Áp lực tái cấu trúc nền tài chính quốc gia

“Việt Nam chưa bị khủng hoảng nợ như châu Âu, Hoa Kỳ và  vẫn còn thời gian để dọn dẹp nhà cửa trước khi trở nên quá bừa bộn” - ông Deepak Mishra, Kinh tế trưởng NH Thế giới (WB) tại Việt Nam khuyến cáo sự cần thiết của việc tái cấu trúc nền tài chính quốc gia trong giai đoạn tới. Nhận diện yếu kém

Nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng dựa rất nhiều vào nguồn vốn NH. Do đó, cần phát triển mạnh thị trường chứng khoán để giảm bớt gánh nặng vốn từ khu vực NH. Để làm được điều đó cần phải bảo vệ tốt hơn nhà đầu tư, nhất là trong điều kiện công khai minh bạch kém, yếu tố tâm lý chi phối, vai trò quản lý nhà nước trên thị trường còn mờ nhạt.

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế TW

Trong những năm đầu cải cách kinh tế, thâm hụt ngân sách nhà nước (NSNN) luôn ở mức dưới 3% GDP. Từ năm 1995 thâm hụt ngân sách liên tục tăng từ mức 4,1% GDP lên đến 5% GDP ở những năm sau.

Bội chi ngân sách giai đoạn 2005-2010 hầu như không giảm về tỷ trọng, quy mô gia tăng nhanh chóng: năm 2005 là 4,86% GDP; năm 2007: 5,65%; năm 2009: 6,99% và năm 2010: 5,5%. Nếu tính cả việc phát hành trái phiếu chính phủ, thâm hụt ngân sách còn cao hơn nhiều (năm 2009 lên đến 9,7% GDP và 2010 khoảng 8,7%).

Bội chi ngân sách bình quân giai đoạn 2001-2010 là 5,2% GDP. Và theo mục tiêu của chiến lược phát triển tài chính, đến năm 2015, con số bội chi sẽ giảm dần xuống 4,5% GDP vào năm 2015. Chính sự thâm hụt ngân sách triền miên ở mức cao trong 10 năm qua đã làm cho nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng trong thế mất cân đối, bất ổn kinh tế vĩ mô trở thành vấn đề thường trực.

Từng nhiều năm làm việc và theo dõi lĩnh vực tài chính, ông Đặng Văn Thanh, Chủ tịch Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA), cho rằng mục tiêu giảm bội chi ngân sách 4,5% GDP đến 2015 là quá chậm và cần có kế hoạch giảm xuống 2-3% GDP, bởi nếu không, điều này sẽ chỉ làm cho nợ quốc gia ngày càng tăng.

Thực tế, nền tài chính quốc gia đang đối mặt với không ít bất cập: Việc huy động nguồn tài chính của dân cư và doanh nghiệp qua thị trường tài chính còn hạn chế; thị trường tài chính tăng trưởng nhanh nhưng tiềm ẩn không ít rủi ro, tính minh bạch kém; hiệu quả phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia còn nhiều hạn chế, hệ số ICOR tăng nhanh; việc sử dụng các nguồn lực trong khối các doanh nghiệp nhà nước chậm cải thiện, gây thất thoát và lãng phí đầu tư.

Cải cách phân bổ nguồn lực đầu tư

Theo ông Phạm Sỹ Danh, Thứ trưởng Bộ Tài chính, trong bối cảnh khủng hoảng nợ công ở châu Âu, Hoa Kỳ có nguy cơ lan rộng và ảnh hưởng đến Việt Nam, tái cấu trúc nền tài chính quốc gia đóng vai trò quan trọng, cần thực hiện một cách toàn diện, như bảo đảm nguồn thu ngân sách ổn định; cấu trúc lại quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng, đầu tư và tiết kiệm; nâng cao hiệu quả tài chính công, đặc biệt là đầu tư công; tiếp tục cơ cấu lại nguồn chi ngân sách.

Đại diện các tổ chức tài chính tại Việt Nam khuyến nghị thời điểm này là cơ hội cho Việt Nam rà soát lại chính sách tài chính để có thể chống những cú sốc từ bên ngoài, bởi nhiều quốc gia hiện nay đã phải trả giá đắt khi không kiểm soát được nợ.

Theo ông Vũ Văn Trường, Phó Tổng cục Trưởng Tổng cục Thuế, chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2020 đã được đề ra. Mục tiêu cụ thể là đưa ra mức động viên hợp lý để khuyến khích sản xuất, bao quát các nguồn thu mới phát sinh, đảm bảo tính minh bạch, dễ thực hiện và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.

Giai đoạn 2011-2015 đưa tỷ lệ huy động thu NSNN khoảng 23-24% GDP, trong đó tỷ lệ động viên từ thuế, phí và lệ phí khoảng 22-23% GDP; tăng nguồn thu nội địa (không kể thu từ dầu thô) đến năm 2015 đạt trên 70% tổng thu NSNN. Cũng trong giai đoạn này, hàng loạt các sắc thuế, phí và lệ phí sẽ được sửa đổi bổ sung như thuế giá trị gia tăng, tiêu thụ đặc biệt, thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân… phù hợp theo cam kết WTO, các cam kết mậu dịch tự do khu vực và song phương.

Nâng cao khả năng giám sát

Thị trường tài chính Việt Nam, dù ra đời muộn và còn nhiều hạn chế nhưng đến nay đã phát triển với đầy đủ bộ phận cấu thành, bao gồm các thị trường NH, chứng khoán, bảo hiểm. Các định chế trung gian tài chính đã được đa dạng hóa về loại hình, cơ cấu chủ sở hữu, không ngừng cạnh tranh với nhau trên thị trường về quy mô hoạt động, số lượng, chất lượng các dịch vụ và sản phẩm tài chính.

Các tập đoàn tài chính đã hình thành và đang phát triển theo hướng kinh doanh đa ngành, đa năng trên nhiều lĩnh vực - là những đối tượng rất phức tạp và khó kiểm soát - nên mô hình giám sát hiện nay (giám sát theo định chế) không còn phù hợp, đòi hỏi phải có sự đổi mới theo hướng chuyển từ giám sát tuân thủ (mang tính thủ công) sang giám sát an toàn vĩ mô để ngăn ngừa rủi ro.

Áp lực tái cấu trúc nền tài chính quốc gia ảnh 1
Việc huy động nguồn tài chính của dân cư và doanh nghiệp qua thị trường tài chính
còn hạn chế. Ảnh: L. ANH


Một trong những nội dung quan trọng của việc đổi mới hệ thống giám sát tài chính nước ta là phải nâng cao hiệu lực hệ thống giám sát nhằm đảm bảo sự ổn định của thị trường và hệ thống tài chính. Đây là việc cần được tiến hành song song với việc kiện toàn các bộ phận của thị trường tài chính (NH, chứng khoán, bảo hiểm).

Để làm được điều này, phải hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về giám sát tài chính bởi quy định về giám sát tài chính đang được thể hiện tại nhiều văn bản như Luật NH Nhà nước, Luật Thanh tra, Luật Chứng khoán... và các văn bản hướng dẫn thi hành các đạo luật này.

Thực trạng này sẽ dẫn đến những hệ quả: mâu thuẫn, chồng chéo trong các quy định về giám sát tài chính; không bảo đảm tính thống nhất và tính liên thông trong giám sát; khó truy cứu trách nhiệm từng cơ quan khi không hoàn thành nhiệm vụ giám sát...

Nhằm từng bước hoàn thiện khung pháp luật về giám sát tài chính trước hết cần tách chức năng giám sát tài chính ra khỏi cơ quan quản lý nhà nước về thị trường tài chính. Theo đó, cơ quan giám sát tài chính được chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ giám sát, hạn chế đến mức thấp nhất các can thiệp hành chính vào quá trình vận hành thị trường. Hướng thứ hai là đổi mới, kiện toàn mô hình hệ thống giám sát tài chính.

Hiện nay xu hướng hợp nhất các cơ quan quản lý và giám sát thị trường tài chính, hay nói khác là sự chuyển hướng từ phương thức giám sát theo từng lĩnh vực riêng lẻ sang hình thành một cơ quan giám sát hợp nhất, thực hiện giám sát toàn bộ hệ thống tài chính đang ngày càng trở nên rõ nét trên phạm vi toàn cầu, bởi mô hình này mang lại hiệu quả cao hơn và có tính nhất quán.

NGỌC QUANG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc chuyên gia

Tăng cường kỷ luật ngân sách

(ĐTTCO) - Khuyết điểm lớn nhất của hệ thống tài chính công là vấn đề kỷ luật ngân sách không nghiêm ngay từ khâu lập dự toán, tổ chức thực hiện và chế độ giám sát trong suốt quá trình thực hiện.
 

Chính sách

105 TTHC Bộ Tài chính thực hiện qua dịch vụ bưu điện

(ĐTTCO)- Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 1043/QĐ-BTC về việc công bố danh mục thủ tục hành chính có thể thực hiện qua dịch vụ bưu chính công ích thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.