Tái cơ cấu DNNN: Thay đổi tư duy, cách thực hiện

ĐTTC số 562 ra ngày 27-9-2012 đăng loạt bài chủ đề: “Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước - Áp đặt kỷ luật thị trường”, ”Giảm tập đoàn để phát triển hiệu quả” và “Tránh đặc quyền doanh nghiệp Nhà nước”, kiến nghị những giải pháp quyết liệt nhằm buộc khối doanh nghiệp này phải cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp khác. ĐTTC đã nhận được ý kiến nhiều chuyên gia, nhà kinh tế đóng góp thêm về vấn đề này.

Cái gì sẽ tạo đột phá cho tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN) thành công? Để trả lời không khó: Cần nhiều sự thay đổi, trong đó đặc biệt phải thay đổi tư duy. Nhưng để thực hiện lại là điều không đơn giản. Chúng ta đang hướng tới mô hình nền kinh tế hiệu quả bền vững, xanh hơn, công bằng hơn.

Và để thực hiện được mục tiêu này có 3 vấn đề lớn: Tư duy trước khi chúng ta muốn hình dung, muốn làm; chính sách và biện pháp; thể chế, tổ chức, lộ trình. Trong những điều đó, ở thời điểm này, theo tôi cần có sự đột phá 2 khâu quan trọng và khó nhất là tư duy và tổ chức thực hiện.

Trong quá trình tái cấu trúc DNNN, điều đầu tiên đặt ra là minh bạch hóa thông tin, tiếp đến là quyền sở hữu và đại diện sở hữu.

Đây là công việc cần thiết, bởi chúng ta biết DNNN “muôn đời” có 2 vấn đề không giải quyết được: rủi ro đạo đức (“tiền chùa”, sẽ được cứu) và xung đột lợi ích giữa đất nước, nhân dân và cá nhân đại diện. Điều quan tâm tiếp theo là quản trị DNNN, nhưng không phải là kỹ năng quản trị mà là cấu trúc quản trị DNNN.

Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, Việt Nam sẽ hướng tới việc thực hiện các nguyên tắc chuẩn mực quốc tế, cụ thể là các nguyên tắc về quản trị doanh nghiệp theo OECD. Tuy nhiên, quá trình thực hiện không phải dễ dàng. Cụ thể, ở một khía cạnh nhỏ, câu hỏi đặt ra là: Chúng ta có dám chấp nhận một thị trường CEO cho DNNN hay không? Bởi lẽ chúng ta đã từng thí điểm với mong muốn thuê CEO nước ngoài cho DNNN nhưng không làm được.

Tái cơ cấu DNNN: Thay đổi tư duy, cách thực hiện ảnh 1 

Quá trình tái cấu trúc DNNN cần nhắm đến minh bạch hóa thông tin.

Muốn cải tổ, cơ cấu lại các tập đoàn, tổng công ty (TĐ, TCT) nhà nước, có nhiều cách để xử lý. Có thể cho phá sản nhưng vẫn phát triển thương hiệu cũ, như một hãng hàng không của Nhật Bản đã làm. Hoặc xây dựng lại từ đầu như TĐ General Motors (GM) của Hoa Kỳ…

Tuy nhiên, để tái cấu trúc các TĐ, có 3 nguyên tắc rất cơ bản nhưng từ trước đến nay chúng ta chưa thực hiện đúng theo các nguyên tắc đó. Thứ nhất, làm sạch bảng cân đối tài sản và xử lý nợ xấu với các chủ nợ cũ và mới. Thứ hai, thu hút chính những chủ nợ này thành cổ đông chiến lược để xây dựng chiến lược phát triển mới cho doanh nghiệp.

Thứ ba, định ra một cấu trúc quản trị mới. Để thực hiện điều này sẽ phải gắn với vấn đề minh bạch nợ, vấn đề tìm kiếm các đối tác chiến lược, chủ nợ mới để đàm phán những yêu cầu trên. Chúng ta có thể xử lý các doanh nghiệp bên bờ vực phá sản, đổ vỡ theo hướng như vậy.

Một vấn đề quan trọng liên quan đến tái cơ cấu DNNN là việc thoái vốn. Theo yêu cầu của Chính phủ, đến năm 2015 các TĐ, TCT phải thoái vốn xong khỏi những lĩnh vực không phải ngành nghề kinh doanh chính. Khoảng thời gian 3-4 năm không quá ngắn hay quá dài để thoái vốn.

Nhưng điều quan trọng hơn cả liên quan đến thoái vốn chính là niềm tin vào quá trình cải cách ở Việt Nam. Thực tế cho thấy vừa qua chúng ta làm chưa tốt (chưa nói đến vấn đề hiệu quả hay không), một số quyết định sau đó thu lại rồi cho một số TĐ, TCT nhà nước tiếp tục đầu tư vào các định chế tài chính.

Liên quan đến quá trình thoái vốn, chúng ta lại đang băn khoăn, một phần muốn thực hiện quyết liệt, nhưng phần khác lại sợ làm thất thoát hoặc mất vốn nhà nước. Tôi cho rằng, vấn đề thu tiền nhà nước là quan trọng, nhưng quan trọng nhất là kỹ năng quản lý và công nghệ.

Để làm được điều này cần thiết phải tìm được đối tác tốt để tham gia tái cơ cấu doanh nghiệp trong tương lai. Khi doanh nghiệp phát triển sẽ đóng thuế lại  cho Nhà nước. Tuy nhiên, cần lưu ý việc lợi dụng thị trường đi xuống, doanh nghiệp khó khăn để tìm cách thâu tóm, mua rẻ tài sản nhà nước. Để hạn chế điều này, quá trình giám sát phải được tiến hành hết sức minh bạch.

Tất nhiên, quá trình này sẽ có những tác động phụ tiêu cực. Vì thế cần xác định rõ ràng hướng chính chúng ta phải đi để giảm thiểu chứ không vì những tác động tiêu cực đó mà dừng cải cách.

TS. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

Lực cản kìm hãm kinh doanh vẫn còn

(ĐTTCO) - Cạnh tranh là điều tất yếu trong nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, những quy định rườm rà đang là rào cản, kìm hãm doanh nghiệp (DN) cạnh tranh, gây lãng phí lớn cho xã hội. 

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.