THỰC HIỆN 3 KHÂU ĐỘT PHÁ

3 đột phá hướng đến phát triển bền vững

LTS: Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020 Đại hội Đảng lần thứ XI đã xác định thực hiện 3 khâu đột phá chiến lược: hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển nhanh nguồn nhân lực, xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ. Tuy nhiên hiện thực hóa khâu đột phá này là thách thức lớn đặt ra đối với Chính phủ nhiệm kỳ mới, đòi hỏi phải có quyết tâm chính trị cao.

Cần gia cố từ nền móng

Để nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh và bền vững cần phát triển trên 3 trụ cột: thể chế kinh tế, nguồn nhân lực chất lượng cao và kết cấu hạ tầng để vừa đảm bảo tốc độ tăng trưởng kinh tế, vừa cải thiện dân sinh. Trong 10 năm qua, nền kinh tế Việt Nam có tốc độ tăng trưởng khá so với nhiều quốc gia trên thế giới. Nhưng do sự kéo dài quá lâu tình trạng tăng trưởng dựa trên lao động rẻ, thâm dụng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên thô và phát triển nền công nghiệp gia công... đã tạo nên sự bất ổn từ nội tại cơ cấu nền kinh tế.

Mặt khác 4 năm qua dưới tác động không thuận lợi của kinh tế toàn cầu, nền kinh tế nước ta càng bộc lộ những yếu kém, thể hiện rõ nét là tình hình bất ổn kinh tế vĩ mô, phải liên tục áp dụng các biện pháp tình thế để ứng phó. 3 đột phá chiến lược là những giải pháp chủ yếu nhằm vào trọng tâm vấn đề của bài toán phát triển. Tuy nhiên, việc xác định đúng vấn đề mới chỉ xác định “đầu bài”, còn lời giải là những chính sách cụ thể còn ở phía trước.

Lợi ích quốc gia và lợi ích doanh nghiệp không phải lúc nào cũng gặp nhau. Vấn đề là Nhà nước ban hành chính sách để doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích thiết thân chứ không phải kêu gọi họ đầu tư theo công nghệ nào. Mục tiêu kinh tế của Nhà nước phải thể hiện qua chính sách cụ thể nhằm tác động vào thị trường. Và chính thị trường sẽ tác động vào định hướng đầu tư của doanh nghiệp. Đây là nguyên tắc quản lý nhà nước trong điều kiện vận hành nền kinh tế theo cơ chế thị trường.

Thí dụ, để phát triển nguồn nhân lực  chất lượng cao - khâu đột phá thứ hai - không thể thực thi, nếu không giải quyết đồng bộ sự bất cập trong quan hệ cung - cầu thị trường lao động hiện nay. Nếu muốn thay đổi cơ cấu nguồn nhân lực theo hướng chất lượng cao, cơ cấu sản xuất phải được thay đổi tương ứng.

Ở đây gắn vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao với chuyển dịch cơ cấu kinh tế như thế nào để có sự phù hợp cung - cầu trên thị trường lao động là vấn đề đặt ra trong nhiều năm qua. Lâu nay chúng ta nói nhiều đến vấn đề đổi mới công nghệ, mà quên mất rằng doanh nghiệp chẳng cần biết công nghệ gì, công nghệ nào cũng được, miễn làm ra lợi nhuận cao nhất.

Nhìn lại thời gian qua, với điều kiện của nước ta, nhiều doanh nghiệp cảm thấy gia công mang lợi nhuận cao hơn đầu tư xây dựng thương hiệu riêng nên họ cứ đi theo hướng đó, dẫn đến sức cạnh tranh của nền kinh tế thấp.

Khâu thứ ba là xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ với một số công trình hiện đại, tập trung vào hệ thống giao thông và hạ tầng đô thị lớn cũng có quá nhiều vấn đề đặt ra, nhất là sự bất cập về nguồn vốn đầu tư. Thực trạng hiện nay là đường sắt lạc hậu, đường bộ quá tải, nguồn vốn ngân sách có hạn, trong khi kêu gọi theo phương thức BT, BOT hay PPP cũng rất hạn chế.

Định lượng hết các vấn đề nêu trên, tôi cho rằng trong 5 năm tới nhiệm vụ của Chính phủ mới thật sự là thách thức nặng nề. 10 năm qua, nền kinh tế tăng trưởng khá nhưng đồng thời cũng tích tụ những khó khăn nội tại bức xúc, nên vấn đề đổi mới mô hình tăng trưởng đã đặt ra rất gay gắt. Sau gần 5 năm gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), nền kinh tế Việt Nam chấp nhận cuộc cạnh tranh bình đẳng toàn cầu, nhưng đã chậm trễ trong việc cấu trúc lại nền kinh tế nhằm nâng cao sức cạnh tranh, nên càng tăng xuất khẩu lại càng tăng nhanh nhập siêu và nền kinh tế có nguy cơ rơi vào “bẫy tự do hóa thương mại” như một số nhà kinh tế đã cảnh báo.

Do đó, 3 đột phá chiến lược, xét về trung và dài hạn là gia cố nền móng của căn nhà, trước khi nghĩ đến việc nâng tầng. Đó cũng chính là định hướng để tăng trưởng kinh tế bền vững.

 Vấn đề phân bổ nguồn lực hiệu quả

 Nguyên tắc hàng đầu và quan trọng nhất của kinh tế thị trường là các yếu tố sản xuất đều hữu hạn. Hiệu quả của một nền kinh tế là sử dụng các yếu tố hữu hạn đó làm sao để mang lại lợi ích cao nhất. Đây là điều chúng ta chưa làm được trong thập niên qua, khi so sánh kết quả tăng trưởng kinh tế với việc sử dụng 3 yếu tố sản xuất chính: tài nguyên tự nhiên, lao động và vốn. Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là cơ chế phân bổ nguồn lực.

3 đột phá hướng đến phát triển bền vững ảnh 1

Một trong 3 trụ cột để thực hiện 3 khâu đột phá là phải phát triển nguồn nhân lực.
Trong ảnh: Nguồn nhân lực tại CTCP Đất Xanh.

Nguồn lực là hữu hạn, song theo cơ chế phân bổ hiện nay đã dẫn đến tình trạng người có khả năng tạo ra hiệu quả cao không có nguồn lực và ngược lại. Vì thế cần được ưu tiên giải quyết, kể cả khu vực tư nhân, chứ không riêng khu vực nhà nước. Bên cạnh đó, cạnh tranh không chỉ trong nước mà là cạnh tranh toàn cầu, đã đặt ra thách thức rất lớn bởi mô hình tăng trưởng của ta hiện nay dựa trên lợi thế tĩnh, trong khi các nước công nghiệp mới đi lên từ lợi thế động.

Lợi thế động do con người tạo ra, là vô hạn, còn lợi thế tĩnh là hữu hạn. Muốn phát triển phải tạo lợi thế động. Thực tế hiện nay chúng ta vẫn đang tồn tại 63 nền kinh tế tỉnh, thành. Địa phương nào có tiềm năng gì thì làm cái đó, có nước sâu làm cảng, bờ biển tốt thì chia đất làm du lịch, có titan thì bóc lên để bán… Rồi tình trạng dự án treo, quy hoạch treo do chính sách ưu đãi đầu tư của nhiều địa phương đã gây lãng phí lớn nguồn lực về đất đai.

Hoàn thiện và cải cách thể chế

Bước vào năm 2011, năm đầu của kế hoạch 5 năm 2011-2015, phải đồng thời giải quyết những vấn đề ngắn hạn và tính đến trung, dài hạn. Nhưng trên thực tế những giải pháp trung, dài hạn phải nhường chỗ cho những giải pháp tình thế nhằm ứng phó với lạm phát. Trong hơn 3 năm qua chúng ta phải chống chọi với khó khăn do tác động từ bên ngoài và bất ổn từ nội tại cơ cấu kinh tế. Và để duy trì mức tăng trưởng kinh tế tối thiểu, giải quyết những vấn đề xã hội phát sinh, chúng ta vẫn chủ yếu tập trung cho các vấn đề ngắn hạn. Vì vậy cần sớm có chính sách căn cơ để triển khai 3 khâu đột phá, trong đó ưu tiên khâu đột phá về thể chế kinh tế. Có đột phá vào khâu này mới tạo ra lợi thế động nâng cao sức cạnh tranh.

Cách đây 10 năm Nghị quyết Đại hội IX đã yêu cầu hoàn thiện 5 loại  thị trường: hàng hóa, tài chính, bất động sản, lao động, khoa học công nghệ. Đến nay các loại thị trường này vẫn còn vận hành khập khiễng, mang tính tự phát. Do vậy muốn hoàn thiện thể chế, từng loại thị trường cần sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật để có thể đi vào cuộc sống. Tình trạng thị trường bất động sản và tài chính hiện nay là hai điển hình về sự bất ổn, cần hoàn thiện thể chế.

Với thực trạng hiện nay, nhiệm vụ tái cấu trúc và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế cần có lộ trình và bước đi cần thiết. Trước mắt cần tập trung làm nhanh 4 nhóm vấn đề và mỗi nhóm cần có hệ thống chính sách riêng: Thứ nhất, cấu trúc lại đầu tư công, dựa trên hai nguyên tắc là phí tổn cơ hội và tính lan tỏa, tính đồng bộ; gắn liền với chính sách phân bố lại nguồn lực để nâng cao hiệu quả sử dụng.

Thứ hai, tái cấu trúc thị trường tài chính, trong đó ưu tiên hệ thống ngân hàng thương mại và phát triển các định chế tài chính - tín dụng phi ngân hàng. Thứ ba, sửa đổi các đạo luật có liên quan để thúc đẩy quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp, trong đó ưu tiên tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước và sớm ban hành luật về quản lý vốn kinh doanh của Nhà nước.

Thứ tư, tái cấu trúc thị trường xuất khẩu và thị trường nội địa. Đã tới lúc không phải cái gì xuất khẩu được là xuất, không nên chạy theo kim ngạch đơn thuần mà phải tính toán giá trị nội địa hóa trong cơ cấu giá trị xuất khẩu và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Cần phát triển thị trường nội địa, tạo ra sức mua từ bên trong, đặc biệt khuyến khích doanh nghiệp trong nước làm chủ mạng phân phối nội địa. 4 vấn đề này cần được ưu tiên triển khai ngay từ đầu nhiệm kỳ của Chính phủ khóa XIII, thực hiện bằng hệ thống pháp luật điều chỉnh, chứ không phải trên quan điểm định hướng. Quan điểm, chính sách muốn đi vào cuộc sống phải thể hiện qua pháp luật. 

TS. TRẦN DU LỊCH, Ủy viên Ủy ban Kinh tế Quốc hội

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.