Hội nghị Trung ương 3, khóa 18 ĐCS Trung Quốc (K2): Đề án cải tổ táo bạo có được chấp thuận?

Hội nghị Trung ương 3, khóa 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bế mạc hôm 12-11. Những thông cáo đưa ra từ cuộc họp kín cho biết Bắc Kinh sẽ gia tăng vai trò định đoạt của các lực lượng thị trường, nhưng chưa công bố các chi tiết cụ thể.

> Hội nghị Trung ương 3, khóa 18 ĐCS Trung Quốc (K1): Thách thức cải tổ

Những rào cản

Trong khi hội nghị đang diễn ra, tờ Hoàn cầu Thời báo của Trung Quốc đã thực hiện một cuộc khảo sát nhanh để lấy ý kiến dân chúng, xem họ mong đợi điều gì sẽ được cải tổ. Theo đó, gần 80% người tham gia khảo sát nói họ mong đợi những cải tổ trong hệ thống phúc lợi và an sinh xã hội, trong khi hơn 50% cho biết mong chờ những cải cách về phân phối thu nhập và chống tham nhũng.

Trong khi đó, giới chuyên môn đưa ra 8 lĩnh vực cần cải tổ, gồm tài chính, doanh nghiệp nhà nước (DNNN), hộ khẩu, quyền sở hữu đất đai, ngân sách địa phương, môi trường, năng lượng và giá năng lượng, sáng tạo (xem lại Kỳ 1).

Tuy nhiên, tất cả những cải tổ trong 8 lĩnh vực này đều gặp phải những thách thức không nhỏ. Về tài chính, cho đến nay Trung Quốc đã nới lỏng kiểm soát tài chính ở một số khu vực, như thành lập Khu mậu dịch tự do Thượng Hải hôm 29-9 để tiến hành thí điểm các biện pháp cải cách mới, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.

Tuy nhiên, việc cải tổ tài chính trên quy mô quốc gia bị lo ngại sẽ làm nền kinh tế dễ tổn thương trước những chuyển động đột ngột của các thị trường vốn. Việc nới lỏng kiểm soát đối với đồng NDT sẽ làm ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa xuất khẩu, khiến ngành xuất khẩu - một trong những đầu tàu tăng trưởng chính của nền kinh tế - sẽ kém cạnh tranh hơn.

Bản chất của cải tổ là gây bất ổn, đặc biệt đối với chính trị. Vì vậy, trong thời gian qua Trung Quốc chỉ tiến hành những cải tổ nhỏ lẻ, chủ yếu mang tính thí điểm. Trong thời gian tới, các chính sách cải tổ cụ thể sẽ được công bố, mức độ cải tổ chính trị và kinh tế cho giai đoạn tiếp theo sẽ trở nên rõ ràng hơn.

Về DNNN, dù đã được đề cập nhiều lần, nhưng mức độ cải tổ vẫn rất nhỏ, nguyên nhân chủ yếu do sự kháng cự của các nhóm lợi ích. DNNN là một trong các khu vực hưởng lợi nhiều nhất từ tăng trưởng của Trung Quốc trong vài năm qua.

Trong các DNNN, đáng chú ý nhất là những ngân hàng quốc doanh (SOB) lớn đã ồ ạt cho vay ra trong những năm gần đây, khiến giới quan sát lo ngại có một khối nợ xấu khổng lồ đang được tích tụ nhưng  bị che giấu, có thể phá hỏng nền kinh tế bất cứ lúc nào.

Với hộ khẩu, thay đổi hệ thống này sẽ tác động trực tiếp đến đời sống của hơn 260 triệu lao động di cư của Trung Quốc. Hiện đã có một số thành phố, như Thành Đô, đã bắt đầu cải cách hệ thống hộ khẩu. Tuy nhiên, những thành phố khác, trong đó có Bắc Kinh, vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ hệ thống hộ khẩu nhằm hạn chế tăng dân số và tránh các chi phí liên quan đến việc cung cấp dịch vụ xã hội bổ sung cho người di cư.

Về đất đai, Đề án 383 ủng hộ “bình đẳng về quyền đất đai đối với cả nông thôn và thành thị, xây dựng một thị trường đất đai thống nhất và phân bổ quyền lợi công bằng hơn khi giá đất tăng”.

Tuy nhiên, cải cách có khả năng phải đối mặt với sự phản đối từ chính quyền địa phương, vốn được hưởng lợi với những quy định hiện hành, giúp họ có thể giải tỏa, di dời đất đai, nhà cửa của người dân, sau đó bán lại cho các nhà đầu tư để kiếm lời.

Cải tổ ngân sách địa phương là một trong những lĩnh vực cấp bách nhất. Thủ tướng Lý Khắc Cường từng hứa sẽ có “các biện pháp thích hợp” để giải quyết vấn đề này. Hồi đầu năm, Trung Quốc đã tiến hành kiểm tra toàn quốc tất cả khoản nợ của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, việc thực hiện bất kỳ chính sách thuế nào ở cấp chính quyền địa phương cũng là nói dễ làm khó, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản do lo sợ thuế tiêu thụ có thể làm tổn hại đến tăng trưởng GDP.

Sự tăng trưởng kinh tế thần tốc của Trung Quốc thời gian qua đã để lại nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng. Hiện Bắc Kinh đã giới thiệu một số biện pháp hạn chế ô nhiễm, bao gồm cả các khoản trợ cấp cho ô tô điện và đặt mục tiêu giảm sử dụng than đá. Một điều đáng chú ý là các chính sách trung ương về bảo vệ môi trường dù ít ỏi, cũng không được thực hiện nghiêm túc khi triển khai ở các địa phương, nơi các quan chức đều mong muốn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế để đạt mục tiêu phát triển.

Trung Quốc cũng đã bắt đầu cải tổ cơ chế định giá năng lượng, với mục tiêu để thị trường quyết định giá than đá dùng để chạy các nhà máy nhiệt điện. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa các nhà máy điện sẽ dễ bị tổn thương trước sự trồi sụt của giá cả.

Cải tổ táo bạo?

Hội nghị Trung ương 3, khóa 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc đã thông qua “Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc về một số vấn đề trọng đại liên quan tới cải cách sâu rộng toàn diện”.

Theo giới thiệu trên Tân Hoa xã (THX), mục tiêu chung của các biện pháp cải cách được thông qua trong nghị quyết là “cải thiện, phát triển chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc và thúc đẩy hiện đại hóa hệ thống quản lý và năng lực quản lý của đất nước”.

Hội nghị Trung ương 3, khóa 18 ĐCS Trung Quốc (K2): Đề án cải tổ táo bạo có được chấp thuận? ảnh 1

Giới lãnh đạo Trung Quốc có thực sự đưa ra những cải tổ lịch sử trong kỳ
Hội nghị 3 vừa qua?

Nghị quyết xác định cải cách kinh tế đóng vai trò “chìa khóa” và giải pháp then chốt là mối quan hệ hài hòa giữa chính phủ và thị trường, để thị trường đóng vai trò quyết định trong việc phân bổ các nguồn lực, trong khi chính phủ sẽ đóng một vai trò chủ đạo tốt hơn. Một khung các chính sách khoa học, hiệu quả và dựa trên thực tế phát triển sẽ được đưa ra trước năm 2020 để đảm bảo mọi lĩnh vực phải được cải thiện.

Nghị quyết cho biết vẫn giữ vai trò chủ đạo của sở hữu công, của DNNN trong nền kinh tế, nhưng sẽ khuyến khích, hỗ trợ và hướng dẫn các lĩnh vực tư, tăng sức mạnh và sáng tạo của khu vực này. Một hệ thống thị trường thống nhất và cởi mở mang tính cạnh tranh lành mạnh sẽ được xây dựng nhằm giúp thị trường đóng vai trò quyết định trong việc phân bổ nguồn lực.

Đất đai ở thành thị và nông thôn - có thể được sử dụng cho việc xây dựng - sẽ được hợp nhất vào một thị trường. Trung Quốc cũng sẽ cải cách hệ thống tư pháp nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân, đồng thời thiết lập một hệ thống phù hợp để bảo vệ môi trường sinh thái...

Hay mơ hồ?

Theo Bloomberg, nghị quyết lần này có thể là một gói kế hoạch cải tổ kinh tế quan trọng nhất thế giới trong nhiều năm qua, cũng có thể chỉ là một nghị quyết mơ hồ. Tất cả vẫn chờ thời gian trả lời.

Theo Bloomberg, việc giới lãnh đạo không thể nói rõ ràng với toàn dân về kế hoạch của mình cho thấy hệ thống của Trung Quốc vẫn còn phải đi một chặng đường dài nữa trước khi đạt được bất cứ điều gì đột phá về một nền kinh tế cởi mở, minh bạch.

Chủ tịch Tập Cận Bình và các đồng chí của ông hiểu rõ rằng sự tăng trưởng của Trung Quốc sẽ yếu dần và nền kinh tế đang tái cân bằng từ dựa vào đầu tư nhà nước sang  hướng tiêu dùng cao hơn và cải thiện mức sống nhanh hơn. Gia tăng dần vai trò của các lực lượng thị trường sẽ dẫn đến thay đổi trong lực kéo kinh tế, nhưng nó cũng làm suy yếu quyền lực của các nhóm lợi ích, đồng thời có thể gây gãy đổ kinh tế trong ngắn hạn.

Văn Cường

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chính sách kiểm soát vốn của Trung Quốc (Kỳ 1)

Chính sách kiểm soát vốn của Trung Quốc (Kỳ 1)

(ĐTTCO) - LTS: “Sự trỗi dậy của Trung Quốc” đang là tâm điểm của quốc tế hiện nay, không chỉ trong công luận mà còn trong giới học thuật. Trong khi một số học giả cho rằng Trung Quốc đang thách thức “trật tự tự do” của phương Tây, một số học giả khác lại không tin quốc gia này có khả năng gây ra tác động mang tính hệ thống.

Bình luận

Bất bình đẳng kinh tế - vấn đề lớn của EU

(ĐTTCO) - Dù đã 4 thập kỷ áp dụng chính sách gắn kết xã hội nhằm hạn chế chênh lệch phát triển giữa các vùng trong Liên minh châu Âu (EU), sự cách biệt giữa các khu vực dường như ngày càng trầm trọng sau tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008.

Thế giới muôn màu