Buông lỏng quản lý khoáng sản

Buông lỏng quản lý khoáng sản ảnh 1

Theo báo cáo của Bộ Công an, thời gian gần đây hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản có nhiều diễn biến phức tạp: Số lượng giấy phép khai thác, chế biến khoáng sản được cấp tràn lan; việc đầu tư các dự án chế biến sâu khoáng sản ít được quan tâm; hoạt động khai thác khoáng sản trái phép tồn tại ở nhiều địa phương.

Việc xuất khẩu lậu khoáng sản thô và gian lận thương mại có biểu hiện gia tăng, chưa kiểm soát được dẫn đến tình trạng mất an ninh trật tự và gây bức xúc trong nhân dân. Số liệu thống kê của cơ quan điều tra cho thấy, trên 90% các cơ sở sản xuất, kinh doanh khai thác và chế biến khoáng sản vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

Chỉ tính riêng trong năm 2011 và 6 tháng đầu năm 2012, cơ quan chức năng đã phát hiện, xử lý gần 2.200 vụ vi phạm trong khai thác khoáng sản.

Đáng chú ý là tình trạng quản lý lỏng lẻo trong khai thác khoáng sản đã được cảnh báo từ lâu nhưng đến nay chưa có chuyển biến đáng kể. Từ năm 2010, Viện Tư vấn phát triển-CODE (thuộc Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam) đã có một báo cáo khoa học về quản lý, khai thác khoáng sản tại Việt Nam. Báo cáo này đã đưa ra các số liệu cho thấy tình trạng cấp phép khai thác khoáng sản diễn ra tràn lan, khó kiểm soát.

Trong 3 năm 2005-2008, khi việc cấp phép được phân cấp cho UBND các tỉnh, thành phố, đã có tới 4.213 giấy phép hoạt động khoáng sản được cấp (trong đó có 3.882 giấy phép khai thác), cao gấp 10 lần so với giai đoạn 12 năm trước đó (1996-2008) khi các bộ, ngành chỉ cấp 928 giấy phép hoạt động khoáng sản (với 353 giấy phép khai thác).

Cũng theo thống kê của CODE, đến tháng 6-2011 cả nước có 203 giấy phép thăm dò, hơn 4.100 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực và đang triển khai. Theo CODE, có một thực tế lâu nay là thay vì “làm” một công đoạn, nhiều doanh nghiệp xin “làm cả” từ thăm dò, khai thác, chế biến, xuất khẩu... và đã được cấp phép.

Với giấy phép “từ A tới Z”, doanh nghiệp dễ dàng gian lận được số lượng, chủng loại, giá xuất khẩu... dẫn tới dễ dàng trốn các thuế, phí theo quy định. Trong khi lượng giấy phép đầu tư khai thác ngày càng gia tăng, thì tỷ lệ nghịch với nó là đóng góp từ khai thác tài nguyên khoáng sản của các doanh nghiệp vào thu nhập quốc dân rất hạn chế và ngày càng ít đi!?

Báo cáo của các bộ, ngành liên quan với Đoàn giám sát của UBTVQH mới đây, nhiều cơ quan chức năng đều dẫn ra những nguyên nhân “quen thuộc” dẫn tới tình trạng trên: do cơ chế, chính sách chưa đồng bộ; do sự phối hợp, phân công, phân cấp quản lý giữa các cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và địa phương chưa nhịp nhàng…

Hiện nay, văn bản pháp lý có giá trị cao nhất quản lý hoạt động khai thác khoáng sản là Luật Khoáng sản năm 2010. Qua 2 năm thực hiện, đến nay một số văn bản hướng dẫn luật vẫn chưa được ban hành. Còn theo Bộ Tài nguyên - Môi trường, trong số 88 văn bản quy phạm pháp luật về khoáng sản và bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản hiện đang còn hiệu lực, có đến 43 văn bản cần sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế.

Như vậy, có thể thấy các bộ, ngành quản lý liên quan đến lĩnh vực này còn chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình. Thực tế là các quy định mâu thuẫn, chồng chéo trong các văn bản hướng dẫn cũ với quy định trong luật mới chỉ dừng lại ở việc rà soát, thống kê mà chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời.

Bộ quản lý ngành thấy vướng mắc, chưa đồng bộ mà không chủ động hành động trước thì ai sẽ là người vào cuộc? Đây là câu hỏi cần được chính các bộ, ngành quản lý trả lời rõ ràng. Nếu không, tình trạng “chảy máu” khoáng sản vẫn còn tiếp diễn.

Quản lý, khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường là vấn đề lớn, rất phức tạp và liên quan đến nhiều bộ, ngành, địa phương khác nhau. Ở khía cạnh vĩ mô, UBTVQH sẽ tổng kết, đề xuất kiến nghị Quốc hội, Chính phủ giải quyết những vấn đề lớn về quan điểm phát triển, xác định vai trò của Nhà nước, về phân cấp, phân quyền giữa chính quyền Trung ương và địa phương như thế nào cho hợp lý và hiệu quả...

Nhưng trước hết, các bộ quản lý các lĩnh vực liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản phải tăng cường trách nhiệm, làm tốt nhiệm vụ của mình, cần chấm dứt tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, không hành động vì lợi ích quốc gia.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Góc chuyên gia

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.