Kinh tế khó bứt phá

Các nghiên cứu kinh tế vừa được công bố đã chỉ rõ thêm những bất cập trong đóng góp, phát triển của các loại hình doanh nghiệp nhà nước (DNNN), DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và dân doanh hiện nay. Nếu không có sự thay đổi, nền kinh tế sẽ khó có sự bứt phá trong thời gian tới.

Tư nhân khó phát triển

 Kinh tế khó bứt phá ảnh 1
Nghiên cứu với tựa đề "Thực trạng về cấu trúc vốn đầu tư và đóng góp của các loại hình DN", chuyên gia kinh tế Bùi Trinh và cộng sự đã chỉ ra khu vực kinh tế ngoài nhà nước tuy lan tỏa đến giá trị sản xuất thấp nhất, nhưng lại lan tỏa đến thu nhập cao nhất và lan tỏa ít nhất đến nhập khẩu. Nhiều năm qua, Chính phủ muốn kích thích tăng trưởng thông qua tăng đầu tư công song việc này chỉ lan tỏa đến thu nhập ít nhất: đầu tư 100 đồng chỉ lan tỏa đến thu nhập 27 đồng, trong khi 100 đồng đầu tư vào khu vực ngoài nhà nước lan tỏa đến thu nhập 35 đồng.

Nghiên cứu cũng chỉ ra các chính sách thuế dành cho xuất khẩu "dường như là sai lầm". Bởi lẽ, trong một nền kinh tế chủ yếu là gia công, xuất khẩu thực chất là xuất khẩu hộ nước khác. Việc ưu tiên cho xuất khẩu không những mang lại hàm lượng giá trị gia tăng thấp, còn kìm hãm khu vực kinh tế ngoài nhà nước phát triển và tăng thâm hụt thương mại, cán cân thanh toán.

Điểm đáng chú ý trong báo cáo là tỷ suất lợi nhuận của các loại hình DN. Tính toán tỷ suất lợi nhuận trên vốn của DN ngoài nhà nước trong giai đoạn 2006-2011 chỉ đạt tối đa 2,6% và doanh thu 2,8%. Trong khi DNNN lần lượt 3,8% và 7,9%; DN FDI 13,1% và 14,2%. Tỷ suất của DN ngoài nhà nước thấp đã lý giải tại sao trong 2 năm gần đây khi tỷ lệ để dành và đầu tư trên GDP tương đương nhau, nhưng nền kinh tế vẫn rất khó khăn về vốn, và tại sao DN ngoài nhà nước nếu không phải là sân sau của DNNN thì "chết" hàng loạt.

Với tỷ suất lợi nhuận như vậy, không DN ngoài nhà nước nào tuân thủ đúng quy định pháp luật chịu được mức lãi suất trên 20% những năm trước đây và khoảng 10% hiện nay. "Như vậy, lượng kiều hối và lượng tiền trong dân thực chất chỉ là tiền tệ, không thành vốn để đi vào sản xuất do DN ngoài nhà nước không có động cơ đầu tư mở rộng sản xuất do lãi suất phải trả ngân hàng trên 10%, trong khi tỷ suất lợi nhuận trên vốn của họ chỉ 1-2%. Tỷ suất lợi nhuận sụt giảm chính do các loại chính sách của Nhà nước, đặc biệt chính sách tiền tệ, đều mang tính giật cục, ngắn hạn, đồng thời chi phí vận chuyển tăng cao do giá năng lượng liên tục tăng" - báo cáo kết luận.

Báo cáo cũng đánh giá người dân và DN ngoài nhà nước bên cạnh việc đóng thuế để nuôi các ông “vua” không ngai, còn phải mua những sản phẩm độc quyền với giá cao và giá trị thấp, oằn lưng gánh chịu hậu quả của DNNN do quản lý kém cỏi và nạn tham nhũng mang lại. Mặt khác, nền kinh tế vẫn chủ yếu dựa vào gia công khiến phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu từ nước ngoài, bị sa vào bẫy công nghệ thấp và thu nhập trung bình. Thực tế giá trị gia tăng Việt Nam thu được từ xuất khẩu ít vì gia công và lợi nhuận chính đã thuộc về các DN FDI. Thế nhưng nhiều DN FDI đang tìm mọi cách trốn thuế thông qua chính sách chuyển giá.

Thị trường đang méo mó

Kinh tế khó bứt phá ảnh 2Sự tồn tại của DNNN và cách thức huy động, phân bổ vốn cho DNNN đã làm méo mó, sai lệch lớn trên thị trường vốn và tín dụng; làm thị trường vốn không hoạt động bình thường, không thực hiện đúng, đầy đủ chức năng huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế. Đây cũng là một trong các nguyên nhân làm khu vực kinh tế tư nhân không thể phát triển.
Kinh tế khó bứt phá ảnh 3

TS. Nguyễn Đình Cung,
Viện trưởng CIEM

Hiện nay, khu vực kinh tế tư nhân chưa thể lớn về quy mô và chất lượng do kinh tế hộ sản xuất nhỏ, phi chính thức vẫn chiếm ưu thế. Khu vực kinh tế phi chính thức với hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, nhỏ lẻ vẫn chiếm phần chủ yếu (khoảng gần 80%) kinh tế tư nhân hiện nay. Những khó khăn về tổ chức sản xuất, quản lý và tính chuyên nghiệp của chủ sở hữu và người quản lý... nên hầu như rất ít DN phát triển từ vừa lên lớn.

Trong giai đoạn 2009-2012, trong số gần 2.000 DN điều tra, không có DN nào phát triển nhanh về quy mô để chuyển từ DN vừa lên quy mô lớn... Còn DN FDI, về cơ bản không chịu sự chi phối của các thể chế kinh tế trong nước mà phụ thuộc vào chỉ huy tập trung từ công ty mẹ, không có cơ hội để người ngoài xâm nhập... Nguyên nhân của các nút thắt nói trên do Nhà nước chưa thực hiện được chức năng cơ bản nhất là thiết lập thể chế hỗ trợ và bảo đảm thị trường các loại vận hành một các đầy đủ có thể; trái lại đang làm cho thị trường trở nên méo mó, làm đậm thêm thất bại của cả Nhà nước và thị trường.

Sách "Báo cáo Phát triển nền kinh tế thị trường Việt Nam 2014" được công bố tuần qua (do Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương CIEM, Viện Kinh tế Việt Nam, Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam, Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách thực hiện) cũng chỉ ra những bất bình đẳng trong tiếp cận các nguồn lực. Một khối lượng lớn nguồn tài chính của nền kinh tế tập trung vào nhóm nhỏ DNNN. Trong khi đó, DN khu vực tư nhân - chiếm tỷ trọng tuyệt đối lớn về số lượng và được cho là sử dụng nguồn lực có hiệu quả - lại rất khó tiếp cận các nguồn lực này.

Báo cáo khuyến nghị cần thúc đẩy cải cách DNNN, trong đó tập trung tháo gỡ quản trị, cách thức và biện pháp can thiệp của Nhà nước đối với DNNN, vai trò và quy mô của khu vực DNNN trong tổng thể nền kinh tế; thúc đẩy cổ phần hóa... Cùng với đó, để tạo môi trường cho DN tư nhân phát triển, việc làm trước mắt là rà soát lại toàn bộ hệ thống pháp luật để xác định và bãi bỏ các quy định dưới luật có tính phân biệt đối xử và không đảm bảo cạnh tranh trong tiếp cận các nguồn lực; chống hiện tượng độc quyền nhà nước biến thành độc quyền DN.

Hà My

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

“Vô tư” vi phạm Luật Cạnh tranh

(ĐTTCO) - Ngày 15-11, Quốc hội đã cho ý kiến lần đầu về dự án Luật Cạnh tranh (sửa đổi). Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Luật Cạnh tranh là nền tảng vận hành của nền kinh tế thị trường và người ta cũng rất có lý khi nói rằng đó là bản Hiến pháp của kinh tế thị trường. 
 

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.