AEC-Sân chơi rộng mở cộng đồng DN Việt

Năm 2015, Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) sẽ chính thức được thành lập. Cơ hội gia tăng xuất khẩu, mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp (DN) Việt Nam từ AEC rất lớn. Tuy nhiên, đây cũng là thách thức không nhỏ khi năng lực cạnh tranh của DN trong nước còn yếu. Và điều đáng lo ngại là qua khảo sát có tới 80% DN Việt Nam không hiểu về cơ hội và thách thức AEC mang lại.

Nhiều lợi thế và cơ hội

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải, trong 10 năm qua, kim ngạch thương mại của Việt Nam và ASEAN đã tăng 4 lần, từ mức khoảng 9 tỷ USD năm 2003 lên gần 40 tỷ USD vào năm 2013. Năm 2013, ASEAN là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 của Việt Nam, chỉ đứng sau Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu (EU) với kim ngạch đạt 18,47 tỷ USD, tăng 4,4% so với năm 2012.

Trong 3 tháng đầu năm 2014, ASEAN tiếp tục duy trì vị trí này với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 4,7 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Bà Phạm Thị Hồng Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Á - Thái Bình Dương (Bộ Công Thương), cho biết các mặt hàng xuất khẩu sang ASEAN rất đa dạng như gạo, dầu thô, xăng dầu, sắt thép, điện thoại, phụ tùng, linh kiện điện tử…

Trong đó, có 2 mặt hàng có kim ngạch và tỷ trọng lớn nhất là dầu thô (chiếm tỷ trọng khoảng 40%) và gạo (chiếm tỷ trọng trên 10%).

Sau khi AEC được thành lập, ASEAN sẽ là một phần của thị trường tự do rộng lớn hơn. Đó là thị trường tự do Đông Á, bao gồm cả cộng đồng ASEAN, 10 nước ASEAN và 6 nước đối tác thương mại của ASEAN. Một thị trường rộng lớn với 3,3 tỷ dân và chiếm 1/3 GDP của thế giới. Trong bối cảnh như vậy, khả năng, cơ hội của các nền kinh tế ASEAN tăng trưởng và duy trì phát triển bền vững rất lớn. Chúng ta cần đẩy mạnh tuyên truyền đối với công chúng, với cộng đồng DN về những sáng kiến của AEC.

Ông LÊ LƯƠNG MINH,
Tổng Thư ký ASEAN

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, các hiệp định thương mại tự do (FTA) và AEC có khả năng tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường ASEAN khác. Bộ Công Thương dự báo xuất khẩu sang các thị trường này sẽ tiếp tục tăng bền vững khi hơn 99% mức thuế suất của 6 quốc gia ASEAN gồm Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan, sẽ được giảm xuống còn 0% vào năm 2015.

Các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, gạo, hải sản, linh kiện điện tử sẽ có nhiều cơ hội thâm nhập thị trường nội khối, bởi đơn giản hóa các thủ tục thương mại và thủ tục chứng nhận nguồn gốc sản phẩm.

“Đây là cơ hội lớn để Việt Nam cải thiện cán cân thương mại với ASEAN” - bà Phạm Thị Hồng Thanh nhận định. Hiện nay Việt Nam vẫn đang nhập siêu từ ASEAN, lớn nhất từ Singapore và Thái Lan, Brunei. Sản phẩm nhập khẩu của những nước này vào Việt Nam chủ yếu máy móc thiết bị, hàng điện tử, xăng dầu các loại.

Khi thuế suất trong ASEAN về 0%, DN Việt Nam xuất khẩu sang ASEAN không phải chịu thuế nhập khẩu tại thị trường nhập khẩu. Ngoài ra, DN Việt Nam cũng không phải đóng thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm máy móc thiết bị từ các nước thành viên, qua đó hạ giá thành và có điều kiện để tăng năng lực cạnh tranh.

Các sản phẩm sản xuất có tỷ lệ nội khối 60% được xem là sản phẩm vùng ASEAN, sẽ được hưởng các ưu đãi khi xuất khẩu sang các thị trường khu vực ASEAN đã có FTA.

Không ít thách thức

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi về thuế, quy mô thị trường, DN Việt Nam cũng như Chính phủ sẽ phải đối mặt với không ít thách thức từ AEC. Theo các chuyên gia, AEC tạo ra thị trường chung, không còn rào cản không gian kinh tế, hàng hóa, dịch vụ, vốn...

Do đó, sẽ có sự cạnh tranh mạnh mẽ giữa các thành viên khu vực trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài từ ngoài ASEAN vào những ngành chiếm dụng lao động phổ thông và đất. Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), phân tích khi AEC hình thành, các nước trong ASEAN trở thành một thị trường, hàng hóa lưu chuyển từ Việt Nam sang các nước gần như không còn chênh lệch về giá, chỉ còn chi phí vận tải. DN là chủ thể quan trọng của AEC nhưng theo khảo sát có tới gần 80% DN Việt Nam khi được hỏi chưa biết rõ về lợi ích mà AEC mang lại cũng như các thách thức đặt ra.

“Thiếu kiến thức là thách thức lớn với các DN khi AEC chính thức hình thành vào năm 2015” - ông Hải lo ngại.

AEC ra đời mang lại nhiều lợi ích cho DN các nước ASEAN nói chung và các DN Việt Nam nói riêng. Dự kiến các nền kinh tế ASEAN sẽ tăng 5,3% thu nhập thực tế từ việc tham gia AEC. Các DN còn có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn với các đối tác Trung Quốc, Nhật Bàn, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia, New Zealand... thông qua các thỏa thuận giữa ASEAN với các đối tác kinh tế lớn. Từ đó, DN Việt Nam có thể tham gia sâu hơn chuỗi sản xuất và cung ứng khu vực.

Ông PHẠM BÌNH MINH,
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao

Thị trường ASEAN có ưu điểm khoảng cách địa lý khá gần với nước ta. Tuy nhiên, ASEAN dù có thị trường 600 triệu dân nhưng thực tế GDP lại không cao, còn khoảng cách khá xa so với các cường quốc như Hoa Kỳ, Nhật Bản, hay EU.  Hiện nay Hoa Kỳ và EU là 2 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam nên cũng dễ hiểu khi các DN Việt Nam tập trung vào miếng bánh ngon nhất này mà bỏ qua cái ít hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, có quy mô nhỏ nhưng ASEAN là thị trường bền vững và còn nhiều tiềm năng phát triển khi thị hiếu tiêu dùng khá tương đồng. Theo cam kết gia nhập AEC, các loại hàng hóa sẽ tuân theo tiêu chuẩn đồng nhất và phù hợp với mặt bằng chung của ASEAN. Khi đó, Việt Nam sẽ hạn chế được rủi ro thương mại, hay các vấn đề liên quan đến chính sách như các vụ kiện chống bán phá giá.

Đi sâu vào phân tích về thách thức AEC mang lại, ông Trần Thanh Hải cho biết bên cạnh việc thuế suất giảm bằng 0%, vẫn có nhiều khó khăn về hàng rào thương mại.

Chẳng hạn, nếu DN không đáp ứng được quy tắc xuất xứ, thuế suất giảm cũng trở nên vô nghĩa. Muốn được hưởng ưu đãi thuế ít nhất 40% hàm lượng của sản phẩm phải được sản xuất trong khu vực ASEAN.

Chuẩn bị cho sân chơi lớn?

Để tận dụng cơ hội, hóa giải thách thức AEC mang lại, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Hiệu trưởng Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng vấn đề đẩy mạnh thông tin tuyên truyền về AEC đóng vai trò rất quan trọng, nên được thực hiện tại nhiều cấp độ khác nhau.

“Trong các nước khu vực tôi có điều kiện khảo sát, Thái Lan và Singapore làm rất tốt về vấn đề này. Đặc biệt, Thái Lan đi tới từng DN để tham vấn về những thách thức, khó khăn họ gặp phải, qua đó điều chỉnh chính sách. Đó là những kinh nghiệm mình nên học tập” - ông Sơn nói.

Trong khi đó, theo ông Trần Thanh Hải, để tận dụng hiệu quả cơ hội từ AEC, DN Việt Nam phải chủ động đáp ứng các tiêu chí về quy tắc xuất xứ thông qua tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu của ngành, giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài. Bên cạnh đó, cần sớm xây dựng năng lực sản xuất, kinh doanh, cải thiện chất lượng, mẫu mã sản phẩm để nâng cao khả năng cạnh tranh và xây dựng thương hiệu, hình ảnh.

“Hội nhập không chỉ Việt Nam mà các nước khác cũng đều được hưởng thuế suất 0%, điều quan trọng là ai tận dụng được cơ hội. Khi mở cửa kinh tế, Chính phủ nhận thấy những mặt hàng có ảnh hưởng lớn tới dân sinh hoặc những mặt hàng nhạy cảm đều đàm phán không đưa về mức thuế 0%, hoặc kéo dài thời gian giảm thuế. Tuy nhiên, Chính phủ không thể bảo hộ mãi. Đến thời điểm nào đó, DN không còn sự bao bọc của Chính phủ, hàng rào thuế quan không còn, bản thân DN phải cải thiện để nâng cao sức cạnh tranh” - ông Bùi Huy Sơn, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), bình luận.

AEC-Sân chơi rộng mở cộng đồng DN Việt ảnh 1

Gạo là 1 trong 2 mặt hàng có kim ngạch và tỷ trọng xuất khẩu lớn nhất vào ASEAN.

Trong ngắn hạn, bà Phạm Thị Hồng Thanh đưa ra lời khuyên, DN Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu sang ASEAN những mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu như: điện thoại các loại và linh kiện; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; phương tiện vận tải và phụ tùng; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác, sắt thép các loại, gạo…

Đồng thời có chiến lược kinh doanh dài hạn nhằm tận dụng tối đa các ưu đãi hậu AEC. Về dài hạn, cần tăng cường hoạt động nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại để trực tiếp khảo sát các thị trường mục tiêu, nâng cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm xuất khẩu.

Bảo Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đầu tư vô bổ, lãng phí nguồn lực

Đầu tư vô bổ, lãng phí nguồn lực

(ĐTTCO) - Vừa qua, UBND TP Hà Nội đã thông tin về việc sẽ xây dựng dự án Nhà hát Hoa Sen sức chứa 2.000 chỗ ngồi bên trong, khu vực xung quanh nhà hát có thể chứa khoảng 25.000 người vào vui chơi hàng ngày.