DỰ ÁN BT XỬ LÝ NƯỚC THẢI YÊN SỞ

Đầu tư 1 thất thoát 2, lãng phí tiền tỷ

(ĐTTCO) - Nhà máy xử lý nước thải Yên Sở (Hà Nội) do Tập đoàn Gamuda Berhad - Công ty TNHH Gamuda Land Việt Nam (viết tắt là Gamuda Land) đầu tư theo hình thức BT, có công suất xử lý 200.000m3 nước thải/ngày đêm, nhằm giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường nước sông Nhuệ, sông Kim Ngưu, sông Sét. Song dự án này có thể coi là một điển hình về thất thoát đầu tư BT khi tổng mức đầu tư do nhà đầu tư tính toán gấp 2,74 lần giá trị thực tế được kiểm toán.

Quyết toán sai cả trăm triệu USD

Để đổi lại nhà máy xử lý nước thải Yên Sở, TP Hà Nội đã cấp cho Gamuda Land Khu đô thị C1 có diện tích 75ha và Khu đô thị C2 73ha trên địa bàn quận Hoàng Mai và huyện Thanh Trì. Tuy nhiên với kết luận mới đây của KTNN phía Gamuda Land sẽ phải nộp về ngân sách Hà Nội số tiền lên tới cả trăm triệu USD vì những sai phạm về giá trị thanh quyết toán dự án nhà máy xử lý nước thải này.

Vì là nhà đầu tư dự án theo BT nên chi phí vốn xây dựng do Gamuda Land tự huy động, Hà Nội sẽ hoàn trả lại bằng lợi ích thu được từ các dự án phát triển đô thị khu đô thị mới C2 có giá trị đất dự kiến khoảng 2.465 tỷ đồng; và khu đô thị C1 có giá trị dự kiến 2.943,7 tỷ đồng. Tổng mức đầu tư và giá trị thanh quyết toán dự án do nhà đầu tự lập và trình các cơ quan có thẩm quyền của Hà Nội phê duyệt.

Theo hợp đồng BT số 3586/2011/HĐBT-HN được Sở Tài nguyên - Môi trường Hà Nội và Gamuda Land ký ngày 29-9-2011, sau khi kết thúc bàn giao dự án nhà máy xử lý nước thải Yên Sở (thời gian thi công 18 tháng), 2 bên phải thực hiện quyết toán. Trường hợp chênh lệch giá trị quyết toán dự án và giá trị 2 khu đất do Hà Nội xác định chính thức sẽ được thanh toán bằng tiền, hoặc diện tích đất tương ứng, hoặc kết hợp 2 hình thức thanh toán.

Nhưng trên thực tế dự án đã được khởi công từ tháng 1-2009 và đến tháng 8-2013 hoàn thành và bàn giao cho TP Hà Nội vận hành. Tiếp đó, Gamuda Land đã lập báo cáo quyết toán hoàn thành với tổng giá trị hơn 233 triệu USD, chi phí giải phóng mặt bằng (GPMB) trên 52,4 tỷ đồng trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Tuy nhiên, theo kết quả kiểm toán được KTNN công bố cuối tháng 1-2016, chênh lệch trong quyết toán dự án lên tới quá nửa tổng mức đầu tư dự án. Cụ thể, giá trị quyết toán phần đầu tư xây dựng nhà máy theo tính toán của Gamuda Land gần 233 triệu USD nhưng kết quả kiểm toán xác định chi phí đầu tư xây dựng khoảng 85 triệu USD.

Chênh lệch giá trị quyết toán đầu tư dự án nhà máy xử lý nước thải Yên Sở trên 147 triệu USD. Trong đó, KTNN xác định chi phí xây dựng dự án phải giảm giá trị thanh quyết toán trên 44,8 triệu USD, chi phí thiết bị giảm 33,6 triệu USD, chi phí quản lý dự án giảm 11,1 triệu USD, chi phí tư vấn giảm 9,1 triệu USD, các chi phí khác giảm tới 41,4 triệu USD.

Đầu tư 1 thất thoát 2, lãng phí tiền tỷ ảnh 1

Nhà máy xử lý nước thải Yên Sở (Hà Nội).

Thẩm định, tính toán sai hay thông đồng

Việc tính toán chi phí xây dựng dự án của nhà đầu tư theo kết quả kiểm toán có nhiều sai phạm, như xác định sai khối lượng 2,6 triệu USD; tính sai đơn giá 6 triệu USD; tính không đúng giá trị trượt giá 12,4 triệu USD; có đến 6,3 triệu USD giá trị xây dựng không đủ điều kiện thanh toán… Công tác mua sắm trang thiết bị cho nhà máy xử lý nước thải Yên Sở cũng tồn tại hàng loạt sai phạm dẫn tới giảm trừ khối lượng thanh quyết toán hàng chục triệu USD.

Qua kiểm toán đã xác định sai khối lượng mua sắm 3,6 triệu USD vì không có biên bản bàn giao thiết bị, quyết toán lớn hơn khối lượng, không có chứng từ thực tế thanh toán. Chi phí trượt giá bù thiết bị tính toán chưa đúng quy định, giảm trừ 5,1 triệu USD, thiết bị bàn giao lắp đặt thay đổi so với hợp đồng BT giảm trừ 11,7 triệu USD; một số thiết bị, vật liệu đường ống, cáp điện cùng hạng mục thiết bị giống nhau theo tên nhưng khác nhau về giá trong chứng thư thẩm định giá, giảm 6,5 triệu USD…

Điểm đáng lưu ý, các chi phí khác của dự án theo báo cáo kiểm toán buộc phải giảm trừ 41,4 triệu USD. Trong đó, giảm chi phí lãi vay hơn 24,4 triệu USD, gồm lãi trả chậm cho nhà thầu của nhà đầu tư hơn 21,9 triệu USD; chi phí phải trả cho các bên làm đại lý cho vay 1,1 triệu USD; lãi vay của nhà đầu tư sau khi được UBND TP Hà Nội giao đất khu đô thị C2 khoảng 1,3 triệu USD.

Các khoản lãi vay này theo kết luận của KTNN không đúng quy định nên không được quyết toán. KTNN cũng kiến nghị giảm hơn 6 triệu USD chi lãi vay nội bộ không đúng quy định, và giảm 6 triệu USD chi phí chuyển giao kỹ thuật đã được tính trong chi phí thiết bị. Về chi phí GPMB dự án, KTNN buộc phía Gamuda Land phải giảm trừ trên 20,6 tỷ đồng trong tổng chí phí GPMB khoảng 52 tỷ đồng do nhà đầu tư này tự tính toán.

Vì vậy, KTNN kiến nghị Gamuda Land phải điều chỉnh sổ kế toán, báo cáo quyết toán theo kết luận của KTNN. Về xử lý tài chính, kiến nghị giảm giá trị quyết toán dự án hoàn thành 61,9 triệu USD. Trong đó, nộp trả UBND TP Hà Nội hơn 22,1 triệu USD, tương đương 484,2 tỷ đồng; giảm giá trị TP Hà Nội phải thanh toán theo giá trị quyết toán cho nhà đầu tư 39,8 triệu USD, tương đương 872 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư phải cùng với UBND TP Hà Nội xử lý các kiến nghị tài chính khác lên đến 86,8 triệu USD. Trường hợp phần giá trị nào không được Hà Nội chấp nhận quyết toán, Gamuda Land phải nộp trả UBND TP Hà Nội do đã được cân đối phần đất được giao. Trong trường hợp, nhà đầu tư không thực hiện nghĩa vụ tài chính, nộp đủ số tiền sai phạm, UBND TP Hà Nội có trách nhiệm thu hồi diện tích đất với giá trị tiền tương ứng.

Thực tế này cho thấy đã tồn tại một lỗ hổng lớn trong công tác thẩm định tổng mức đầu tư dự án, đàm phán, ký kết hợp đồng và giám sát quá trình thi công của nhà đầu tư… Điều này cần sớm được khắc phục để tránh thất thoát ngân sách nhà nước và tài sản công với các dự án BT đang và sẽ được triển khai trong thời gian tới trên cả nước.

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.