Cải cách tiền lương cần thực tế

Cải cách tiền lương cần thực tế ảnh 1

Ảnh chỉ mang tính chất minh họa.

Dự thảo đề án cải cách chính sách tiền lương giai đoạn 2012-2020, dự kiến sẽ được Bộ Nội vụ trình lên Chính phủ vào tháng 4-2012 đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của cán bộ, công chức và người lao động.

Tại diễn đàn Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thái Bình cho biết định hướng cải cách tiền lương của đề án này sẽ tách bạch rõ tiền lương của cán bộ, công chức do ngân sách nhà nước đảm bảo và tính trong chi phí quản lý hành chính nhà nước.

Tiền lương của lực lượng vũ trang do ngân sách nhà nước bảo đảm và tính trong chi quốc phòng, an ninh… Tiền lương đối với người lao động trong doanh nghiệp được thực hiện theo cơ chế riêng và tính trong giá thành sản phẩm của doanh nghiệp.

Định hướng như vậy, nhưng triển khai giải pháp cụ thể thế nào để cán bộ, công chức và người lao động có thể thực sự sống được bằng lương vẫn là một bài toán khó. Trong giai đoạn 2001-2010, lương tối thiểu đã tăng 7 lần, bình quân tăng 20%/năm.

Tuy nhiên, thực tế cán bộ công chức và người lao động vẫn không thể sống bằng lương. Theo khảo sát của Viện các vấn đề phát triển, thu nhập từ tiền lương chỉ đảm bảo 30-40% nhu cầu của cán bộ công chức.

Còn theo báo cáo của Viện Công nhân - Công đoàn (thuộc Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam), tiền lương trong khu vực doanh nghiệp mức tăng lương tối thiểu chỉ đạt 65% mức sống tối thiểu của người lao động. Kết quả khảo sát từ tháng 4 đến tháng 10-2011 tại Hà Nội (vùng I), với khẩu phần ăn đáp ứng được nhu cầu 2.300kcal/ngày, người lao động phải chi phí tới 35.300 đồng/ngày.

Như vậy chỉ riêng tiền ăn, mỗi tháng người lao động đã phải chi tối thiểu 1.059.000 đồng. Tổng chi phí để đáp ứng mức sống tối thiểu cho người lao động vùng IV gần 1.500.000 đồng/người/tháng và vùng I là 2.420.000 đồng/người/tháng.

Trong khi đó, từ tháng 10-2011, mức lương tối thiểu chung áp dụng đối với vùng I là 2.000.000 đồng và vùng IV là 1.400.000 đồng.

Cải cách tiền lương đang tồn tại nhiều bất cập cần phải giải quyết. Thứ nhất là lương tối thiểu còn thấp, không theo kịp tốc độ tăng giá nên chưa đáp ứng mức sống tối thiểu của người lao động. Cách tính lương bao gồm lương tối thiểu nhân với một hệ số nhất định, được tính theo mức độ phức tạp lao động và điều kiện lao động. Tuy nhiên, thang bảng lương vừa phức tạp, cứng nhắc, vừa mang tính bình quân.

Thí dụ xếp lương công chức theo ngạch với mô hình chung: sơ cấp, trung cấp, chuyên viên, chuyên viên chính, chuyên viên cao cấp… được xem là một công thức máy móc, cứng nhắc. Điều đó khiến chính sách tiền lương ngày càng xa rời thực tiễn. Một bất cập khác là nước ta mới thoát khỏi ngưỡng nước nghèo, nhưng lại có tỷ lệ người hưởng lương từ ngân sách nhà nước cao nhất trong khu vực.

Hiện cả nước có 6 triệu người hưởng lương ngân sách, trong đó có 1,7 triệu cán bộ công chức. Mỗi năm ngân sách nhà nước phải chi khoảng 200.000 tỷ đồng để trả lương. Chính vì gánh nặng ngân sách đã khiến việc điều chỉnh lương tối thiểu hàng năm rất khó khăn.

Hiện nay lương được trả theo vị trí công chức, thâm niên chứ không theo công việc. Kiểu trả lương này làm mất đi sự công bằng về hưởng thụ trong quan hệ tiền lương giữa các loại lao động, triệt tiêu động lực lao động. Vì lẽ đó hiện nay tiền lương chưa gắn với trách nhiệm và chất lượng công việc, chưa chiếm một vị trí quan trọng trong tổng thu nhập của người lao động.

Đây có thể xem như một biểu hiện trái với quy luật của thị trường lao động, vì thu nhập từ lương chỉ chiếm 30% cơ cấu thu nhập của công chức, tiền thưởng và phụ cấp chiếm 10%, còn lại 60% là các khoản thu nhập “ngoài luồng”, bao gồm cả hợp pháp và bất hợp pháp.

Vấn đề cải cách tiền lương đã được đặt ra từ năm 1993, nhưng thực tế  gần 20 năm qua những cải cách trong lĩnh vực này không mang lại nhiều thay đổi. Trong nhiều kỳ họp Quốc hội, khi bàn về tiền lương, các nhà hoạch định chính sách thường đưa ra lý do về gánh nặng ngân sách hay năng suất lao động thấp nên không thể tăng lương cao hơn.

Đây là một sự nhầm lẫn đáng tiếc. Người lao động chưa yêu cầu tăng lương mà đề nghị trả đủ mức lương phù hợp giá trị sức lao động. Chính tư duy xơ cứng, bảo thủ trong hoạch định chính sách tiền lương kéo dài hàng thập niên qua là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thực trạng tiền lương như hiện nay. Vì vậy, vấn đề trước tiên là cần đổi mới tư duy trong việc cải cách chính sách và hệ thống tiền lương.

Đổi mới quan điểm “trả lương thấp” theo hướng nâng cao khả năng cạnh tranh của tiền lương trong cơ chế thị trường. Tiền lương phải được coi là giá cả sức lao động, được hình thành theo quy luật thị trường, dựa trên cung - cầu về sức lao động, chất lượng, cường độ lao động và mức độ cạnh tranh việc làm. Đây là những điểm căn bản cần được lưu tâm khi xây dựng đề án cải cách tiền lương cho giai đoạn 2012-2020.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

“Vô tư” vi phạm Luật Cạnh tranh

(ĐTTCO) - Ngày 15-11, Quốc hội đã cho ý kiến lần đầu về dự án Luật Cạnh tranh (sửa đổi). Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Luật Cạnh tranh là nền tảng vận hành của nền kinh tế thị trường và người ta cũng rất có lý khi nói rằng đó là bản Hiến pháp của kinh tế thị trường. 
 

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.