Chống ngập úng TPHCM: Bài toán vốn, giải pháp hiệu quả?

Những năm trở lại đây, TPHCM đã đầu tư một nguồn vốn rất lớn cho các công trình tiêu thoát nước, nhờ đó nhiều điểm ngập nặng, nhất là ở khu vực trung tâm đã được xóa, giải quyết triệt để. Tuy nhiên, cho đến nay hàng loạt công trình chống ngập vẫn đang trong tình trạng dang dở, khiến hàng triệu hộ dân phải sống chung với ngập nước mỗi khi có mưa lớn hoặc triều cường.

Trận ngập lịch sử

Đến hẹn lại lên, cứ mỗi khi có mưa lớn nhiều đường phố ở TPHCM biến thành sông, gây trở ngại và thiệt hại cho người tham gia giao thông lẫn người dân. Cơn mưa lớn kéo dài hơn 2 giờ chiều 15-9 theo cảm nhận của nhiều người là quá sức tưởng tượng.

Nước chảy xiết trên đường do không thoát kịp xuống hệ thống cống, kênh rạch đã làm cho tình hình giao thông trở nên hỗn loạn. Ghi nhận trên nhiều tuyến đường, đặc biệt là phía cửa ngõ Đông Bắc TP, hàng trăm ngàn ô tô và xe máy xếp hàng dài chen chúc nhích từng chút trên những con đường ngập sâu cả mét.

TPHCM hiện còn 68 điểm ngập úng do mưa. Trong đó, tại trung tâm có 20 điểm, ngoại thành 19 điểm và 29 điểm ngập phát sinh. UBND TP cũng đã giao Trung tâm Chống ngập tập trung xử lý 51 điểm ngập úng trong năm nay, những điểm còn lại sẽ giải quyết năm 2016. Nhưng với tình hình hiện nay, không những khó hoàn thành giải quyết các điểm ngập úng hiện hữu, khả năng nhiều điểm ngập mới, tái ngập sẽ tăng cao khi TPHCM xuất hiện những đợt mưa lớn.

(Theo Trung tâm Điều hành Chương trình chống ngập TP)

Theo báo cáo nhanh của Trung tâm Điều hành Chương trình chống ngập TP, sáng 16-9, cơn mưa lớn đã khiến nhiều khu vực của TP ngập nặng với tổng cộng khoảng 66 điểm. Các lưu vực ngập nặng nhất như Bến Nghé - quận 4, Tân Hóa - Lò Gốm, Bắc Nhiêu Lộc, Bắc Tàu Hũ, Nam Tham Lương; các lưu vực phía Đông, Tây, Nam và Bắc TP…

Ông Đỗ Tấn Long, Trưởng phòng quản lý thoát nước, Trung tâm Chống ngập TP, cho biết trận mưa chiều 15-9 lớn nhất từ năm 2008 đến nay. Cơn mưa nặng hạt kéo dài hơn 2 giờ rải khắp TP. Có nơi lượng mưa đo được lên đến 142mm (An Lạc), 134mm (Nhà Bè).

Cùng thời điểm mưa lớn, triều cường lại dâng cao 1,4m nên gây ngập nhiều khu vực. “Theo quy hoạch tổng thể về thoát nước TPHCM tầm nhìn đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tần suất thiết kế hệ thống thoát nước là đối với tuyến cống cấp 1 là 85,36mm/3 giờ, đối với cống nhỏ 75,88mm/3 giờ, tương ứng với đỉnh triều +1,32m. Qua đó cho thấy lượng mưa chiều 15-9 đã vượt tầng suất thiết kế, cộng với năng lực thoát nước kém đã gây ngập trên diện rộng” - ông Long giải thích.

Năng lực hữu hạn

Hiện nay, để hoàn thành các hệ thống thoát nước, cống ngăn triều chống ngập TPHCM cần tổng vốn đến 9 tỷ USD. Do kinh phí hạn chế nên trước mắt chỉ tập trung xây đê bao tại các điểm xung yếu. Thực tế, nhiều năm qua TP đã thực hiện nhiều giải pháp xử lý các điểm ngập trên địa bàn, như thực hiện nạo vét 2.515km cống các loại, thay 2,51km cống có nguy cơ lún sụt, sửa chữa 15.939 hầm ga, mở rộng 10.958 miệng thu nước...

TP cũng đã hoàn thành đưa vào vận hành 4 dự án ODA lớn, gồm dự án cải thiện môi trường nước; vệ sinh môi trường kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè; nâng cấp đô thị, Đại lộ Võ Văn Kiệt; bổ sung 175,05km cống vào hệ thống thoát nước chung; hoàn thành đưa vào vận hành 73 dự án cải tạo, phát triển hệ thống thoát nước với tổng chiều dài 224km.

Ngoài ra, trong năm 2015 TP sẽ thực hiện các giải pháp cấp bách chống ngập, như triển khai duy tu, sửa chữa, nạo vét hệ thống thoát nước có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các vị trí thường xuyên bị ngập nước; tập trung triển khai 61/68 công trình cấp bách trong năm 2015 như đấu nối mở hướng thoát nước, xây dựng tường tạm, lắp van ngăn triều…

Trong điều kiện nguồn kinh phí có hạn, TP cần có bước đi phù hợp với hiệu quả kinh tế-kỹ thuật cao nhất. Giải pháp tối ưu là khoanh vùng ngập thành từng vùng quy mô nhỏ để giải quyết dứt điểm theo mức độ, tiến độ ưu tiên. Việc chia nhỏ dự án chống ngập sẽ dễ hơn trong thực hiện cũng như kêu gọi đầu tư. Bài học này đã được minh chứng qua việc thực hiện dự án Tham Lương-Bến Cát tại lưu vực phía Bắc của TP.

PGS.TS Hồ Long Phi,
Giám đốc Trung tâm Quản lý nước và biến đổi khí hậu

Tuy nhiên, giải quyết điểm ngập cũ chưa xong, TP lại phải lo xử lý các điểm ngập mới, khắc phục theo kiểu rượt đuổi. Nguyên nhân theo các chuyên gia do công tác đầu tư chưa tương xứng, trong đó có sự ách tắc ở khâu giải phóng mặt bằng, nguồn vốn đầu tư lớn phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách, chưa hấp dẫn các thành phần kinh tế tư nhân tham gia đầu tư.

Đơn cử, tháng 5 vừa qua, UBND TP đã chấp thuận cho CTCP Đầu tư xây dựng Trung Nam (Trung Nam Group) nghiên cứu, lập dự án giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM bằng phương án xây cống ngăn triều và kè ven sông. Để tạo điều kiện cho nhà đầu tư, UBND TP đã giao các sở, ngành liên quan rà soát, tìm quỹ đất và nâng tỷ lệ % thanh toán bằng quỹ đất cho nhà đầu tư. Về phần thanh toán bằng tiền cho nhà đầu tư UBND TP sẽ xin ý kiến Chính phủ về chủ trương và cơ chế cho vay của dự án.

Là một trong những đơn vị giữ vai trò quan trọng trong việc đầu tư các dự án chống ngập, Sở Giao thông-Vận tải thừa nhận nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống công trình chống ngập quá lớn, trong khi nguồn ngân sách khó khăn. Các nhà đầu tư tư nhân chưa mặn mà tham gia vì lĩnh vực này không mang lại nhiều lợi nhuận, thu hồi vốn lâu. Vì thế cần có giải pháp thiết thực hơn để thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư thông qua hình thức PPP (hợp tác công - tư).

Bên cạnh đó, để thực hiện các dự án chống ngập cho khu vực rộng 550km2, TP cần huy động số tiền khoảng 67.000 tỷ đồng. Để có được số tiền này TP dự định sẽ chi 7.500 tỷ đồng từ ngân sách, 15.800 tỷ đồng từ xã hội hóa. Số còn lại TP sẽ kiến nghị Thủ tướng hỗ trợ từ Ngân hàng Nhà nước và nguốn vốn vay ODA.

Đâu là giải pháp?

Nói về giải pháp chống ngập trên địa bàn TP, Trung tâm Chống ngập nước TPHCM cho biết trong năm 2016 sẽ khởi công xây dựng tuyến đê bao chống ngập do triều ven sông Sài Gòn.

Trước mắt, để đảm bảo các quận 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, Phú Nhuận, Tân Bình, Tân Phú, Bình Tân, Gò Vấp và các huyện Bình Chánh, Nhà Bè, Hóc Môn không bị ngập phải xây dựng 8 cống kiểm soát triều, gồm các cống Vàm Thuật, Rạch Nước Lên, Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định. Ngoài ra, cần xây dựng 68 cống nhỏ và tuyến đê bao đoạn từ cống Vàm Thuật đến cống Mương Chuối dài 35km; xây dựng tuyến đê men theo bờ cao sông Sài Gòn và Nhà Bè (theo phương án tuyến thuộc dự án đê ven sông Sài Gòn từ Vàm Thuật đến Kinh Lộ); đoạn từ cống Mương Chuối đến cống Phú Định đi theo các tuyến đường Nguyễn Bình, Nguyễn Văn Tạo, Long Thới-Nhơn Đức, Lê Văn Lương…; đoạn từ sau cống Phú Định kết nối với tuyến đê hệ thống thủy lợi Hóc Môn, Bình Chánh (đi theo các tuyến đường Dương Đình Cúc - Thế Lữ - Thích Thiện Hòa - Mai Bá Hương - Thanh Niên - bờ Nam rạch Tra).

TP cũng sẽ cải tạo những tuyến rạch trục và tiếp tục nâng cấp cải tạo cống cũ khoảng 200km từ nay đến năm 2020. Ngoài ra, do các tuyến cống thiết kế chưa đủ năng lực tải nước trong trường hợp có mưa lớn, hiện nay TP đang quy hoạch hồ điều tiết với số lượng 103 hồ lớn nhỏ. Trong giai đoạn 2016-2020 sẽ thực hiện thí điểm 3 hồ Gò Dưa (100ha, giai đoạn 1 là 25ha), Bàu Cát (0,4ha) và Khánh Hội (4,8ha). Tổng mức đầu tư 3 hồ điều tiết trên khoảng 950 tỷ đồng. Hiện tại, việc triển khai các dự án hồ điều tiết rất chậm, riêng hồ Khánh Hội do quận 4 làm chủ đầu tư đã bồi thường 50%.

Chống ngập úng TPHCM: Bài toán vốn, giải pháp hiệu quả? ảnh 1

TPHCM sau cơn mưa đường lênh láng nước.

Trước tác động của biến đổi khí hậu, mưa lớn, triều cường xảy ra thường xuyên, nguy cơ ngập úng tại TPHCM tăng cao, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý bố trí khoảng 10.000 tỷ đồng từ nguồn Quỹ sắp xếp và hỗ trợ doanh nghiệp (giai đoạn 2015-2020) để thực hiện các dự án chống ngập cấp bách thuộc quy hoạch thoát nước và quy hoạch thủy lợi chống ngập úng cho TP.

Chính phủ cũng đồng ý cho UBND TP áp dụng cơ chế đặc thù đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án chống ngập, như áp dụng hình thức xây dựng-chuyển giao (BT) thanh toán bằng quỹ đất. Trong trường hợp giá trị quỹ đất nhỏ hơn giá trị dự án BT, UBND TP được dùng ngân sách TP thanh toán phần chêch lệch.

Theo đó, hệ thống thoát nước trên địa bàn TPHCM gồm 6 vùng. (1) Vùng thoát nước trung tâm (106,4km2) gồm các kênh chính Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, Tàu Hũ - Bến Nghé và kênh Đôi - Tẻ. (2) Vùng thoát nước phía Bắc (136,18 km2) gồm kênh Tham Lương - Bến Cát, rạch Đại Hàn, rạch Bến Đá - Bà Hồng. (3) Vùng thoát nước phía Tây (72,91km2) gồm rạch Chùa - Nước Lên, sông Bến Lức, sông Cần Giuộc.

(4) Vùng thoát nước phía Nam (81,74km2) gồm rạch Bà Lào, rạch Xóm Củi, rạch Ông Lớn, rạch Cây Khô, rạch Đĩa, sông Mương Chuối. (5) Vùng thoát nước Đông Bắc (64,91km2) gồm rạch Gò Dưa, Suối Nhum, rạch Cầu và rạch Gò Công. (6) Vùng thoát nước Đông Nam (119,37km2) gồm rạch Chiếc, Ông Hồng, rạch Kiêu, Ông Nhiêu, rạch Trau Trảu và sông Tắc. Ngoài ra, TPHCM có 3 vùng kiểm soát nước gồm khu vực bờ hữu sông Sài Gòn - Nhà Bè (vùng 1), ngã ba sông Sài Gòn - Đồng Nai (vùng 2) và bờ tả sông Nhà Bè - Soài Rạp (vùng 3).

Minh Tuấn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.