Trung Quốc mua nông sản - Có phá vỡ cấu trúc thị trường?

Trong những tháng đầu năm 2011, thị trường nông sản nước ta nhiều phen nổi sóng khi thương nhân Trung Quốc đột ngột tăng mạnh thu mua các mặt hàng nguyên liệu trọng yếu, từ lúa gạo, thịt, thủy sản đến hoa quả. Mức độ lan tỏa nhanh, mạnh của nó làm đảo lộn thị trường nội địa cả ở cung và cầu, dẫn đến những tin đồn gây hoang mang trong giới kinh doanh cũng như người dân.

Thị trường triển vọng hay bất ổn

Cách thức thu mua nguyên liệu của Trung Quốc rất lạ so với các nước khác. Các nước đặt văn phòng đại diện ở Việt Nam thường khảo sát thị trường và chuỗi giá trị, thiết lập quan hệ đối tác với doanh nghiệp Việt Nam và nhập khẩu hàng hóa từ các doanh nghiệp đó.

Tức doanh nghiệp nước ngoài nhập khẩu phải thông qua các đối tác của Việt Nam. Một kết cấu thị trường đã định hình từ khâu sản xuất, vận chuyển, chế biến, đến tận chân cảng xuất khẩu do các doanh nghiệp Việt Nam chi phối, còn từ cảng đi thị trường thế giới sẽ do doanh nghiệp quốc tế phân phối.

Trong khi đó, các doanh nghiệp lớn ở Trung Quốc thông qua mạng lưới doanh nghiệp nhỏ và vừa của họ thâm nhập thị trường Việt Nam. Các doanh nghiệp này tự mình hoặc kết nối với doanh nghiệp Việt Nam tổ chức nguồn hàng, từ khâu thu mua nguyên liệu.

Như vậy, sự tham gia của Trung Quốc đến tận vùng nguyên liệu ở thị trường nội địa làm ảnh hưởng đến tất cả khâu trong chuỗi giá trị.

Một tâm lý phổ biến trong giới kinh doanh nước ta là e ngại khi xuất khẩu sang Trung Quốc, do lo ngại rủi ro. Điều này phản ánh sự thiếu hiểu biết về thị trường cũng như các đối tác Trung Quốc. Kết quả là việc xuất khẩu gạo của Việt Nam sang Trung Quốc thời gian qua luôn bị động. Giới thương nhân Trung Quốc sang tiếp cận và chào mua với rất nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tiếp cận đủ sâu đối với thị trường và thương nhân Trung Quốc.

Nhiều doanh nghiệp kinh doanh nông sản nước ta đang tỏ ra lo ngại về cạnh tranh thu mua nguyên liệu từ Trung Quốc phá vỡ kết cấu thị trường ổn định bấy lâu, đẩy giá bán của nông dân lên cao, làm doanh nghiệp lâm vào thế bị động về nguồn hàng và cung ứng xuất khẩu. Vậy nhu cầu thực sự của Trung Quốc lớn đến mức nào? Việc thu mua của họ chỉ đem lại tổn hại cho thị trường nước ta?

Và làm gì để thích ứng, đối phó với việc thu mua của Trung Quốc? Trong kinh doanh thường người bán phát hiện ra nhu cầu và đi chào hàng chứ không phải đợi người mua tìm đến. Trung Quốc có nhu cầu mới phải sang Việt Nam thu mua nguyên liệu, lẽ ra doanh nghiệp Việt Nam phải phát hiện nhu cầu này và tìm cách thâm nhập thị trường Trung Quốc. Nghĩa là thay vì nhìn Trung Quốc như một mối đe dọa, có thể coi đây là cơ hội của một thị trường đầy tiềm năng.

Thực tế lâu nay thị trường Trung Quốc luôn bị nhìn nhận không quan trọng đối với các nhà xuất khẩu gạo Việt Nam. Xu thế này chỉ bắt đầu thay đổi từ giữa năm 2010, khi Trung Quốc tăng nhập khẩu gạo nước ta, trong tháng 5 đạt 22.000 tấn. Năm 2011, tháng 4 nhập khẩu từ Trung Quốc đã lên đến 80.000 tấn. Tính chung 5 tháng 2011, Trung Quốc vươn lên thành thị trường nhập khẩu gạo lớn thứ 5 của Việt Nam.

Như vậy, nhập khẩu Trung Quốc không phải tạo ra cú sốc thị trường quá lớn như đồn đoán. Nhu cầu nhập khẩu gạo của Trung Quốc liên tục tăng trưởng bền vững qua 3 năm, cho thấy đây là thị trường quan trọng đối với việc xuất khẩu gạo nước ta trong tương lai.

Tác nhân phá giá thị trường?

Một điểm nữa đáng lưu ý là mức giá xuất khẩu đi Trung Quốc không thật hấp dẫn. Trong tháng 5 giá gạo 5% tấm xuất khẩu đi Trung Quốc chỉ ở mức 477USD/tấn, cao hơn một số nước châu Phi. Như vậy, thương nhân Trung Quốc không phải trả mức giá cao để phá giá thị trường và hút hết nguồn hàng.

Từ khía cạnh này cũng có thể rút ra nhận xét sự tham gia của Trung Quốc không phải là một lựïc đủ lớn thay đổi cục diện thị trường tính cả về mặt lượng và mức giá.

Trung Quốc mua nông sản - Có phá vỡ cấu trúc thị trường? ảnh 1

Xe chở hàng nông sản xuất khẩu qua Trung Quốc ùn tắc
tại cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn). Ảnh: T. DŨNG

Do lo ngại giao dịch với thương nhân Trung Quốc nhiều rủi ro, nhiều doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu qua trung gian là các tập đoàn kinh doanh nông sản toàn cầu có trụ sở ở châu Âu, Hoa Kỳ hay Singapore. Kết quả tạo được sự an toàn nhưng giảm lợi nhuận do qua trung gian.

Điều này cần thay đổi theo hướng hình thành các giao dịch trực tiếp của doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nhập khẩu Trung Quốc. Thị trường Trung Quốc ngày càng nhập khẩu nhiều và ổn định, vì vậy việc tiếp cận và xây dựng các quan hệ bạn hàng tin cậy có ý nghĩa chiến lược lâu dài với các doanh nghiệp xuất khẩu.

Việc xuất khẩu gạo cho thấy sự nổi lên nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc và đang làm thay đổi kết cấu thị trường của Việt Nam. Tuy nhiên, thay vì lo ngại thái quá và bị đẩy vào thế cạnh tranh bị động, doanh nghiệp nên tìm hiểu kỹ những chuyển động đằng sau những xu hướng nhập khẩu của Trung Quốc.

Đã đến lúc cần đánh giá đúng tầm quan trọng của thị trường Trung Quốc, từ đó xây dựng chiến lược thâm nhập thị trường này một cách bài bản.

Th.S Phạm Quang Diệu (Viện Kinh tế Việt Nam)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.