở hữu trí tuệ được nâng cao, với những chế tài khắc nghiệt hơn khi các thành viên vi phạm thương mại tự do. Bên cạnh đó là những thể lệ để kiểm soát đầu tư công, đòi hỏi công khai toàn bộ ngân sách quốc gia, mua sắm của chính quyền; quyền tự do lao động, bảo vệ giới thợ…

Hàm Yên

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.