Nông thôn mới dọc bờ kênh

Theo chân Ban quản lý dự án “Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông ĐBSCL - MDTIDP”, từ TPHCM, chúng tôi tới Long Định - Tiền Giang, theo con đường xuyên qua Đồng Tháp Mười đến thị trấn Mỹ An - Đồng Tháp. Rồi lại xuôi theo tuyến kênh Nguyễn Văn Tiếp từ huyện Châu Phú tới Tri Tôn - An Giang bằng đường sông, dưới cái nắng gay gắt của mùa hè...

1. Đứng trên mũi ghe, ông Lê Đắc Mỹ, Trưởng phòng Kỹ thuật của Ban quản lý dự án, chỉ tay về bên trái, rồi bên phải bờ kênh, hào hứng hỏi chúng tôi bên nào đẹp hơn. Sau khi chúng tôi chọn bên tay phải, ông Mỹ giải thích: Bên tay trái chưa thực hiện dự án, chưa giải tỏa dân sống 2 bên bờ kênh, còn bên phải đã thực hiện dự án.

Dự án “Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông ĐBSCL - MDTIDP” nhằm cải thiện hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông; giảm tắc nghẽn trên các tuyến đường bộ và đường thủy then chốt; giảm các chi phí vận chuyển hàng hóa từ sản xuất đến thị trường tiêu thụ.

Việc nâng cấp các tuyến đường bộ, đường thủy trong khu vực sẽ mang lại lợi ích to lớn, góp phần tích cực vào mục tiêu xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện cho việc liên thông giữa các vùng trong khu vực, giảm tỷ lệ các vụ tai nạn trên các tuyến đường bộ, đường thủy, bảo đảm an ninh quốc phòng khu vực vùng biên các tỉnh ĐBSCL.

Ngoài ra, việc nâng cấp đồng bộ mạng lưới giao thông đường bộ, đường thủy của ĐBSCL sẽ là cơ sở để nghiên cứu, phát triển và nhân rộng mô hình vận tải đa phương thức.

Tuyến đường thủy đi qua đã làm bật dậy sức sống nông thôn mới, càng tôn thêm vẻ đẹp bào hùng những địa danh lưu lại một thời oanh liệt của các bậc tiền bối như: Thiên Hộ Dương - chiến khu Đồng Tháp Mười (Bãi Sậy); Quản Cơ Thành (đền thờ tại xã Thạnh Mỹ Tây, huyện Châu Phú, tỉnh An Giang). Vùng Bảy Núi (huyện Tri Tôn, Tịnh Biên, tỉnh An Giang) là căn cứ cách mạng chống Mỹ với địa danh Đồi Tức Dụp được xếp hạng di tích lịch sử. Ngoài ra, tuyến kênh còn đi qua địa phận huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang là quê hương của liệt sĩ anh hùng cách mạng Phan Thị Ràng - chị Sứ.

Tuyến đường chúng tôi đang đi là một phần hành lang đường thủy quốc gia số 2 dài 253km đi qua TPHCM và các tỉnh Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp, An Giang và Kiên Giang. Tuyến đường thủy xuyên qua Đồng Tháp Mười và tứ giác Long Xuyên là 2 vùng trọng điểm sản xuất lương thực của ĐBSCL.

Trước giải phóng, nơi này là vùng ngập nước, đất nhiễm phèn chỉ trồng lúa ven bờ sông Tiền và Hậu. Vào sâu chỉ có cây tràm phát triển thành những cánh rừng bạt ngàn, xanh um.

Rừng là nơi điều hòa nước lũ tràn về ĐBSCL hàng năm và cũng là chiến khu bảo vệ cách mạng cho 2 thời kỳ kháng chiến. Dự án “Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông ĐBSCL - dự án WB5” sử dụng vốn vay của Ngân hàng Thế giới (WB) được thực hiện theo 4 hợp phần. Hợp phần A đường bộ; hợp phần B đường thủy; hợp phần C 13 tỉnh ĐBSCL; hợp phần D hỗ trợ thể chế, với 15 chủ đầu tư. Việc theo dõi điều hành dự án được giao cho Tổng cục Đường bộ Việt Nam là chủ đầu tư hợp phần A; Cục Đường thủy nội địa Việt Nam là chủ đầu tư hợp phần B và D; UBND 13 tỉnh, thành phố là chủ đầu tư hợp phần C; Ban quản lý các dự án đường thủy nội địa phía Nam (PMU-SIW) là đơn vị điều phối dự án.

Lần đầu tiên một dự án lớn được thực hiện theo phương thức nhiều hợp phần, trải dài trên địa bàn nhiều tỉnh, thành phố và có đơn vị chịu trách nhiệm điều phối dự án. Đến nay việc triển khai dự án đã đáp ứng được yêu cầu của WB, sẽ là mô hình để triển khai tiếp các dự án khác trên phạm vi cả nước. Dự án đã khởi công vào quý II-2008, sẽ kết thúc vào quý IV-2013.

Là dự án phát triển cơ sở hạ tầng giao thông thủy bộ ở ĐBSCL để thúc đẩy phát triển kinh tế nông - công nghiệp 13 tỉnh, thành trong khu vực nên ông Mỹ rất tâm huyết, bộc bạch: “Sau khi dự án nâng cấp 2 tuyến đường thủy phía Nam và cảng Cần Thơ đã hoàn thành vào năm 2005, đây là dự án thứ hai về phát triển giao thông thủy ở ĐBSCL sử dụng nguồn vốn của WB.

Các dự án phát triển giao thông thủy chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ, dưới 5% tổng vốn đầu tư ngành giao thông vận tải, nhưng nó đã góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn vì kết nối được mạng lưới giao thông thủy khu vực vùng sâu tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười đến các trung tâm tỉnh, thành, tạo điều kiện vận chuyển tàu thuyền thuận lợi đưa nông sản đến nơi chế biến và xuất khẩu.

Ngoài ra, việc mở rộng kênh cũng tạo điều kiện giải phóng nhà ven bờ kênh, tạo điều kiện bố trí dân cư dọc theo tuyến kênh, xây dựng đường giao thông nông thôn, trồng cây xanh dọc bờ kênh để lấy bóng mát và bảo vệ bờ kênh. Nếu thực hiện đồng bộ việc chống lấn chiếm bờ kênh, xây dựng nhà trên kênh, hình ảnh nông thôn vùng này sẽ đổi thay theo chiều hướng văn minh nhưng vẫn giữ được nét êm đềm vùng sông nước.

Nông thôn mới dọc bờ kênh ảnh 1

Kênh xáng Xà No chảy qua thị xã Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang.

2. Khi thực hiện dự án này, dòng kênh được mở rộng, là kết quả quá trình gian khổ của PMU-SIW. Từ lúc nghiên cứu dự án đến khi triển khai thiết kế kỹ thuật, giải phóng mặt bằng và tuyển chọn nhà thầu mất trên 3 năm.

Quá trình thực hiện dự án là sự tích lũy chất xám của nhiều người, kết quả mang lại là công trình với chất lượng tốt phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Sự đổi thay trên những dòng kênh là ấn tượng sâu sắc nhất, được ghi nhận bằng những căn nhà mới, đường giao thông nông thôn nối liền xóm ấp, tàu ghe lưu thông tấp nập an toàn. Tuy nhiên do nguồn vốn hạn chế nên chỉ có khả năng giải phóng mặt bằng một bên bờ kênh, bờ còn lại vẫn là hình ảnh lạc hậu vùng nông thôn cũ với nhà trên kênh xiêu vẹo, dột nát.

Ông Mỹ ưu tư: “Người dân ĐBSCL có tập quán từ bao đời nay là sống dọc theo ven sông rạch, không dễ dàng gì giải tỏa. Đó là một việc khó khăn và đòi hỏi phải có tiền bạc, thời gian. Nếu không cuộc sống của người dân ở ĐBSCL cứ mãi nhọc nhằn…

Đất nước Việt Nam, đặc biệt là vùng ĐBSCL, được thiên nhiên ưu đãi với mạng lưới sông ngòi chằng chịt. Hiện nay việc đầu tư để phát triển giao thông thủy chưa được quan tâm đúng mức, còn rất nhiều công việc phải làm như kết nối các tuyến giao thông trung ương với tuyến địa phương, xây dựng kè bảo vệ bờ kênh kết hợp với chỉnh trang nhà sàn trên kênh, phát triển các bến bốc dỡ và bến tàu khách phục vụ lưu thông hàng hóa và hành khách…

Những công việc đó nhằm mục đích khai thác hiệu quả tiềm năng giao thông thủy hiện có do thiên nhiên và con người đã nỗ lực khai phá. Nếu tất cả con kênh được giải tỏa nhà sàn trên kênh, làm kè bảo vệ và trồng cây xanh, hình ảnh quê hương sẽ đẹp hơn và dòng sông, con kênh sẽ mãi là hình ảnh khắc sâu vào tâm trí mọi người.

Thực tế đòi hỏi phải bắt tay từ bây giờ để trả lại dòng sông, con kênh thông thoáng, sạch sẽ như là hành động đền đáp công sức mà nó mang lại là vận chuyển phù sa màu mỡ, nước ngọt dồi dào phục vụ sản xuất và dân sinh. Phát triển giao thông thủy ĐBSCL sẽ là động lực thúc đẩy quá trình hình thành nông thôn mới, là đòn bẩy để phát triển kinh tế - xã hội đúng với tiềm năng của vùng…”.

Cuộc sống trên tuyến kênh thật nhộn nhịp. Buổi chiều, trời mát dần, cảnh trí trên kênh thật tuyệt vời. Những người bạn đồng hành của tôi bày tỏ sự mãn nhãn dọc đường đi. Máy ảnh chớp liên tục. Những người dân hai bên bờ kênh nhiệt tình vẫy chào khi chiếc ghe của chúng tôi đi qua.

Giờ tôi mới hiểu, có những việc làm thật nhỏ, nhưng lại là một viên gạch vững chắc để xây dựng nông thôn mới. Trong một lần nói chuyện, ông Nguyễn Hoàng Việt, lúc bấy giờ là Bí thư Tỉnh ủy An Giang, đã xúc động chia sẻ: “Tôi cảm thấy như mình đang phản bội lại những người nông dân của ĐBSCL, những người đã nuôi chúng ta, cưu mang chúng ta, kề vai sát cánh, chung lưng đấu cật với chúng ta trong những năm tháng gian khổ, hy sinh”.

Dự án phát triển cơ sở hạ tầng giao thông ĐBSCL chắc chắn sẽ là một điểm sáng cho vùng đất này, để góp phần xóa nghịch lý: ĐBSCL - vựa lúa lớn nhất, thủy hải sản nhiều nhất, cây trái phong phú nhất nhưng đồng thời là nơi cơ sở hạ tầng kém nhất, nhà ở thô sơ, tạm bợ nhất...

Tháng 8-2012

DƯƠNG CẨM THÚY

Các tin, bài viết khác

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.