Cơ cấu lại ngành thủy sản

Với mục tiêu xuất khẩu 6,5 tỷ USD trong năm 2012, ngành thủy sản có đóng góp khá lớn vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước; đồng thời giải quyết việc làm cho rất nhiều lao động, góp phần ổn định an sinh xã hội. Tuy nhiên, ngành thủy sản luôn bộc lộ nhiều bất cập, phát triển thiếu bền vững. Cơ cấu lại ngành thủy sản, tạo bộ mặt mới tích cực hơn đang là vấn đề cấp bách cần phải làm.

Sàng lọc DN yếu kém

Cơ cấu lại ngành thủy sản ảnh 1

Nếu so với một số ngành khác, thủy sản có bước phát triển khá nhanh và đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế của nhiều địa phương. Tuy nhiên, cuộc chạy đua theo kiểu phong trào thời gian qua đã đẩy không ít DN kiệt sức dẫn đến phá sản, đẩy hàng loạt hộ nuôi thủy sản vào cảnh thua lỗ.

Sự bùng nổ của ngành thủy sản trong điều kiện công nghệ còn yếu, nguồn vốn, con giống, thủy lợi, môi trường, đầu ra… chưa đảm bảo, đã khiến ngành này phải trả giá đắt, là bài học cảnh tỉnh cho ngành.

Đã có nhiều ý kiến đề nghị “phẫu thuật” ngành thủy sản càng nhanh càng tốt. Song “phẫu thuật” cách nào để ngành thủy sản thật sự lớn mạnh, các DN chung sức xây dựng thương hiệu, tạo uy tín vững chắc trên thương trường quốc tế… vẫn còn đang là dấu hỏi.

Đã đến lúc sàng lọc, loại bỏ những DN yếu kém, làm ăn chụp giựt, thiếu đầu tư chiều sâu. Muốn vậy, Nhà nước phải là “chủ xị” trong mối liên kết 4 nhà, là người đứng ra điều phối về sản xuất, thời gian thu hoạch, tiêu thụ, xuất khẩu… Mọi việc phải có tiêu chí, tiêu chuẩn rõ ràng, buộc DN xuất khẩu và người nuôi thủy sản phải tuân thủ.

Lâu nay, chúng ta nói nhiều đến tình trạng DN bán phá giá cá tra, gây mất uy tín trên trường quốc tế, nhưng chưa thấy DN nào bị phạt hoặc rút giấy phép kinh doanh.

Tới đây, cần làm mạnh tay, không thể để những bất cập này mãi tồn tại. Những DN làm ăn chân chính ủng hộ chủ trương đưa nghề nuôi, chế biến, xuất khẩu cá tra vào diện hoạt động “có điều kiện”. DN nào có công nghệ tốt, có thị trường, sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng… mới cho xuất khẩu; người nuôi thủy sản phải trong vùng quy hoạch, nắm vững kỹ thuật, có ý thức bảo vệ môi trường nuôi và cần liên kết đầu ra với nhà máy.

Việc phân loại, đánh giá DN xuất khẩu cũng cần thay đổi từ số lượng sang chất lượng, bởi chất lượng mới quyết định sự tồn tại, phát triển và nâng được uy tín cho ngành. Khi chúng ta quản lý tốt, các DN và người nuôi chuyển hướng tích cực, gắn kết hài hòa lợi ích với nhau thì các ngân hàng sẽ mạnh dạn đầu tư vào ngành thủy sản.

Nguyên nhân khiến DN và người nuôi thủy sản kêu thiếu vốn, ngân hàng quay lưng với thủy sản cũng bởi nghề này lâu nay mất ổn định, mạnh ai nấy làm… nên ngân hàng cảm nhận mức độ rủi ro cao, từ đó ngại đầu tư vốn.

Thay đổi để tăng sức cạnh tranh

Để đạt kim ngạch xuất khẩu 6,5 tỷ USD trong năm 2012 hướng đến mốc 8 tỷ USD năm 2015, 10 tỷ USD năm 2020 và vượt qua giai đoạn khốc liệt nhất hiện nay, cần mạnh tay phẫu thuật, tái cấu trúc toàn bộ từ DN xuất khẩu đến quy hoạch, quản lý… Theo đó, cấu trúc lại DN thủy sản theo hướng giảm số lượng, mạnh về chất lượng, nội lực... Ngân hàng xem xét khoanh nợ, giãn nợ, tiếp tục hỗ trợ cho những DN làm tốt, có đầu tư chiều sâu, DN có thương hiệu… Về lâu dài, tập trung đầu tư công nghệ hiện đại nhằm chế biến thêm nhiều sản phẩm có hàm lượng giá trị gia tăng cao.

Ông TRƯƠNG ĐÌNH HÒE,
Tổng thư ký VASEP

Hiện nay, do chịu ảnh hưởng của tình hình khủng hoảng kinh tế chung nên các nước như Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia đã tích cực tăng cường xuất khẩu vào các thị trường nhập khẩu mà Việt Nam đang chiếm thị phần lớn, với giá thành thấp hơn so với tôm Việt Nam.

Sức ép cạnh tranh từ nhiều nước sản xuất tôm khác đã đẩy các nhà sản xuất tôm tại Việt Nam vào thế khó, buộc phải hạ giá thành sản phẩm ngang bằng hoặc thấp hơn các đối thủ cạnh tranh để bán được hàng, trong khi chi phí đầu vào lại đang tăng mạnh.

Thêm vào đó, Nhật Bản là thị trường chủ lực của tôm Việt Nam nhưng gia tăng kiểm soát, đặc biệt là quy định về việc kiểm soát chất ethoxyquin đối với riêng tôm của nước ta.

Vì vậy, hiện nay các DN không dám xuất khẩu sang thị trường này mà chờ Chính phủ và Bộ NN-PTNT đàm phán với Chính phủ Nhật Bản, nhằm điều chỉnh lại giới hạn cho phép đối với chất ethoxyquin.

Với những khó khăn trước mắt, thách thức đang đặt ra với ngành tôm là làm thế nào có được nguồn nguyên liệu có giá thành hợp lý, chất lượng tốt để phát triển bền vững và đảm bảo sự cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Muốn làm được điều này, cần phải tính từ khâu sản xuất con giống, thức ăn cũng như các vấn đề liên quan như kỹ thuật nuôi trồng, chăm sóc.

Hiện nay, nếu tính theo xu hướng chung, Việt Nam cũng đang mất dần lợi thế xuất khẩu tôm sú, do nhu cầu của thị trường thế giới đã thay đổi theo hướng chuộng tiêu thụ tôm thẻ chân trắng hơn do giá thành thấp.

Với sự thay đổi nhu cầu này, ngành tôm Việt Nam không thể đi tiếp con đường phát triển nuôi tôm thông qua hình thức nuôi tôm sú quản canh, hoặc các hoạt động nuôi tôm sú như trước đây, mà phải chú trọng đầu tư đúng mức trong việc nuôi tôm thẻ chân trắng mới có hy vọng cạnh tranh được trên thị trường thế giới.

Theo ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký VASEP, để làm được điều này, DN rất cần sự hỗ trợ của các bộ trực tiếp quản lý ngành thủy sản, đề ra chính sách hợp lý để khuyến khích đầu tư nuôi thâm canh cũng như nuôi khép kín theo dây chuyền từ sản xuất con giống, thức ăn, cho đến tiêu thụ và xuất khẩu.

Đó sẽ là cơ sở giúp giá thành tôm giảm bớt để cạnh tranh với các nhà xuất khẩu trên thế giới. Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng cần mạnh dạn áp dụng thí điểm đầu tư cho vay, đầu tư một số hoạt động nuôi trồng mang tính chất kết hợp, khép kín theo dây chuyền để đảm bảo chất lượng và giá thành.

Trong tình hình hiện nay, bộ cũng cần nghiên cứu đến vấn đề xây dựng chợ tôm ở khu vực ĐBSCL. Chợ tôm ra đời sẽ tạo ra nơi mua bán hợp lý, giảm bớt các tầng lớp trung gian, đảm bảo giá thành sản phẩm, tạo ra chuỗi giá trị hợp lý cho ngành tôm.

Khi thông qua hoạt động của đầu mối này, cơ quan quản lý và DN cũng sẽ quản lý được vấn đề chất lượng, tránh tình trạng bơm chích hóa chất vào tôm để giúp ngành tôm phát triển ổn định và lâu dài.

BẢO TÙNG - PHƯỚC HUỲNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Thành tích xuất khẩu hộ

Thành tích xuất khẩu hộ

(ĐTTCO) - Nhiều năm qua, trong số các sản phẩm trái cây xuất khẩu của Việt Nam, có tới 70% xuất sang Trung Quốc.