Vòng xoáy của vàng và chính sách tiền tệ

(ĐTTCO) - Thị trường vàng, thị trường tiền tệ cả trong lẫn ngoài nước những tháng gần đây có điều gì bất ổn chăng. Giá vàng thế giới luôn biến động theo chiều hướng tăng và vẫn chưa hạ nhiệt, trong khi hiếm khi nào giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới trong suốt thời gian này. 
Chính sách tiền tệ của cường quốc Mỹ và các quốc gia vẫn theo chiều hướng trái nhau, vậy chính sách điều hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) phải theo chiều hướng nào… 
TS. Trương Văn Phước, nguyên Quyền Chủ tịch Ủy ban giám sát tài chính Quốc gia, Thành viên tổ tư vấn kinh tế Thủ tướng Chính phủ, đã dành riêng cho ĐTTC cuộc phỏng vấn để lý giải về những nguyên nhân này.

Nghệ thuật điều hành của ông Donald Trump?
PHÓNG VIÊN:
- Thưa ông, gần 2 tháng qua giá vàng thế giới biến động theo chiều hướng tăng và không hạ nhiệt, theo ông nguyên nhân vì sao? Có sự can thiệp của FED hay bàn tay của ông Donald Trump?
TS. TRƯƠNG VĂN PHƯỚC: - Như chúng ta đã biết trong vòng mấy tháng trở lại đây, tình hình chính trị thế giới có những biến động rất lớn, đặc biệt là căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Trước đây, Mỹ và Iran đã có hiệp ước về vấn đề vũ khí hạt nhân, nhưng khi ông Donald Trump lên làm Tổng thống Mỹ đã hủy bỏ hiệp ước đó.
Thông thường, khi có những căng thẳng chính trị quân sự toàn cầu như vậy, các nhà đầu tư nước ngoài có kinh nghiệm chọn vàng như một loại đầu tư tài chính để đảm bảo giá trị tài sản.
Đó là lý do cơ bản thứ nhất khiến vàng tăng giá. Lý do thứ hai là Cục dự trữ Liên bang Mỹ (FED) đã có những động thái báo trước cho thị trường sẽ ngưng tăng lãi suất và chuyển sang giai đoạn mới. Đó là giai đoạn FED phải cân nhắc những chỉ số về lạm phát, về thất nghiệp để có thể có chính sách mới về tiền tệ. 
Vòng xoáy của vàng và chính sách tiền tệ ảnh 1
Thực ra, chính sách của FED cũng dựa trên hai yếu tố. Thứ nhất là dựa trên những yếu tố cơ bản của nền kinh tế. Thứ hai là mang tính chính trị hơn từ Chính phủ Mỹ, khi ông Donald Trump cho rằng vì sao Ngân hàng Trung ương các nước cắt giảm lãi suất để hỗ trợ cho tăng trưởng của các quốc gia đó, trong khi tại Mỹ ông chỉ đạo FED không cắt giảm mà tăng lãi suất nhưng vẫn tăng trưởng.
Điều này cũng hàm ý rằng, với những chính sách tiền tệ như thế, nhưng nhờ tài năng và kinh nghiệm của Chính phủ ông Donald Trump nên vẫn đạt được những thành tựu. Và thông qua những cách thức phát biểu cũng như lập luận đó, Tổng thống Donald Trump có thể nói với cử tri Mỹ rằng, lẽ ra nền kinh tế Mỹ có thể phát triển hơn nhiều. Và đây cũng là lý lẽ nhắm tới cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sắp tới. 
Chúng ta đều biết, nếu FED giảm lãi suất, thị trường chứng khoán (TTCK) sẽ tăng lên. Những ngày gần đây, chỉ số Dow Jones của Mỹ có lúc đã lên trên 27.000 điểm, mức giá cao nhất trong lịch sử TTCK của Mỹ. Từ đó tôi đưa đến lý do thứ ba, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trên Twitter, rằng ông có thể thay Thống đốc của FED bằng một cố vấn kinh tế của vợ ông.
Cố vấn này là một nữ tiến sĩ kinh tế, bà đã nói rằng không thể để các quốc gia với những thể chế tiền tệ như hiện nay có thể thao túng tiền tệ bằng cách phá giá đồng tiền để hỗ trợ xuất khẩu. Và thậm chí bà sẽ trở lại cơ chế bản vị vàng, bởi điều này cũng phù hợp khi trong mấy năm vừa rồi vàng trầm lắng, đến một lúc nào đó người ta cũng suy nghĩ lại vàng là một tài sản tài chính quan trọng.
Đó là những lý do khiến trong 2 tháng gần đây vàng ở mức cao và không xuống. Theo tôi dự đoán từ nay đến cuối năm giá vàng dao động khoảng 1.350-1.450USD/ounce. 

Mỹ sẽ cho phá giá USD?
- Khi vàng tăng giá sẽ ảnh hưởng đến tỷ giá như thế nào, và NHNN nên điều hành chính sách theo xu hướng nào, thưa ông?
- Trong 10 năm trước, sự biến động vàng có tác động rất lớn đến chính sách tỷ giá hối đoái và thị trường ngoại hối Việt Nam. Lý do lúc đó chúng ta đã hình thành các sàn vàng vật chất, và cũng đã có những giao dịch kinh doanh vàng trên tài khoản.
Nhưng 3-4 năm trở lại đây, Việt Nam chấm dứt các sàn vàng, không cho phép doanh nghiệp và cá nhân được kinh doanh vàng trên tài khoản. Đó cũng là một trong những lý do giải thích vì sao bên cạnh sự trầm lắng của vàng trên thị trường thế giới, lại có sự trầm lắng của thị trường vàng trong nước. 
Do vậy tôi cho rằng, lúc này tác động của thị trường vàng đến chính sách tỷ giá hối đoái, chính sách ngoại hối hay chính sách tiền tệ nói chung không nhiều. Và chắc chắn NHNN cũng hiểu rằng những biến động như thế không tác động nhiều đến việc điều hành chính sách tiền tệ của Việt Nam.
Tuy nhiên, chúng ta đang từng bước hội nhập kinh tế thế giới, từng bước hội nhập nền tài chính thế giới, thì với những biến động của vàng mọi người dân,  doanh nghiệp và tổ chức phải hết sức bình tĩnh. 
Vòng xoáy của vàng và chính sách tiền tệ ảnh 2
Với tỷ giá hối đoái lại là vấn đề không chỉ phụ thuộc vào sự biến động của giá vàng, mà phụ thuộc vào rất nhiều biến số như cán cân thanh toán, cán cân thương mại, các dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp, các chu chuyển vốn. Đặc biệt trong cuộc chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, còn có sự chuyển dịch của các chuỗi cung ứng từ thế giới vào rất nhiều quốc gia, trong đó Việt Nam cũng là điểm đến của sự chuyển dịch các chuỗi cung ứng đó.
Ngoài ra, Việt Nam trong vòng 4-5 năm nay, kinh tế vĩ mô ổn định rất tốt, tỷ giá hối đoái ổn định, lạm phát thấp. Đó là lý do các nhà đầu tư nước ngoài có thể chuyển dịch các dòng vốn đầu tư gián tiếp vào Việt Nam. 
Chính vì vậy tôi cho rằng, trong xu thế này FED sẽ giảm lãi suất. Bởi trong Hội đồng Thống đốc của FED có phân nửa thành viên mong muốn giảm lãi suất từ đây đến cuối năm 2 lần, thậm chí mỗi lần giảm 0,5 điểm cơ bản. Trước đây, khi tăng hoặc giảm lãi suất, các đời Thống đốc trước của FED thường điều chỉnh ở mức 0,25 điểm, nhưng hiện giờ mong muốn tăng lên 0,5 điểm.
Đương nhiên đó là các ý kiến trong Hội đồng Thống đốc FED, nhưng dù sao ý tưởng đó, thông tin đó cũng lan tỏa vào thị trường và chúng ta sẽ chứng kiến sự suy yếu của đồng USD trong thời gian sắp tới. Đó không phải là phỏng đoán, mà là sự mong muốn của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Bởi lẽ ông Donald Trump nói một cách hết sức rõ ràng, tại sao các quốc gia khác hiểu rõ cách thức phá giá tiền tệ để hỗ trợ cho xuất khẩu, mà nước Mỹ không học bài học phá giá tiền tệ. Đây là lý do phải giảm lãi suất, để làm cho giá trị đồng tiền suy yếu, tức chấp nhận phá giá đồng USD để hỗ trợ xuất khẩu. 
Tôi nghĩ rằng đây là một trong những thời điểm thuận lợi đối với NHNN trong việc điều hành chính sách tiền tệ nói chung, hay chính sách tỷ giá hối đoái nói riêng. Theo đó, NHNN có thể điều hành theo hướng tiệm cận sự mất giá đối nội của đồng tiền Việt Nam (tức là lạm phát), để có sức mất giá đối ngoại của đồng tiền Việt Nam (tức là tỷ giá), cần phải có sự tiệm cận tương đối. Tiệm cận tương đối là nếu lạm phát của Việt Nam năm nay 3,2-3,5%, tỷ giá hối đoái có thể làm cho VNĐ mất giá 1,5-1,75% hoặc 2% đều chấp nhận được.
- Ông nhận định như thế nào về việc FED hạ lãi suất? Và chính sách tiền tệ sẽ theo hướng nào?
-  Đương nhiên, FED chịu trách nhiệm chính về những yếu tố như lạm phát, thất nghiệp, làm sao điều hành chính sách tiền tệ để đảm bảo lạm phát thấp và toàn dụng nhân công. Nhưng với những tín hiệu trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, trong bối cảnh thế giới có rất nhiều chao đảo, và đặc biệt những biến động của kinh tế thế giới sẽ tác động đến kinh tế Mỹ, nếu như họ thắt chặt sớm chính sách tiền tệ sẽ tác hại đến nền kinh tế Mỹ.
Nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là châu Âu đang nới lỏng tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng nên FED phải rất cân nhắc. FED đang quan sát và tôi nghĩ rằng ít nhất từ đây đến tháng 12, FED sẽ giảm lãi suất 1 lần.
Thực ra nếu FED giảm lãi suất vào tháng 12-2019, nhưng so với năm 2016-2017, lãi suất đồng USD cũng đã tăng rất nhiều. Do đó, nếu có giảm 0,5%, lãi suất đồng USD vẫn tăng 2%. Đó cũng là điều tốt cho Việt Nam dưới góc độ điều hành chính sách tiền tệ. Chúng ta không chịu áp lực nhiều về VNĐ mất giá.
Nhưng không phải vì thế chúng ta chủ quan. Có thể sau cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vào năm 2020 và đầu năm 2021, chúng ta cần có thời gian để có thể đánh giá lại toàn cảnh thị trường tài chính thế giới, trước khi có những ý kiến cụ thể về vấn đề này. Tôi dự báo từ đây đến cuối năm, nếu giá vàng dao động ở mức 1.350-1.450USD/ounce, tỷ giá trung tâm nên tăng 1,75-2%.
Việt Nam nên xem lại việc cho xuất khẩu vàng?
- Có lẽ rất hiếm khi nào giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới và gần 2 tháng qua điều này đã xảy ra, có nhiều ý kiến cho rằng đã có hiện tượng xuất vàng lậu ra nước ngoài. Theo ông, NHNN có nên thiết lập thị trường trái phiếu vàng để thu hút vàng trong dân?
- Trước hết tôi phải nhắc lại đó là quan hệ cung cầu. Quan hệ cung cầu đó nảy sinh ra rất nhiều cảm xúc và kỳ vọng của mọi người trong thị trường. Chúng ta cần phải trả lời vì sao giá vàng trong nước của Việt Nam lại thấp hơn giá vàng quốc tế quy đổi? Đó là kỳ vọng, tôi gọi đây là một kỳ vọng hợp lý.
Bởi với lãi suất VNĐ còn khá cao so với lạm phát, với tỷ giá hối đoái ổn định, vì sao phải mua vàng trong khi các ngân hàng thương mại (NHTM) không huy động vàng. Người dân mua vàng có thể gửi vàng vào NHTM, nhưng khi gửi vàng để an toàn không được NH trả lãi như trước đây mà lại thu phí.
Theo đó, họ phải chuyển dịch từ vàng qua VNĐ, đương nhiên cũng có những người chuyển dịch từ vàng sang ngoại tệ. Do vậy tôi không ngạc nhiên khi thấy giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng quốc tế quy đổi. 
Chúng ta đều biết, những nhà đầu tư và người dân Việt Nam trong thế giới phẳng hiện nay tiếp cận rất nhiều thông tin. Do đó họ biết ở đâu giá vàng cao hơn để đem đi bán tìm kiếm lợi nhuận. Dĩ nhiên, ở đây có quy định thể chế và pháp luật.
Theo tôi, NHNN không cần phải thiết lập một thị trường trái phiếu vàng, huy động vàng, nhưng cần thiết phải tái lập lại quá trình cho xuất khẩu các hàng hóa thông thường và hàng hóa tạm gọi đặc biệt là vàng. Chúng ta có thể cấp giấy phép cho cá nhân, doanh nghiệp xuất khẩu vàng qua nhiều nước, khi đó có thể thu lại ngoại tệ và tăng cán cân thanh toán một cách minh bạch, công khai.
Thị trường Việt Nam dưới góc độ cung cầu khi giá vàng thấp, tôi nghĩ sức cung tăng lên. Còn tăng về xuất khẩu bao nhiêu, tăng về đầu tư trực tiếp bao nhiêu, tăng đầu tư gián tiếp bao nhiêu, kể cả có tăng về xuất khẩu lậu, các cơ quan quản lý nhà nước nên cần làm rõ, không phải để xử phạt, mà từ đó như một thông tin đầu vào để điều chỉnh các chính sách của Việt Nam.
- Hiện nay nhiều chuyên gia đề xuất huy động vàng trong dân, theo ông có nên không?
- Theo tôi hiện nay thì chưa. Nhưng trong tương lai, khi thị trường tài chính Việt Nam phát triển ở một trình độ nào đó, chúng ta nên xem xét lại một cách nghiêm túc vấn đề này.
- Theo ông, chính sách tiền tệ của NHNN hiện nay có điều gì bất ổn hay không?
- Tôi cho rằng chính sách tiền tệ của NHNN đến lúc này là chính sách tiền tệ khôn ngoan. Nói theo ngôn ngữ dân gian là “dò đá qua sông”, mà thực ra không ai có thể vội vã được. Vấn đề này không phải chỉ dưới góc độ tiền tệ, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng của toàn thế giới, mà còn ở một thế giới ngày nay nhiều biến động.
Cụ thể, NHNN ổn định được hệ thống NH trong quá trình tái cơ cấu, không để cho bất cứ NH nào rơi vào tình trạng ngặt nghèo, đảm bảo lợi ích cho người gửi tiền, duy trì mức lãi suất không phải thấp nhưng chấp nhận được (vì những yếu tố của kinh tế thế giới có thể đe dọa đến lạm phát).
Có thể NHNN cũng hiểu lạm phát năm nay sẽ duy trì ở mức 3,2-3,5%, nhưng duy trì một mức lãi suất chấp nhận được là chính sách khôn ngoan. Tỷ giá hối đoái cũng thế, mặc dù đồng USD rớt giá nhưng VNĐ vẫn mất giá dưới góc độ tỷ giá trung tâm. 
Tôi cho rằng, trong bối cảnh hội nhập, những vấn đề của kinh tế vĩ mô Việt Nam, NHNN cần chuyển dịch từ các công cụ quản lý hành chính sang các công cụ quản lý thị trường. Và nhanh hay chậm còn tùy theo từng giai đoạn.
- Xin cảm ơn ông.

TRẦN HẢI - YÊN LAM (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Tăng nhập hàng Mỹ,  lợi cả đôi đường

Tăng nhập hàng Mỹ, lợi cả đôi đường

(ĐTTCO)-Vì sao lâu nay hàng hóa Mỹ khó vào Việt Nam? Tại sao đến thời điểm này hàng hóa Mỹ lại chảy ào ạt vào Việt Nam? Lý giải cho điều này là cán cân thâm hụt thương mại Việt - Mỹ ngày càng chênh lệch lớn, đặc biệt khi cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung leo thang. 

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019