Quản lý đô thị: Những chuyển động tích cực

Mạng lưới 5 thành phố lớn nhất của Đông Nam Á là Bangkok, Jakarta, Manila, Kuala Lumpur và TPHCM phát triển rất mạnh mẽ và đạt được những bước tiến quan trọng chỉ trong một thập kỷ qua. Tuy nhiên, trong quá trình hợp tác một thực tế nảy sinh là các thành phố của Việt Nam rất khó tìm được tiếng nói chung với các thành phố khác trong khu vực vì sự khác biệt về hệ thống quản lý đô thị.

Quyết tâm chính trị mạnh mẽ

Quản lý đô thị: Những chuyển động tích cực ảnh 1

Chính vì sự khác biệt này mà trong các chương trình hợp tác như nghiên cứu, huấn luyện, đào tạo, chuyển giao công nghệ, thực hiện các dự án, Việt Nam thường bị đứng một mình một bên, có hợp tác cũng khó triển khai.

Có những vấn đề các nước đã thực hiện từ rất lâu như xã hội công dân, chế độ thị trưởng, việc phân quyền sâu rộng, quản lý theo lãnh thổ, vai trò của các tổ chức phi chính phủ, sự tham gia rộng rãi của nguời dân về các đề án phát triển thì ở Việt Nam còn khá mới mẻ, còn đang bàn thảo.

Sự không tương hợp trong hệ thống quản lý đô thị giữa Việt Nam và các nước Đông Nam Á không chỉ gây khó cho các nhà nghiên cứu, giáo dục, ngoại giao mà còn làm cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài lúng túng khi tiến hành các thủ tục ở Việt Nam.

Thực tế nhiều nhà đầu tư thấy nản lòng vì sự không nhất quán trong chính sách, phần cứng rườm rà, phần mềm nhiêu khê. Có nhà đầu tư mất 10 năm vẫn chưa có được giấy phép xây dựng, có khi chạy gần xong, đến cuối lại nảy sinh một vấn đề nào đó không có trong danh mục xét duyệt, phải làm lại từ đầu. Do vậy nhiều nhà đầu tư bỏ cuộc, chuyển sang các nước khác.

Bản thân hệ thống công quyền thành phố cũng gặp rất nhiều khó khăn khi điều hành xã hội, nhất là phải đối phó với những vấn nạn phát sinh. Do không có quyền độc lập trong nhiều lĩnh vực như quản lý đất đai, quy hoạch không gian, chính sách thuế nên hầu hết đối sách đưa ra với các vấn nạn như giao thông, quy hoạch, ngập nước, tệ nạn xã hội, nhà ở, tài chính, năng lượng đều mang tính đối phó bị động, chậm, không triệt để và hiệu quả thấp.

Chẳng hạn, đối với các vấn đề như thị trường bất động sản, tín dụng ngân hàng, rõ ràng lãnh đạo thành phố nhận thức được vấn đề rất sớm và có thể giải quyết trong tầm tay, nhưng do không được giao quyền nên “lực bất tòng tâm”, nhiều chuyện khi được phép thì cơ hội đã trôi qua.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 16-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến năm 2020 được coi là một sự tháo gỡ rất có ý nghĩa cho TPHCM, cho thấy một quyết tâm cao của Bộ Chính trị trong việc tiến hành đổi mới và cải cách trên 3 lĩnh vực then chốt nhất của quốc gia là thể chế, nguồn lực và hành chính.

Tuy nhiên, có một thực tế là khi chưa có cơ chế thì mong muốn có, nhưng khi bắt đầu được cởi trói, được tự do thực hiện lại nảy sinh nhiều thách thức mới, cho dù cơ chế tập trung hóa có làm giảm sự sáng tạo, hạn chế sự năng động nhưng lại làm người ta yên tâm không sợ bị sai, ít phải chịu trách nhiệm cá nhân.

Tâm lý bao cấp chính sách đã ăn sâu trong hàng chục năm và cách hành xử luôn theo chỉ đạo của cấp trên đã thành quán tính không dễ gì thay đổi một sớm một chiều. Do vậy việc biến mong muốn thành hiện thực ở TPHCM, cho dù đây là thành phố năng động nhất, cũng gặp phải sức ì.

Đổi mới về kỹ thuật, cho dù là kỹ thuật hành chính hay kỹ thuật công nghệ, không phải là điều khó, mà cái khó thay đổi nhất là thay đổi trong não trạng và cơ chế tư duy. TPHCM đang thiếu nguồn nhân lực quản lý chuyên nghiệp và có năng lực.

Đa phần cán bộ quản lý từ cấp phường đến cấp quận không được đào tạo một cách bài bản, căn cơ về nghiệp vụ chuyên môn như quản lý hành chính, môi trường, xây dựng cơ bản... từ các trường chính quy nên rất lúng túng mỗi khi có sự thay đổi về chính sách, quan điểm điều hành, xử lý các vấn đề mới phát sinh.

Vai trò phản biện xã hội, đội ngũ công chức chuyên nghiệp

Để đón nhận được Nghị quyết 16, trước mắt TPHCM phải rà soát lại đội ngũ công chức, gấp rút tiến hành đào tạo, tái đào tạo theo hướng chuyên nghiệp hóa. Nếu không làm được điều này, việc phân cấp, phân quyền càng sâu rộng, sai lầm sẽ càng trầm trọng. Một thí dụ dễ nhận thấy nhất là đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đô thị ở cấp quận/huyện, phường/xã của thành phố vừa thiếu lại vừa yếu, rất ít người được học hành tử tế.

Ở cấp phường/xã, có nhiều người được chuyển qua từ hội phụ nữ, dân vận, mặt trận, phường đội. Việc không quản lý, xử lý được nạn xây cất nhà không phép bừa bãi, lấn chiếm kênh rạch, san lấp ao hồ trong những năm qua là minh chứng cho sự yếu kém này. Một điều rất cần nữa cho sự chuyển đổi này nhưng ít được quan tâm là những chuyên gia và các cơ quan làm tham mưu.

Ở các nước phát triển, khi một chính đảng, một vị tổng thống hay thị trưởng ra một chính sách mới thì trước đó nó đã được các nhà khoa học, các chuyên gia hàng đầu, viện nghiên cứu nấu chín đến độ khi chính sách ban hành là hợp pháp, hợp lý và chắc thắng.

Ở nước ta, trong nhiều năm qua những quy định ban hành rồi bị thu hồi, điều chỉnh căn bản hoặc bị lãng quên khá nhiều, bởi chúng không được nghiên cứu, thử nghiệm kỹ lưỡng trước khi đưa ra thực hiện. Điều đó cho thấy khâu nghiên cứu ban hành chính sách là rất cần thiết và cấp bách.

Cần xây dựng các viện nghiên cứu đủ mạnh, có tính phản biện cao, xây dựng đội ngũ các chuyên gia giỏi đúng tầm để hạn chế việc ban hành chính sách một cách ngẫu hứng, từ một bức xúc hay đưa ra thử nghiệm sau một chuyến công du nước ngoài. Thật ra các chính khách muốn thay đổi một trạng thái xã hội do trong tâm trạng quá bức xúc, hay đưa ra một giải pháp trong lúc tư duy lóe sáng không thiếu.

Nhưng những sáng kiến đó không được đi thẳng vào cuộc sống mà phải được các nhà khoa học, các chuyên gia nghiên cứu, phân tích một cách kỹ lưỡng, từ đó xây dựng nên các đề án với các luận cứ, luận chứng chặt chẽ.

Nghị Quyết 16 của Bộ Chính trị về phương hướng và nhiệm vụ phát triển TPHCM được xem là một nền tảng quan trọng để đẩy nhanh tiến trình “hiện đại hóa” TP như mục tiêu đã đề ra.

Tuy nhiên, để thực hiện được điều này không chỉ đơn thuần là chính sách mà cần nhiều yếu tố khác như nguồn nhân lực, tiếng nói phản biện từ các nhà khoa học, sự tiếp thu những phát sinh từ thực tiễn cuộc sống cần phải điều chỉnh kịp thời để sát hợp với thực tế.

PGS.TS Nguyễn Minh HòaĐại học Quốc gia TPHCM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

TPHCM: Phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công

TPHCM: Phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công

(ĐTTCO) - Nhằm phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2017, UBND TPHCM đã yêu cầu các sở, ban, ngành, UBND các quận-huyện, doanh nghiệp nhà nước TP đẩy nhanh việc bồi thường giải phóng mặt bằng, đấu thầu.

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.