Vàng&hưng thịnh quốc gia (K2): Kinh nghiệm Thổ Nhĩ Kỳ

Trong khi Đức chuyển hết vàng ký gửi ở nước ngoài về kho dự trữ của Bundesbank, Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ (CBRT) lại dùng một cách khác để tăng dự trữ vàng một cách hiệu quả, thúc đẩy ổn định tài chính và tiền tệ.

Thu hút 5.000 tấn vàng

Deniz Kalkan, 32 tuổi ở Istanbul, đang chuẩn bị đi gửi tiết kiệm vàng. “Tôi sẽ gửi chúng ngay khi có thời gian. Gửi ở nhà băng an toàn hơn nhiều so với gửi ở nhà” - cô Kalkan nói.

Khi Kalkan mang vàng đi gửi, cô sẽ hòa nhập vào làn sóng gửi tiết kiệm vàng của người dân, đáp ứng lời kêu gọi của chính phủ nhằm thu hút khoảng 5.000 tấn vàng cất trữ trong dân chúng (trị giá khoảng 302 tỷ USD) để giúp giảm nhẹ thâm hụt tài khoản vãng lai của đất nước. Theo CBRT, tiết kiệm vàng đã tăng 15% trong năm tính đến cuối tháng 7-2012, gấp 3 lần tăng trưởng tiết kiệm bằng tiền mặt.

Từ tháng 10-2011, CBRT bắt đầu cho phép các ngân hàng thương mại bớt một phần dự trữ bắt buộc bằng tiền mặt để mua vàng vật chất. Bắt đầu ở mức 10%, tỷ lệ này sau đó được nâng lên 30%. Người dân cũng được khuyến khích gửi tiết kiệm vàng vào ngân hàng.

Vàng gửi tiết kiệm sau đó được chuyển vào bảng cân đối của ngân hàng trung ương. Và như vậy, vàng sở hữu tư nhân được huy động để hỗ trợ nền tài chính quốc gia. Điều này giúp nội tệ của Thổ Nhĩ Kỳ tăng giá, trong khi lãi suất có dư địa giảm lớn, thâm hụt tài khoản vãng lai được thu hẹp và trái phiếu của chính phủ lấy lại được tư cách “có thể đầu tư”.

Hưởng ứng lời kêu gọi của CBRT, các ngân hàng đua nhau cạnh tranh thu hút tiết kiệm vàng với nhiều sản phẩm khác nhau. Isbank and Turkiye Garanti Bankasi AS (GARAN), ngân hàng có thị phần lớn nhất, cung cấp dịch vụ cho vay bảo đảm bằng vàng. Khách hàng có thể đem vàng nữ trang hoặc tiền vàng đến gửi cho ngân hàng để đổi lại các khoản vay dựa trên số vàng đó.

Garanti cũng phát hành thẻ tín dụng kết nối với tài khoản tiết kiệm vàng. Ngân hàng này cho biết khách hàng sẽ sớm có thể rút tiết kiệm bằng vàng, thay vì bằng lira hay ngoại tệ. Ngân hàng Islamic Asya Katilim Bankasi AS (ASYAB) có trụ sở ở Istanbul cho biết đã thu hút được 3 tấn vàng tiết kiệm trong thời gian từ tháng 3 đến tháng 7-2012.

 Yapi Kredi Bankasi AS (YKBNK), ngân hàng liên doanh của UniCredit SpA (UCG) và Koc Holding AS (KCHOL), chứng kiết tiết kiệm vàng tăng tới 62% trong năm ngoái. Turkiye Is Bankasi AS (ISCTR), ngân hàng có tài sản lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ, cho biết tiết kiệm vàng đã tăng 10 lần trong 2 năm tính đến tháng 6-2012.

Lật ngược tình thế

Từ 1 thập niên qua, do lạm phát phi mã (có lúc tới 70%), người dân Thổ Nhĩ Kỳ hình thành thói quen cất trữ vàng, cũng như tặng vàng xu, vàng trang sức trong các dịp lễ cưới. Theo ước tính của Hội đồng Vàng thế giới (WGC), lượng vàng trong dân ở Thổ Nhĩ Kỳ lên tới 5.000 tấn.

Nhờ thu hút một lượng vàng lớn trong dân, Thổ Nhĩ Kỳ nay thậm chí có thể gia tăng xuất khẩu vàng để cân bằng cán cân thương mại. Thâm hụt tài khoản vãng lai của Thổ Nhĩ Kỳ lên tới 77 tỷ USD vào năm 2011, nhưng giảm 23% xuống còn 59 tỷ USD trong năm tính đến tháng 8-2012. Nhập khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ giảm 4,8% so với năm 2011, trong khi xuất khẩu tăng 14,5%, chủ yếu nhờ vàng.

Vàng&hưng thịnh quốc gia (K2): Kinh nghiệm Thổ Nhĩ Kỳ ảnh 1

Ngân hàng Turkiye Is Bankasi AS chứng kiến tiết kiệm vàng
tăng 10 lần trong 2 năm nhờ các chính sách của CBRT.

Xuất khẩu vàng sang UAE và Iran tăng đạt 9,2 tỷ USD trong năm kết thúc vào tháng 8-2012, từ mức 645 triệu USD trước đó 1 năm. Nỗ lực thu hút vàng vào ngân hàng cũng làm gia tăng tiết kiệm hộ gia đình, vốn ở mức thấp nhất trong các thị trường mới nổi. Tỷ lệ tiết kiệm ở Thổ Nhĩ Kỳ chỉ 12,7% (ở Trung Quốc là 53%), theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB).

Tăng tỷ lệ tiết kiệm đồng nghĩa các ngân hàng bớt phải đi vay mượn để cho vay ra, do đó có thể cho vay nhiều hơn. Chính nhờ những chính sách giúp lật ngược tình thế, Thống đốc CBRT Erdem Basci đã được tạp chí The Banker vinh danh là “Thống đốc Ngân hàng Trung ương của năm” vào năm ngoái.

Sự hỗn loạn của đồng lira nay đã dần trôi vào dĩ vãng. Đồng tiền này đang ở mức cao nhất 12 tháng so với USD và EUR. Thậm chí, đồng tiền lên giá quá nhanh đã buộc CBRT có những điều chỉnh. Cuối tháng 1, CBRT hạ lãi suất cơ bản và tăng lượng vàng trong cơ cấu dự trữ bắt buộc của các ngân hàng thương mại. Điều này giúp ngăn chặn các nhà đầu tư nước ngoài mua đồng lira và đẩy nó lên quá cao hoặc quá nhanh, đồng thời ngăn chặn việc dòng chảy vốn nước ngoài vào thị trường tín dụng trong nước làm các ngân hàng quá nhiều tiền mặt.

“Với dòng chảy vốn đầu tư nước ngoài tăng tốc, tín dụng gần đây tăng trưởng nhanh hơn dự tính. Để giữ ổn định tài chính, chính sách đúng đắn sẽ là giữ lãi suất ở mức thấp trong khi tiếp tục triển khai các biện pháp thắt chặt tín dụng thông qua các quy định về dự trữ” - thông cáo của CBRT viết.

Tường thuật từ Istanbul, Reuters lưu ý CBRT đã tăng “tùy chọn hệ số dự trữ” đối với vàng và ngoại tệ (phi lira). Nói cách khác, CBRT buộc các nhà cho vay thương mại chọn tỷ lệ dự trữ bằng vàng hoặc ngoại tệ để gửi cho CBRT dưới hình thức tỷ lệ dự trữ bắt buộc. “Những biện pháp này sẽ giúp chuyển ít nhất 2,9 tỷ USD ngoại tệ và vàng từ các nhà cho vay vào dự trữ của ngân hàng trung ương, cũng như rút 300 triệu lira ra khỏi các thị trường tiền tệ địa phương” - Bloomberg nhận xét.

Cuối tháng 1, CBRT hạ lãi suất qua đêm xuống 8,75% từ mức 12% trước đó 12 tháng, khi lạm phát tăng tới 2 con số và đồng lira vẫn gian nan tìm chỗ đứng. Dĩ nhiên, vẫn có những rủi ro đối với tăng trưởng và ổn định của Thổ Nhĩ Kỳ. Ít nhất, thâm hụt tài khoản vãng lai của nước này năm 2012 xếp thứ 7 trong những nước thâm hụt lớn nhất trên thế giới, với 59 tỷ USD (theo ước tính của IMF). Dù vậy, đã có một sự cải thiện vượt bậc từ vị trí thứ 2 năm 2011.

Văn Cường

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chủ nghĩa tư bản nhà nước Trung Quốc(K1): Định chế hoạt động ngân hàng

Chủ nghĩa tư bản nhà nước Trung Quốc(K1): Định chế hoạt động ngân hàng

(ĐTTCO) - Hoạt động ngân hàng Trung Quốc có khác biệt đáng kể so với phương Tây. Để hiểu được lập trường của Trung Quốc trong việc tham gia thiết lập các định chế ngân hàng quốc tế, cần tìm hiểu sự phát triển của định chế này, phân tích cách thức tổ chức mang tính chất kinh tế -chính trị khác biệt của Trung Quốc.