Giải bài toán nhập siêu

Nhiều năm qua, cán cân thương mại nước ta luôn trong tình trạng thâm hụt với mức độ ngày càng lớn. Giai đoạn 2000-2006, mức thâm hụt cán cân thương mại trung bình hàng năm khoảng 5 tỷ USD, từ năm 2007-2010 nhập siêu đã tăng lên mức đáng báo động. Năm 2007 là 12,4 tỷ USD (tương đương 25,7% kim ngạch xuất khẩu), năm 2008: 18 tỷ USD (30%), năm 2009: 12,9 tỷ USD (22,5%), năm 2010: 12,6 tỷ USD (17,4%).

Một điều đáng lưu ý, trong những năm gần đây nhập siêu của Việt Nam chủ yếu với Trung Quốc. Năm 2009 nhập siêu từ Trung Quốc chiếm đến 90% tổng nhập siêu; năm 2010 đạt mức kỷ lục 12,7 tỷ USD, chiếm trên 100% tổng nhập siêu cả nước.

Vì vậy, để giảm nhập siêu, trước hết và quan trọng nhất phải có giải pháp giảm nhập siêu với Trung Quốc. Bởi lẽ tình trạng thâm hụt cán cân thương mại của Việt Nam với Trung Quốc từ năm 2005 đến nay không những không được cải thiện mà ngày càng gia tăng, không giống các nước ASEAN như Malaysia, Philippines, Indonesia, Thái Lan… Những nước này đến nay đều xuất siêu sang Trung Quốc.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân của tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc là do chậm chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sở dĩ các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, Philippines… có thặng dư thương mại với Trung Quốc là do đã có quan hệ thương mại với Trung Quốc theo chiều ngang, tức cùng nhập và xuất những mặt hàng tương tự, chủ yếu là hàng công nghiệp. Còn thương mại của Việt Nam với Trung Quốc chủ yếu là quan hệ theo hàng dọc, có tính chất quan hệ thương mại Bắc-Nam. Việt Nam chủ yếu xuất khẩu sản phẩm thô, khoáng sản, nông sản nhiệt đới và nhập khẩu công nghệ, máy móc thiết bị, nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp, đặc biệt nguyên liệu cho các ngành hàng xuất khẩu như da giày, dệt may, điện tử…

Số liệu thống kê cho thấy, trong 10 năm qua (2001-2010), tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng công nghiệp trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc gần như không thay đổi, chỉ chiếm 8-10%. Điều này chứng tỏ nước ta chưa khai thác được lợi thế của mình để đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng công nghiệp sang Trung Quốc, từ đó có thể hạn chế nhập siêu với nước này.

Thực trạng nhập siêu cao còn xuất phát từ chênh lệch về trình độ phát triển, sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam, cũng như việc ta chưa khai thác được cơ hội mở của thị trường để đa dạng hóa nhập khẩu, tranh thủ nhập khẩu công nghệ từ các nước có công nghệ nguồn.

Việc nhiều nước trong khu vực có trình độ phát triển như nước ta vẫn xuất siêu sang Trung Quốc và các thị trường khác cho thấy nhập siêu nói chung và nhập siêu từ Trung Quốc nói riêng có nguyên nhân sâu xa từ các yếu kém nội tại nền kinh tế. Đó là sức cạnh tranh của hàng hóa chậm được cải thiện, bản lĩnh doanh nghiệp còn yếu kém trong việc khai thác các lợi thế của mình. Tình trạng đáng báo động là dường như nền kinh tế đang bị cố định hóa, khó chuyển dịch lên trình độ cao hơn.

Về nguyên nhân khách quan, có thể nói nhập siêu từ Trung Quốc chưa thể giải quyết trong ngắn hạn, vì ta vẫn cần nhập khẩu máy móc, nguyên liệu từ nước này để bù đắp thiếu hụt đầu vào các ngành hàng sản xuất, thiết bị máy móc, kể cả hàng tiêu dùng.

Theo các chuyên gia, để giải quyết vấn đề nhập siêu cần phối hợp các biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh nền kinh tế, năng lực về quản trị, điều hành của doanh nghiệp. Đã đến lúc cần tạo ra những đột phá về mặt thể chế, môi trường kinh doanh và chất lượng nguồn nhân lực. Đây là điều kiện tiên quyết để Việt Nam bứt phá lên một nấc cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó thúc đẩy xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu.

Việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng - chủ yếu theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu - là vấn đề thời sự. Để có sản phẩm mang hàm lượng chất xám cao phải sử dụng có hiệu quả các thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến. Mặt khác, để hạn chế nhập siêu cần tăng cường quản lý, kiểm soát nhập khẩu hàng tiêu dùng trong nước có thể sản xuất được, đồng thời ngăn chặn việc nhập lậu để bảo vệ hàng sản xuất trong nước; áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu như tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm, các biện pháp phòng vệ thương mại như bán phá giá, tự vệ… Đó đều là những việc cần làm ngay trong tình thế hiện nay.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Trước đó, ngày 4-8-2017, giá xăng cũng đã tăng 599 đồng/ lít

Giá xăng tiếp tục tăng 461 đồng

(ĐTTCO)-Thông báo của liên bộ Công Thương-Tài chính phát đi chiều 19-8 cho biết, mặt hàng xăng RON 92 tăng 461 đồng/lít; xăng E5 tăng 431 đồng/lít.
 

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.