Cơ chế chia sẻ rủi ro

(ĐTTCO) - Tuần qua, nợ công nổi lên như một trong những vấn đề thời sự khi được đề cập khá nhiều tại phiên thảo luận ở tổ tại kỳ họp Quốc hội đang diễn ra. Căn nguyên được chỉ ra đó là phần lớn do mất cân đối thu - chi ngân sách; nợ của các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước, nợ do sử dụng một số khoản ODA không hiệu quả… Trao đổi với ĐTTC, ông TRƯƠNG HÙNG LONG, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính), cho biết:

Trong bối cảnh hiện nay và các tồn tại trong quản lý, sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài thời gian qua, đang đặt ra một số vấn đề cấp thiết. Đó là Nhà nước nên tập trung nguồn vốn ODA vào những lĩnh vực then chốt, các dự án công trình trọng điểm, thu hẹp phạm vi cấp phát từ ngân sách và giảm tính bao cấp trong cơ chế sử dụng vốn vay nước ngoài. Đối với các địa phương có tiềm lực tài chính khá, đặc biệt các địa phương có khả năng điều tiết ngân sách về Trung ương, phải chia sẻ gánh nặng nợ với ngân sách trung ương (NSTƯ). Đối với các lĩnh vực, các dự án có khả năng hoàn vốn và huy động từ các thành phần kinh tế phải chuyển dần sang cơ chế thị trường thông qua cơ chế cho vay chịu rủi ro. Về lâu dài sẽ thực hiện đúng theo cơ chế thị trường. Bên cạnh đó phải tăng tính công khai minh bạch trong quản lý, sử dụng nguồn vốn vay công; tăng tính trách nhiệm các chủ thể liên quan đến quản lý và sử dụng nguồn vốn vay.

PHÓNG VIÊN: - Thưa ông, những thách thức này được nhìn nhận thế nào?

Ông TRƯƠNG HÙNG LONG: - Trong giai đoạn 2005-2015, tổng số vốn ODA, vay ưu đãi được ký kết khoảng 45 tỷ USD. Cơ cấu sử dụng được phân chia như sau: 1/3 cho NSTƯ để cấp phát cho các chương trình, dự án thuộc nhiệm vụ chi của NSTƯ; 1/3 dành cho các chương trình, dự án của địa phương; 1/3 để cho vay lại các dự án trọng điểm của Nhà nước. Trong tổng số vốn dành cho chương trình, dự án của địa phương, tỷ trọng vốn cấp phát chiếm 92,2%, cho vay lại chỉ chiếm 7,8%. Đối với phần vốn để cho vay lại các dự án đầu tư trọng điểm của Nhà nước, cho đến nay Chính phủ vẫn chịu toàn bộ các rủi ro tín dụng. Cơ quan cho vay lại chỉ có vai trò là ngân hàng phục vụ và hưởng phí dịch vụ.

Sở dĩ có cơ chế này vì những năm qua nền kinh tế gặp nhiều khó khăn nên khả năng đầu tư hạ tầng rất hạn chế. Trong bối cảnh đó, chúng ta lại có vốn ODA dồi dào, các nhà tài trợ ủng hộ Việt Nam và cung cấp ODA ưu đãi, như trước năm 2010 thời hạn vay 30-40 năm với chi phí vay 0,7-0,8%/năm. Nhà nước đặt ra cơ chế huy động để đầu tư từ Trung ương, địa phương là hợp lý. Cơ chế này đã mang lại hiệu quả tích cực, kinh tế đất nước nhiều biến đổi, hạ tầng tương đối phát triển. Các công trình, dự án thực hiện về cơ bản phát huy tác dụng từ sân bay, bến cảng, nhà ga, máy bay, dự án điện nước cũng như các dự án dân sinh. Song bên cạnh đó, cơ chế này cũng bộc lộ những điểm hạn chế, như đầu tư dàn trải, lãng phí, hiệu quả dự án đầu tư, chậm tiến độ, tăng vốn đầu tư... Mặt khác, cơ chế bao cấp của Nhà nước thông qua cấp phát ngân sách, cho vay lại nhưng Nhà nước vẫn chịu rủi ro, đã tạo sức ỳ từ chủ dự án.

Từ năm 2010 đến nay, khi Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình, vốn vay ưu đãi đã giảm dần. Theo đó, thời hạn vay bình quân chỉ còn 10-25 năm, tùy theo từng đối tác và từng loại vay; chi phí vay 2%/năm trở lên. Nhiều nhà tài trợ đã chuyển từ nguồn vốn ODA sang nguồn vốn vay hỗn hợp. Đặc biệt, thời gian vay vốn dài không còn nữa và từ nay đến đến tháng 7-2017, chúng ta phải tranh thủ vốn ODA đã vay để tiếp tục đầu tư hạ tầng và sẵn sàng chuyển sang cơ chế mới sau khi "tốt nghiệp ODA" năm 2017 chắc chắn hơn.

- Vậy cơ chế mới về ODA có gì mới, thưa ông?

- Cơ chế cho vay lại chính quyền địa phương và cho vay lại chịu rủi ro tín dụng sẽ được thực hiện. Tỷ lệ cho vay lại vốn ODA dự kiến chia làm 5 nhóm, bao gồm 3 nhóm thuộc địa phương đang khó khăn, vẫn phải nhận trợ cấp (áp dụng cơ chế 30/70, Nhà nước hỗ trợ 70%); 2 nhóm còn lại là các tỉnh có khả năng điều tiết ngân sách về Trung ương (cơ chế 50/50). Riêng Hà Nội và TPHCM áp dụng 20/80 (Nhà nước hỗ trợ 20%, địa phương vay lại 80%). Các địa phương có tài chính tốt sẽ giảm cấp phát và mở kênh tiếp cận vốn thương mại ưu đãi để tiếp cận thay cho nguồn ODA. Cơ chế mới cũng chia sẻ rủi ro khi ngân hàng trước đây chỉ phục vụ giải ngân và thu nợ, nay chuyển sang gắn trách nhiệm khi thực hiện giải ngân, thu nợ theo cơ chế có rủi ro.

- Ông có nói sắp tới áp lực trả nợ nhanh. Vậy việc đó cụ thể ra sao?

- Khoản vay dài nhất của chúng ta có thời hạn đến năm 2055 và hiện bình quân nợ là 12,5 năm. Theo tính toán của chúng tôi, thời gian trả nợ nhiều với các khoản vay nước ngoài sẽ rơi vào thời điểm 2022-2025. Còn từ nay đến thời điểm đó chưa nhiều. Để hạn chế điều này, hiện Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính và các ngành liên quan làm việc với Ngân hàng Thế giới (chiếm khoảng 30% các khoản cho vay) để đàm phán lộ trình trả nợ, hạn chế tối đa tác động trả nợ nhanh tới ngân sách và chủ dự án đang sử dụng vốn vay lại, tránh gây sốc về thời gian, chi phí khi phải trả nợ nhanh.

- Xin cảm ơn ông. 

Về việc chính quyền địa phương được bội chi liệu có khiến họ phóng tay trong vay nợ, làm nợ công tăng nhanh và ảnh hưởng hiệu quả dự án? Bởi Luật Ngân sách nhà nước sửa đổi có hiệu lực từ năm 2017, có điểm mới là chính thức quy định ngân sách địa phương được phép bội chi. Tức xác lập quyền vay nợ và nghĩa vụ trả nợ của địa phương. Thực ra quy định này sẽ khống chế chặt chẽ hơn hiện hành. Thí dụ, Hà Nội, TPHCM được vay 60% thu ngân sách, nhóm địa phương có thu lớn hơn chi thường xuyên được 30%, còn các địa phương khác thu ngân sách nhỏ hơn hoặc bằng chi thường xuyên chỉ được vay 20%. Như vậy quy định mới này có sự ràng buộc khung tỷ lệ 60%, 30%, 20%. Trong bội chi, Bộ Tài chính sẽ làm việc cụ thể với địa phương để quyết định bằng số tuyệt đối và địa phương được giao dự toán không được vượt dự toán. Dù một số địa phương được phép vay tối đa nhưng nếu do ảnh hưởng tài chính, Chính phủ có thể trình Quốc hội "hãm lại".

Ông Đỗ Việt Đức, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính)

Quang Minh (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.