Tái cơ cấu chậm gây sức ép nợ công

(ĐTTC) - Vấn đề nợ công, tái cơ cấu đầu tư một lần nữa trở thành chủ đề của hội thảo về giải pháp tái cơ cấu đầu tư công trong khung khổ đổi mới mô hình tăng trưởng, diễn ra cuối tuần qua tại Hà Nội.

Thất thường dự án đầu tư công

Tái cơ cấu chậm gây sức ép nợ công ảnh 1 
Báo cáo kết quả thẩm định, giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư công giai đoạn 2010-2013 của Bộ Kế hoạch- Đầu tư (KH-ĐT), cho thấy năm 2013 có 3.982 dự án điều chỉnh tổng mức đầu tư, 3.391 dự án chậm tiến độ và 195 dự án vi phạm thủ tục đầu tư. Cũng trong năm này có 23.890 dự án thực hiện báo cáo giám sát đánh gia hiệu quả đầu tư trong tổng số 35.379 dự án đầu tư công được triển khai trên cả nước.

Theo ông Đinh Ngọc Tráng, Phó vụ trưởng Vụ Giám sát và thẩm định đầu tư (Bộ KH-ĐT), chế tài trong lĩnh vực giám sát, thẩm định, đánh giá hiệu quả đầu tư có nhưng các quan thực hiện đầu tư đã không tuân thủ quy định. Có một thực tế lcác cơ quan giám sát không đánh giá, không nắm được tình hình đầu tư các dự án; nhiều dự án được Trung ương phân cấp cho địa phương đầu tư nhưng không có số liệu để giám sát, đánh giá hiệu quả kịp thời.

“Trong 4 năm qua, rất khó để tìm được dự án đầu tư công không điều chỉnh tổng mức đầu tư. Điều này đã kéo dài thời gian thực hiện dự án, làm giảm hiệu quả đầu tư công" - ông Tráng nhấn mạnh.

 Những thực tế của hoạt động đầu tư trên cho thấy sự cấp thiết của việc tái cơ cấu đầu tư công là điều không thể phủ nhận. Tuy nhiên, theo GS. Nguyễn Quang Thái, Tổng thư ký Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, đến nay vẫn chưa có kế hoạch tổng thể về tái cơ cấu đầu tư công.

"Với tình hình như vậy nói quá trình tái cơ cấu đầu tư công thời gian qua chậm là không sai" - GS. Thái nhấn mạnh. Vì thế, dù quá trình tái cơ cấu đầu tư công thời gian qua đạt được những kết quả bước đầu, như cắt giảm các công trình đầu tư không cần thiết, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đã dần thoái vốn ra khỏi lĩnh vực đầu tư ngoài ngành, vốn đầu tư mới được bố trí tập trung hơn... nhưng theo nhiều chuyên gia kinh tế quá trình tái cơ cấu đầu tư công chưa đạt được chuyển biến về chất.

Theo đó, cần xuất phát từ quan điểm định vị đúng đắn đầu tư công, chỉ bố trí vốn đầu tư mới đúng yêu cầu, rút vốn ra khỏi những lĩnh vực không cần thiết, hoạt động đầu tư mới trở nên thực sự hiệu quả.

 Dưới góc nhìn của mình, TS. Phạm Sỹ An (Viện Kinh tế Việt Nam), cho rằng nợ công của Việt Nam tăng nhanh trong thời gian qua xuất phát từ đề xuất của các bộ, ngành trung ương, địa phương và DNNN, chưa xuất phát từ sự cần thiết phải có mặt của đầu tư công.

Tính phong trào, đua nhau đầu tư sân bay, bến cảng, đường giao thông... diễn ra ở mọi nơi tạo áp lực rất lớn về vốn đầu tư. Mặt khác, hầu hết dự án đều chậm tiến độ, phải điều chỉnh tăng quy mô vốn đầu tư lớn hơn nhiều so với kế hoạch. Thực trạng các dự án đầu tư công co giãn thất thường đang để lại những hậu quả không nhỏ. Kinh nghiệm từ Hy Lạp cho thấy nợ công có thể tăng mạnh khi áp lực đầu tư công lớn, nhất là đầu tư vào các lĩnh vực không mang lại hiệu quả.

Nợ công DNNN tăng nhanh

Tái cơ cấu chậm gây sức ép nợ công ảnh 2
Tuy đầu tư trực tiếp từ ngân sách nhà nước có xu hướng giảm trong 4 năm qua, song đầu tư công đang có xu hướng mở rộng quy mô phát hành trái phiếu chính phủ, trong khi bản chất của trái phiếu này là bội chi ngân sách và nằm trong tổng nợ công.Tái cơ cấu chậm gây sức ép nợ công ảnh 3

TS. Lê Hải Mơ

Sức ép nợ công với quá trình tái cơ cấu đầu tư công những năm qua được TS. Lê Hải Mơ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và chính sách tài chính (Bộ Tài chính), dẫn giải qua các dữ liệu nợ công đang tăng nhanh trong những năm gần đây.

Cụ thể, năm 2011 nợ công bằng 50% GDP; năm 2012 bằng 50,8% GDP; năm 2013 bằng 54,2% GDP và dự kiến năm 2014 là 60,3% GDP. So với các nước trong khu vực tỷ lệ nợ công của Việt Nam khá cao. Dù quy  mô nợ công năm 2013 vẫn nằm trong giới hạn được Quốc hội cho phép, nhưng điều đáng lưu ý dư nợ công đang tăng khá nhanh: năm 2010/2009 tăng 27%; năm 2011/2010 tăng 24,8%; năm 2012/2011 tăng 18,4% và năm 2013/2012 tăng 17,9%. Với mức thâm hụt ngân sách 5,3% (năm 2014), khoảng 5% (năm 2015), Viện Chiến lược chính sách tài chính dự báo tổng số nợ công/GDP năm 2015 khoảng 64,5%.

 Một nhân tố khác tác động đến nợ công được các chuyên gia đưa ra là nợ Chính phủ bảo lãnh, bao gồm nợ bảo lãnh vay trong nước và bảo lãnh vay nước ngoài cho DNNN đang tăng lên đáng kể, từ 4% dư nợ công năm 2001 lên 20,4% năm 2013.

Trong đó, nợ bảo lãnh vay trong nước chiếm 52,58% tổng dư nợ, tương đương 5,8% GDP năm 2013. Nợ Chính phủ bảo lãnh cho DNNN vay nước ngoài chiếm 47,42% xấp xỉ 5,2% GDP, tập trung các ngành điện, hàng không, xi măng, dầu khí, giấy và các chương trình, dự án ưu tiên.

Chính vì vậy, trong bối cảnh, nhu cầu chi cho đầu tư phát triển nhiều nhưng chi ngân sách luôn phình to (những năm qua đã cán ngưỡng 72% GDP, chỉ trả nợ tương đương 26% GDP) nên nguồn dành cho đầu tư luôn thiếu. Do vậy, cần thực sự quyết liệt, mạnh mẽ hơn nữa trong việc tái cơ cấu để nguồn tiền từ đầu tư thực sự mang lại hiệu quả.

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

Giảm thiểu rủi ro hệ thống ngân hàng

(ĐTTCO) - Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các TCTD cần phải sửa đổi một số vấn đề liên quan đến kiểm soát quản lý tín dụng, nợ các tổ chức cá nhân… nhằm làm cho hệ thống tài chính trở nên lành mạnh và an toàn hơn. 

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.