CPH DNNN: Chấp nhận trả giá để đột phá

Còn 3 tháng nữa là hết năm 2015 nhưng đến thời điểm này mới có 1/3 DN cổ phần hóa (CPH). Vì sao tiến trình CPH lại chậm và liệu 2/3 số DN còn lại của 395 DN có CPH được trong năm 2015 như chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ?

Ì ạch thoái vốn

 CPH DNNN: Chấp nhận trả giá để đột phá ảnh 1

Theo số liệu của Bộ Tài chính, trong số 228 DN còn lại phải CPH, 44 DN đã có quyết định công bố giá trị DN trong quý III phải hoàn thành phê duyệt kế hoạch CPH; 127 DN đang tiến hành xác định giá trị phải cố gắng trong tháng 9 công bố và quý IV hoàn thành phê duyệt phương án CPH, hiện còn 57 DN vẫn chưa triển khai.

Vướng mắc dẫn tới việc CPH chậm tập trung chủ yếu khu vực nhà nước như tài sản, nợ không rõ ràng, quản trị DN yếu, thiếu minh bạch. Ngoài ra, do thị trường chứng khoán (TTCK) vẫn còn khó khăn; sự thiếu quyết liệt của một số bộ, ngành; DN chưa rõ nhận thức về sự cần thiết quan trọng của việc CPH, thay đổi quản trị DN… Đặ biệt, tiến độ thoái vốn ngoài ngành của các ông lớn còn chậm…

Cụ thể, trong giai đoạn bùng nổ 2006-2008,  các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước (TĐ, TCT) đã đem hàng chục ngàn tỷ đồng đầu tư bên ngoài lĩnh vực cốt lõi, chủ yếu là ngân hàng, chứng khoán, bất động sản. Khi kinh tế rơi vào suy thoái, các khoản đầu tư này trở thành “trái đắng”. Mới đây nhất, TĐ Dầu khí Việt Nam (PVN) đứng trước nguy cơ mất trắng hàng trăm tỷ đồng do khoản đầu tư vào OceanBank.

OceanBank có vốn điều lệ 4.000 tỷ đồng, trong đó PVN góp 800 tỷ đồng (khoảng 20%) và đã bị NHNN mua lại với giá 0 đồng. PVN cũng đang kẹt 1.167 tỷ đồng ngoài ngành. Một ông lớn khác là TĐ Điện lực Việt Nam (EVN) cũng từng điêu đứng vì đầu tư ngoài ngành. Đơn vị này từng có lượng vốn đầu tư ngoài ngành chiếm 3,27% vốn chủ sở hữu, tương đương 2.100 tỷ đồng vào 4 lĩnh vực nhạy cảm gồm bất động sản, bảo hiểm, ngân hàng và tài chính…

Cho đến nay, các TĐ, TCT đã thoái được 3.368 tỷ đồng khỏi 5 lĩnh vực nhạy cảm (bất động sản, chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm, quỹ đầu tư), mới đạt 15% số vốn cần phải thoái. Điều này không chỉ tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh, hiện tại đa số DN đã rút ra bài học và không dám đầu tư ngoài ngành tràn lan, nên quan trọng lúc này là cần tháo gỡ những khoản vốn đang “mắc kẹt”. Theo đó xem xét từng  DN cụ thể, nếu trường hợp nào có thể thoái được thì quyết liệt thực hiện, DN nào chỉ thoái được một phần cũng nên chấp nhận.

3 cách thức thoái vốn

Nghị quyết 15/NQ-CP ngày 6-3-2014 của Chính phủ về một số giải pháp đẩy mạnh CPH, thoái vốn nhà nước tại DN góp phần đảm bảo thực hiện được tiến độ CPH Chính phủ đặt ra. Theo đó, có 3 cách thức để thoái vốn. Thứ nhất, DNNN có thể tự tìm cách bán phần vốn ấy, thậm chí thoái vốn đầu tư dưới mệnh giá hoặc dưới giá trị sổ sách kế toán của DN sau khi đã trừ đi khoản dự phòng tổn thất các khoản đầu tư tài chính theo quy định, và trên cơ sở phương án thoái vốn đã được chủ sở hữu xem xét, quyết định.

Thứ 2, việc thoái vốn tại các công ty đầu tư tài chính, NHTM của các TĐ, TCT, có thể giao các NHTM nhà nước mua lại hoặc chuyển NHNN làm đại diện chủ sở hữu. Thứ 3, TCT Đầu tư - Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) xem xét, mua lại các khoản đầu tư ngoài ngành, lĩnh vực sản xuất kinh doanh chính của các TĐ, TCT, công ty 100% vốn nhà nước vào lĩnh vực bảo hiểm, ngân hàng sau khi đã thực hiện các biện pháp nêu tại Nghị quyết 15 mà thoái vốn không thành công và các lĩnh vực khác theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Giá mua được xác định theo giá thị trường nhưng không cao hơn giá trị trên sổ sách kế toán trừ đi khoản dự phòng giảm giá đầu tư đã được trích lập đầy đủ theo quy định.

Trong 3 cách thức trên, cách thức thứ nhất dễ dàng hơn cả, tức DN tự bán phần vốn của mình khi TTCK khởi sắc. Tuy nhiên, việc sợ mất vốn nhà nước đang khiến DNNN luôn tìm cách hoãn không muốn thoái vốn ngoài ngành, bởi đa số giá trị tài sản đã đầu tư đều thấp hơn giá trị sổ sách hiện tại. Vì thế, chúng ta phải chấp nhận hy sinh, trả giá và bằng mọi cách tạo ra sự đột phá trong việc cải cách mới có thể đẩy nhanh tiến độ thoái vốn cũng như CPH khu vực DNNN lớn.

Trong trường hợp DNNN thoái vốn không thành công, cách thức thứ hai được áp dụng. Đó là phần vốn đầu tư ngoài ngành có thể bán cho NHTM. Tuy nhiên, liệu các NHTM có muốn mua khi chính họ cũng có những khoản đầu tư ngoài ngành phải rút vốn, trong khi room cho phép các NHTM này mua có thể không còn nhiều.

Cách thức thứ ba được áp dụng khi DNNN thoái vốn không thành công và NHTM và NHNN không mua lại phần thoái vốn của DNNN. Theo đó, các khoản thoái vốn không thành công sẽ giao SCIC mua lại. Với cách thức này, theo tôi có những hạn chế nhất định vì SCIC cũng phải thoái vốn các khoản đầu tư đang nắm giữ.

Hơn nữa năng lực quản lý của SCIC cũng có giới hạn, việc mua lại khoản đầu tư ngoài ngành của các TĐ, TCT có thể khiến tỷ lệ cổ phần do Nhà nước nắm giữ không giảm vì phần vốn nhà nước chỉ chuyển từ các DNNN này sang đơn vị chủ quản khác thuộc Nhà nước.

Thực tế trong bối cảnh hiện nay, rất nhiều khoản đầu tư ngoài ngành không hiệu quả, càng để lâu sẽ càng lỗ lớn, thất thoát lớn. Do vậy, việc thoái vốn nhanh sẽ giúp lấy một phần tiền để bù lại, đồng thời giúp giảm lỗ và tăng nguồn tiền cho ngân sách, thay vì phải phát hành trái phiếu hoặc vay nợ.

TS. Lưu Bích Hồ nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Bộ KH-ĐT

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

TPHCM: Phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công

TPHCM: Phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công

(ĐTTCO) - Nhằm phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2017, UBND TPHCM đã yêu cầu các sở, ban, ngành, UBND các quận-huyện, doanh nghiệp nhà nước TP đẩy nhanh việc bồi thường giải phóng mặt bằng, đấu thầu.

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.