Phép thử quyền tự do kinh doanh

Ngày 1-7 tới, Luật Đầu tư (sửa đổi) và Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) sẽ chính thức có hiệu lực. Điểm đang được cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi nhất chính là những quy định thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp làm những việc mà pháp luật không cấm.

Thực trạng nhức nhối

 Phép thử quyền tự do kinh doanh ảnh 1
Th.S Vũ Phương Đông, Giảng viên Khoa Pháp luật kinh tế (Đại học Luật Hà Nội), nêu thí dụ sự bất hợp lý hiện nay về điều kiện kinh doanh vận tải đường bộ (điều kiện số 80 trong phụ lục 4 Luật Đầu tư 2014). Điều kiện để kinh doanh được quy định tại Nghị định 86 năm 2014 của Chính phủ về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô. Điểm bất hợp lý trong đó là điều kiện về số lượng phương tiện theo hoạt động. Theo đó, các điều kiện số lượng áp dụng từ 1-7-2016 như: có 20 xe với doanh nghiệp có trụ sở tại các thành phố trực thuộc trung ương; các địa phương khác là 10…

Ông Đông cho rằng những điều kiện kinh doanh này hoàn toàn không phù hợp với nguyên tắc xây dựng điều kiện kinh doanh. Bởi việc doanh nghiệp có nhiều hay ít phương tiện phụ thuộc vào quy mô. Đã đảm bảo quyền tự do kinh doanh của nhà đầu tư phải đảm bảo quyền tự do lựa chọn về quy mô kinh doanh. Những điều kiện kinh doanh trên đưa ra làm cản trở sự gia nhập thị trường của các nhà đầu tư nhỏ, không thể hiện tinh thần đảm bảo tự do kinh doanh theo Hiến pháp và Luật Đầu tư 2014.

Thế nhưng, những bất hợp lý đó vẫn tồn tại ở rất nhiều ngành nghề có điều kiện kinh doanh - vốn đang chịu sự điều chỉnh bởi các văn bản của bộ, ngành như điều kiện kinh doanh logistics, nhượng quyền thương mại… Luật Đầu tư 2014 ra đời, những ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã được gom lại ở 267 ngành nghề.

Những điều kiện trong kinh doanh được quy định bởi các thông tư của bộ ban hành. Số lượng các điều kiện kinh doanh loại này cũng lên đến hàng ngàn. Trong các điều kiện kinh doanh ở thông tư, có thông tư do luật giao thẩm quyền cho bộ ban hành nhưng số này ít; số nhiều nằm ở thông tư không được luật chỉ định ban hành. “Số lượng điều kiện kinh doanh quy định bởi thông tư ngày càng nhiều thêm, hiện tượng và hành vi trái luật, trái thẩm quyền tồn tại hơn 10 năm nay và sẽ còn tiếp tục kéo dài?” - một chuyên gia kinh tế băn khoăn.

Vừa rồi Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ Kế hoạch - Đầu tư) đã tập hợp và công bố danh mục điều kiện kinh doanh trên cổng thông tin doanh nghiệp quốc gia từ 20-1-2015, phát thông cáo báo chí đề nghị họp, nhận xét, bình luận đến tất cả hiệp hội, câu lạc bộ doanh nghiệp.

Thế nhưng kết quả thu được đến nay là vỏn vẹn chỉ có 3 bộ Quốc phòng, Tài nguyên - Môi trường, Thông tin - Truyền thông có ý kiến nhưng lại là những ý kiến đề nghị giữ nguyên như hiện nay - vốn vừa không phù hợp, vừa không đúng thẩm quyền. Số lượng doanh nghiệp gửi ý kiến đóng góp cũng chỉ có 18 ý kiến trong số hơn 400.000 doanh nghiệp và cũng chưa có hiệp hội nào lên tiếng.

Một chuyên gia lý giải, tình trạng thờ ơ như vậy có thể phản ánh thực tế rằng những ý kiến đóng góp của doanh nghiệp, hiệp hội tại nhiều chính sách không được tiếp thu nên họ nản. Thứ hai, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước đều “hài lòng” với các điều kiện hiện nay vì họ có cách đi khác, không theo quy định, thông lệ nhưng vẫn được việc, đó là bôi trơn. 

Phép thử? 

Phép thử quyền tự do kinh doanh ảnh 2Chỉ riêng quy định về điều kiện kinh doanh đã gần 900 trang, chưa kể quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục và cơ quan có thẩm quyền xác nhận đáp ứng điều kiện kinh doanh. Và còn hàng ngàn công văn điều hành hàng năm với những rủi ro pháp lý, chi phí tuân thủ cao, thiếu cụ thể và nhất quán, hay thay đổi, không tiên liệu trước, không công bằng trong quan hệ giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Hệ quả tạo ra rào cản gia nhập thị trường cao, bất bình đẳng trong cách tiếp cận cơ hội kinh doanh; không khuyến khích, thậm chí thui chột sáng tạo; làm cho quan hệ cung - cầu trên thị trường méo mó…
Phép thử quyền tự do kinh doanh ảnh 3
TS. Nguyễn Đình Cung,
Viện trưởng CIEM
Theo TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư sẽ không có thông tư hướng dẫn bởi dự thảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã đưa ra hướng các luật chỉ có thông tư khi được ghi trong luật. Về bản chất sâu xa, cũng cần cương quyết với việc không có thông tư bởi điều đó tạo điều kiện cho cơ quan nhà nước lấy thuận lợi cho mình đẩy cái khó cho doanh nghiệp.

Cũng theo ông Cung, với tinh thần tạo sự thông thoáng trong kinh doanh thì doanh nghiệp cũng cần chủ động trong việc thực thi những quyền kinh doanh mà pháp luật không cấm. Nếu pháp luật đã cho phép thì kể cả không đăng ký, thông báo thì nếu cơ quan nào hạn chế quyền doanh nghiệp có thể kiện, thay vì cứ đi hỏi cơ quan nhà nước theo kiểu xin-cho.

Phản hồi về điều này, ông Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, băn khoăn, việc khởi kiện ra tòa nhưng tòa có tuyên bố vô hiệu hay không lại là một thách thức và điều đó lại phụ thuộc không phải doanh nghiệp mà lại là các cơ quan tư pháp.

Theo ông Ngô Việt Hòa, Công ty Luật Russin&Vecchi, trước mắt, Chính phủ cần thành lập một ban để rà soát điều kiện kinh doanh. Thành phần ban này gồm đại diện giới chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà quản lý. Ban này cần được trao quyền tối đa để “dọn dẹp” tất cả các điều kiện kinh doanh bất hợp pháp, bất hợp lý, bất bình đẳng… cản trở quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp.

Chất chứa đầy những băn khoăn của việc khoảng cách giữa luật và thực hiện luật đã tồn tại nhiều năm nay vẫn tiếp tục tồn tại, “không bị mòn như bia đá” mà vẫn “trơ trơ như bia miệng”, TS. Cung đặt câu hỏi: Cá nhân, cơ quan nhà nước nào phải chịu trách nhiệm? Doanh nghiệp, người dân phải làm gì thực thi đúng Hiến pháp, Luật Đầu tư, bảo vệ quyền lợi của mình? Phải chăng, đây là phép thử của đổi mới, hoàn thiện và nâng cao hiệu lực của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang hướng tới?

Ngọc Quang

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.