Thủ đô - Tầm vóc thời đại

(ĐTTCO) - Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - mốc son mở ra thời kỳ mới của đất nước, của thủ đô Hà Nội.
 Kể từ đó đến nay đã tròn 73 năm, đô thị Hà Nội đã được tạo lập, phát triển với một tầm vóc mới, xứng đáng là thủ đô có vị thế trong khu vực và thế giới. Thành tựu đã đạt được của thủ đô ngày hôm nay, không thể không kể đến lộ trình đô thị hóa kể từ ngày thành lập nước đến nay.
Vươn mình phát triển
Thống nhất đất nước năm 1975 đã mở ra giai đoạn mới để phát triển thủ đô. Quy hoạch chung được phê duyệt tại Quyết định 163/CP ngày 17-7-1976 với định hướng dân số nội thành 1,5 triệu người, ngoại thành là vành đai xanh cung cấp thực phẩm. Các đô thị vệ tinh có chức năng công nghiệp, dịch vụ, du lịch. Với xu thế như vậy, tháng 12-1978, Hà Nội được mở rộng lên 2.136km2, dân số 3,5 triệu người.
 Với việc thực hiện quy hoạch thủ đô, ước mơ về thành phố thơ mộng soi bóng xuống sông Hồng đang và sẽ trở thành hiện thực. Thủ đô Hà Nội vẫn giữ được thế đất Rồng cuộn, Hổ ngồi, tiện hướng nhìn sông, dựa núi, tiếp nối được những giá trị khoa học và nghệ thuật, lịch sử hình thành và phát triển của đô thị Việt Nam và luôn gắn với môi trường sống của con người với thiên nhiên.
Năm 1979, chiến tranh biên giới nổ ra, phát triển đô thị lúc này cần gắn kết chặt chẽ với an ninh quốc phòng. Do vậy đến năm 1981, quy hoạch chung được phê duyệt tại Quyết định 100/TTg ngày 24-4-1981 với dự báo mở rộng chủ yếu ở phía Nam sông Hồng.
Năm 1983, Bộ Chính trị có Nghị quyết 08/BCT xác định rõ vai trò Hà Nội là trung tâm đầu não về chính trị, trung tâm lớn văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật và trung tâm lớn về kinh tế. Giai đoạn này Hà Nội có tốc độ đô thị hóa khá cao.
Từ mối quan hệ vùng, từ yêu cầu cấu trúc nội đô, ngoại thành và quản lý, tháng 12-1991, ranh giới Hà Nội lại được điều chỉnh, chuyển lại 7 huyện, thị về Hà Tây, Vĩnh Phúc, Hà Nội có diện tích 924km2. Tổng mặt bằng được nghiên cứu lại và phê duyệt tại Quyết định 132/CT ngày 18-4-1992 với dân số dự kiến 1,3 triệu người vào năm 2000 và 1,5-1,7 triệu người vào năm 2010, phát triển chủ yếu phía Nam sông Hồng và Tây của Hà Nội cũ. Quá trình thực hiện đã thấy rõ tồn tại như chưa lường hết tốc độ tăng trưởng, chưa chú trọng tới kinh tế thị trường, chưa phát huy lợi thế từ mối quan hệ vùng.
Thủ đô - Tầm vóc thời đại ảnh 1 Hồ Chủ tịch đọc Tuyên ngôn Độc lập trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày 2-9-1945. 

Một sự kiện có ý nghĩa trọng đại trong sự nghiệp phát triển của thủ đô, đó là từ ngày 1-8-2008, Hà Nội chính thức mở rộng, trở thành thủ đô có diện tích lớn thứ 17 thế giới với hơn 3.300km2, gấp 3,6 lần so với trước, số dân tăng 80% từ 3,4 lên 6,2 triệu người. Theo đó, Hà Nội đã được mở rộng thêm các vùng đất mới gồm một phần đất của tỉnh Vĩnh Phúc (huyện Mê Linh), toàn bộ tỉnh Hà Tây và một phần đất của tỉnh Hòa Bình.
Việc điều chỉnh và mở rộng thủ đô lần này có tầm vóc và ý nghĩa lớn lao, bảo đảm cho Hà Nội có không gian phát triển trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài. Hà Nội mở rộng là thủ đô của một đất nước trong tương lai có 120 triệu dân, thủ đô cho một đất nước văn minh hiện đại, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mục tiêu là xây dựng Hà Nội là thành phố "Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", đô thị năng động có sức cạnh tranh cao trong nước, khu vực và quốc tế, có môi trường sống tốt, với cấu trúc chùm đô thị, với tỷ lệ đô thị hóa 65-68% vào năm 2030.  

Diện mạo tươi sáng
Qua 10 năm thực hiện Nghị quyết 15 của Quốc hội khóa XII về mở rộng địa giới hành chính thủ đô, gắn với thực hiện Chiến lược và Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội thủ đô đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội đã có bước thay đổi lớn về diện mạo đô thị, nông thôn. Chưa bao giờ Hà Nội được chứng kiến một cuộc kiến tạo vĩ đại như lúc này.
Công tác quy hoạch, xây dựng, quản lý đô thị, phát triển hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được triển khai tích cực, diện mạo thủ đô "Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại" đang từng bước trở thành hiện thực. Và từ quyết định mang tính kiến tạo ấy, Hà Nội đã đi những bước vững chắc và bài bản để xây dựng thủ đô ngày càng phát triển.
Trong không khí hào hùng của ngày kỷ niệm 73 năm Quốc khánh 2-9, đi trên các đại lộ thênh thang Thăng Long, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, ngắm những cây cầu hiện đại Nhật Tân, Vĩnh Tuy vươn mình qua sông Hồng, những tòa cao ốc nổi bật… cảm nhận sâu sắc những đổi thay kỳ diệu đã tạo nên tầm vóc mới cho thủ đô yêu dấu.
Thủ đô - Tầm vóc thời đại ảnh 2 Đại lộ Thăng Long vươn về phía Tây Hà Nội mở rộng. 

Đó là những công trình bề thế, những khu đô thị hiện đại nối tiếp nhau mọc lên, từng làng quê thay đổi mỗi ngày trong cuộc vận động xây dựng nông thôn mới... tất cả tạo nên diện mạo mới tươi sáng, tạo thành một sức vươn mới cho thành phố Rồng bay. Nhiều dự án khu đô thị mới văn minh, hiện đại đã và đang hình thành: Văn Quán, Mỹ Đình, Mỗ Lao, An Khánh về phía Tây; Việt Hưng, VinHome RiverSide về phía Đông; Linh Đàm, Garmuda về phía Nam; Ciputra ở phía Bắc…
Cùng với các khu đô thị mới trong vành đai 3 như RoyalCity, TimesCity, Trung hòa Nhân Chính… đã tạo nên không gian đô thị, diện mạo mới cho thủ đô sau 10 năm phát triển. Thành phố đang tiếp tục đẩy mạnh phát triển vùng đô thị mở rộng lên phía Bắc với một số dự án, như Công viên Kim Quy, Trung tâm hội chợ triển lãm Quốc gia; kêu gọi đầu tư phát triển Thành phố thông minh khu vực 2 bên tuyến đường Nhật Tân - Nội Bài.
Đặc biệt, hàng loạt khu đô thị mới văn minh, hiện đại ra đời từ những khu phố cũ, đồng ruộng sình lầy; hệ thống hạ tầng kỹ thuật, các công trình đầu mối như cầu, đường vành đai đô thị, đường sắt đô thị, hệ thống cấp, thoát nước, xử lý môi trường từng bước được triển khai xây dựng theo quy hoạch. Giao thông đô thị của Hà Nội đã được cải thiện từng bước, với những đại lộ lớn như Pháp Vân - Cầu Giẽ, Thăng Long - Nội Bài, Láng - Hòa Lạc. Đoạn sông Hồng chảy qua nội đô Hà Nội có đến 6 cây cầu, hình thành dáng dấp của một thành phố 2 bờ sông Hồng đẹp đẽ và tráng lệ.
Cùng với quá trình đô thị hóa, Hà Nội cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề cần sớm giải quyết. Đó là sự phát triển quá tải về dịch vụ y tế, cơ sở giáo dục, ô nhiễm môi trường, hệ thống giao thông, thoát nước chưa được giải quyết triệt để… do gia tăng dân số cơ học, nhất là di dân từ các tỉnh, khu phụ cận vào thành phố.
Vấn đề quản lý đô thị, sử dụng tài nguyên đất đai và nguồn lực đầu tư còn bất cập; còn thiếu các không gian văn hóa, vui chơi giải trí phục vụ nhân dân thủ đô và trong vùng. Việc bảo tồn và cải tạo đô thị lõi lịch sử gồm khu phố cổ, phố Pháp và các di sản, di tích, xây dựng, quản lý các khu đô thị mới… vẫn đang trong quá trình thực hiện.

PGS.TS Phạm Thúy Loan, Phó Viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

TPHCM: Ngành sản xuất hàng điện tử tăng trưởng ấn tượng

TPHCM: Ngành sản xuất hàng điện tử tăng trưởng ấn tượng

(ĐTTCO)-Theo Sở Công Thương TPHCM, trong 10 tháng năm 2018, sản xuất công nghiệp trên địa bàn Thành phố tiếp tục tăng trưởng khá, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 10 tháng năm 2018 ước tăng 7,85%. Riêng ngành sản xuất hàng điện tử, chỉ số sản xuất 10 tháng tiếp tục tăng 17,29% so với cùng kỳ năm trước.

Góc chuyên gia

Cải cách còn chậm, thiếu đồng bộ, chưa đột phá

(ĐTTCO) - Đánh giá sau 5 năm (2014-2018) thực hiện các Nghị quyết 19 của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bà NGUYỄN MINH THẢO (ảnh), Trưởng ban Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - CIEM), nhìn nhận:

Chính sách