Đề cao cảnh giác ứng dụng phóng xạ

Vụ việc Nhà máy thép Pomina 3 bị thất lạc nguồn phóng xạ đang khiến nhiều người lo lắng vì sự nguy hiểm của nó tới sức khỏe con người khi vô tình tiếp xúc trực tiếp. ĐTTC đã có cuộc trao đổi với TS. Võ Hồng Hải, Bộ môn Hạt nhân thuộc Khoa Vật lý - Vật lý Kỹ thuật (Đại học Khoa học tự nhiên TPHCM), xung quanh vấn đề này.

PHÓNG VIÊN: - Thưa ông, nguồn phóng xạ bị thất lạc là loại phóng xạ gì và trong khoa học có bao nhiêu loại phóng xạ cơ bản?

 Đề cao cảnh giác ứng dụng phóng xạ ảnh 1
TS. VÕ HỒNG HẢI: -
Phóng xạ cơ bản gồm 4 loại: 1.gamma (X-ray), 2.beta (electron), 3.alpha (heli), 4.neutron. Trong môi trường tự nhiên xung quanh ta phóng xạ dạng trên luôn có, cùng với bức xạ vũ trụ.

Đối với bức xạ vũ trụ, ở vị trí mặt đất, bức xạ vũ trụ Muon (hướng từ trên xuống hạt đất) chiếm đa số (khoảng 60% tính trên tổng bức xạ vũ trụ). Hạt Muon có tính chất tương đương electron, nhưng khối lượng lớn hơn 200 lần (mMuon = 200 me), năng lượng từ hàng trăm MeV tới GeV (1GeV=109eV).

Nguồn phóng xạ Co-60 bị mất ở Nhà máy thép Pomina 3 là đồng vị phóng xạ, phát ra các bức xạ gamma với năng lượng 1,17 MeV và 1,33 MeV (1MeV=106eV). Năng lượng của 1 photon ánh sánh màu đỏ cỡ 2eV. Đồng vị phóng xạ (hay còn gọi đồng vị không bền) có thể hiểu là các nguyên tử tự phát ra phóng xạ hạt nhân một cách tự nhiên. Nguyên tử không phát ra phóng xạ là đồng vị bền.

Thí dụ, Co-59 là đồng vị bền (thể hiện trong bảng hệ thống tuần hoàn). Co-60 là đồng vị phóng xạ, và phát ra gamma. Chu kỳ bán rã của Co-60 là 5,3 năm (tức là sau 5,3 năm hoạt độ phóng xạ còn một nửa). Phóng xạ hạt nhân có thể được hiểu là các bức xạ có năng lượng lớn từ keV đến MeV (1MeV = 103keV=106eV).

- Nguồn phóng xạ Co-60 có mức độ nguy hiểm như thế nào so với nguồn phóng xạ thông thường trong tự nhiên hay trong phòng thí nghiệm, thưa ông?

- Các nguồn phóng xạ sử dụng trong công nghiệp thường có hoạt độ cỡ mCi trải rộng đến Ci, tùy theo ứng dụng công nghiệp. Nguồn thất lạc ở Vũng Tàu là nguồn Co-60 có hoạt độ khoảng 2mSv. Loại phóng xạ này nếu đứng xa với khoảng cách 50cm không có gì che chắn trong thời gian 1 giờ, cơ thể nhận một liều lượng phóng xạ khoảng 1mSv, tương đương với tiêu chuẩn suất liều cho phép đối với con người là 1mSv/năm.

Ở các phòng thí nghiệm hạt nhân thường có nguồn cỡ (0,1-1)microCi, tức ngàn lần đến triệu lần nhỏ hơn. Mức độ nguy hiểm tùy vào liều lượng chúng ta hấp thụ từ phóng xạ. Khi sử dụng nguồn phóng xạ, nguồn hầu hết được cách ly và chứa trong buồng chì. Nhân viên sử dụng phóng xạ bắt buộc phải học (hiểu biết) về an toàn phóng xạ cũng như cách vận hành thiết bị phóng xạ. Trong sự cố mất nguồn ở Vũng Tàu, nếu nguồn phóng xạ bị mất cùng buồng chứa nguồn, máy dò khó tìm kiếm được (do phóng xạ không phát ra ngoài).

- Tiếp xúc với một liều lượng phóng xạ bao nhiêu có thể gây ảnh hưởng đến tính mạng?

- Nếu tiếp xúc lượng phóng xạ cực cao có thể gây buồn nôn, chóng mặt, ù tai, tiêu chảy. Trường hợp tiếp xúc trong thời gian ngắn (vài giờ) với liều (lượng) hấp thụ vài Sv (Sievert), có thể ảnh hưởng đến tính mạng. Môi trường tự nhiên xung quanh ta, con người luôn nhận một lượng liều phóng xạ tự nhiên khoảng 0,2 microSv/h (1microSv=10-6Sv), tùy theo vị trí địa lý và độ cao.

- Phóng xạ hạt nhân được ứng dụng trong lĩnh vực nào thưa ông?

Hiện cả nước có hơn 4.000 cơ sở có hoạt động liên quan đến bức xạ hạt nhân, gồm 3.000 cơ sở X-quang y tế; hơn 900 cơ sở ứng dụng năng lượng nguyên tử, như hoạt động thăm dò khai thác dầu khí và các cơ sở thăm dò khai thác quặng phóng xạ, công nghiệp; chụp ảnh phóng xạ, nghiên cứu, đào tạo... Năm 2014, Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân đã thanh tra 52 cơ sở ở 11 tỉnh, thành phố. Theo quy định, các cơ sở khi tiến hành công việc bức xạ phải xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố phù hợp với nguy cơ, tình huống có thể xảy ra nhằm hạn chế thấp nhất rủi ro, hậu quả của công việc đem lại.

- Trong lĩnh vực công nghiệp, đặc biệt các ngành cơ khí, xây dựng, phóng xạ hạt nhân được dùng khảo sát mật độ vật chất, tình trạng bên trong thiết bị, vật thể, xác định vị trí khuyết tật bên trong vật thể, kiểm tra chất lượng mối hàn, bề mặt vật đúc, khảo sát đường ống rò rỉ, tắc nghẽn, tạo bọt khí, đóng cặn, tắc nghẽn bên trong đường ống, khảo sát phân bố các pha trong thiết bị (đặc biệt là thiết bị nhiệt).

Ngoài ra, nó cũng được dùng để khử trùng các sản phẩm y tế chăm sóc sức khỏe, chiếu xạ bảo quản thực phẩm và các sản phẩm nông nghiệp (với các mục đích khác nhau như diệt côn trùng, làm chậm chín, ức chế nảy mầm, kiểm soát sâu bọ và khử trùng), và làm biến tính vật liệu… Trong lĩnh vực y tế, có nhiều ứng dụng để chẩn đoán ung thư (chụp PET/CT), xạ trị…

- Cơ quan nào sẽ giám sát về an toàn nguồn phóng xạ?

- Hàng năm Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân - cơ quan trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ - đều có các đợt kiểm tra định kỳ các cơ sở (công ty, bệnh viện, trường đại học) sử dụng phóng xạ. Nếu phát hiện những dấu hiệu bất thường, không an toàn về sử dụng và bảo quản phóng xạ thì cơ quan chức năng sẽ yêu cầu khắc phục, tuân thủ theo các quy định hiện hành.

Tháng 11-2014, Bộ Khoa học - Công nghệ đã có Chỉ thị 4050 về việc tăng cường công tác quản lý an toàn, an ninh nguồn phóng xạ. Nhiều nghi vấn việc nguồn phóng xạ bị mất trộm do nó có thể trao đổi, mua bán, nhưng theo tôi không phải vậy mà do ý thức của người sử dụng nó. Những người trộm nguồn phóng xạ hay vô tình nhặt được không thể mua bán tự do trên thị trường. Ở Việt Nam hiện chỉ có 1-2 đơn vị kinh doanh mặt hàng này, dưới sự quản lý nghiêm ngặt từ Cục An toàn Bức xạ và Hạt nhân. Các cơ sở sản xuất, trung tâm nghiên cứu, trường học, bệnh viện muốn mua nguồn phóng xạ từ con đường nhập khẩu hay trong nước đều phải thông qua cơ quan có thẩm quyền.

- Xin cảm ơn ông.

Minh Tuấn (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Trước đó, ngày 4-8-2017, giá xăng cũng đã tăng 599 đồng/ lít

Giá xăng tiếp tục tăng 461 đồng

(ĐTTCO)-Thông báo của liên bộ Công Thương-Tài chính phát đi chiều 19-8 cho biết, mặt hàng xăng RON 92 tăng 461 đồng/lít; xăng E5 tăng 431 đồng/lít.
 

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.