Cận kề khủng hoảng mới (K4): Vòng xoáy bất tận

(ĐTTCO) - Giá dầu thấp dẫn đến suy giảm giá cả hàng hóa cơ bản, từ đó có thể gây nên tình trạng giảm phát trên toàn cầu và cuốn thế giới vào một vòng xoáy bất tận: giá dầu thấp dẫn đến giảm phát, giảm phát làm giảm nhu cầu dầu mỏ khiến giá dầu thấp.

Cận kề khủng hoảng mới (K3): Điểm yếu Âu-Nhật

Cận kề khủng hoảng mới (K2): “Hố đen” Trung Quốc

Cận kề khủng hoảng mới (K1):Hãy bán mọi thứ

Hiểm họa giá dầu thấp

Trong nhiều thập niên qua, các nước xuất khẩu dầu mỏ sử dụng đô la dầu mỏ để mở rộng các dịch vụ công cộng, hoặc theo đuổi các chính sách dân túy để mua sự ổn định chính trị. Một khi giá dầu giảm, nếu chi tiêu ngân sách không được cắt giảm tương ứng sẽ tạo ra khoảng cách lớn giữa doanh thu dầu mỏ và nhu cầu tài chính. Để ngăn chặn sự bốc hơi nhanh chóng của quỹ dự trữ ngoại hối, các chính phủ đã buộc phải phá giá đồng nội tệ. Nhưng điều này làm gia tăng lạm phát khiến chi phí của người dân đắt đỏ, dẫn đến suy giảm chất lượng sống và tăng trưởng kinh tế bị đình trệ.

Nga đang trải qua một thời kỳ kinh tế khó khăn do sự kết hợp nguy hiểm của các biện pháp trừng phạt từ phương Tây và giá dầu thấp. Điều này đang tàn phá kinh tế và đời sống của đất nước. Kể từ tháng 6-2014, đồng rúp mất giá hơn 100% so với USD. GDP được dự đoán sẽ giảm 3,7% trong năm 2016. Những con số này ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người Nga khi tiền lương thực tế giảm gần 10% trong năm 2015, tỷ lệ hộ gia đình không có khả năng kiếm đủ thức ăn hoặc quần áo tăng 22-39% so với năm trước. Mặc dù nền kinh tế của Nga đã phát triển mạnh, nhưng do phụ thuộc nặng vào nguồn thu từ dầu mỏ, cộng với những vấn đề chính trị tiềm ẩn, nên nguy cơ của xứ sở bạch dương cũng rất lớn.

Nigeria, nền kinh tế lớn nhất châu Phi, cũng bị ảnh hưởng mạnh bởi giá dầu sụt giảm. Đồng thenaira đã mất 25% giá trị so với USD trong năm qua. Ngày 30-1, chính phủ Nigeria đã đề nghị một khoản vay 3,5 tỷ USD từ IMF và Ngân hàng Phát triển châu Phi để bù đắp khoản thâm hụt ngân sách lên đến 15 tỷ USD. Thu từ dầu mỏ của nước này dự kiến giảm 70% năm 2016, trong khi dự trữ ngoại tệ giảm mạnh từ 50 tỷ USD xuống 28 tỷ USD và quỹ khẩn cấp của nhà nước giảm từ 23 tỷ USD năm 2009 xuống còn 2,3 tỷ USD. Angola thu về khoảng 500 tỷ USD từ xuất khẩu dầu trong giai đoạn 2000-2014. Tuy nhiên, hiện nay nền kinh tế nước này bị ảnh hưởng nặng nhất ở châu Phi. Lạm phát lên tới 14% và đồng kwanza mất giá hơn 50% kể từ tháng 1-2015. 75% doanh thu tài chính của Angola đến từ xuất khẩu dầu mỏ, chiếm khoảng 95% tổng kim ngạch xuất khẩu. Vì vậy, chế độ của Tổng thống José Eduardo dos Santos đang bắt đầu cảm thấy áp lực từ các cuộc biểu tình có thể lan rộng nếu tình hình kinh tế tiếp tục xấu đi.

 Nguy cơ vỡ nợ

 Azerbaijan là nước đầu tiên phải yêu cầu một khoản vay khẩn cấp 4 tỷ USD từ IMF và WB để bù lỗ do giá dầu thấp. Dù chính phủ Azerbaijan phủ nhận việc phải được ứng cứu, nhưng tình hình đang thực sự khó khăn. Thu từ dầu khí chiếm khoảng 75% doanh thu của nước này. Gần đây, đồng manat đã bị mất giá hơn 30%, kích thích các cuộc biểu tình quy mô lớn, đe dọa phá vỡ sự ổn định chính trị của chế độ độc tài Tổng thống Ilham Aliyev. Venezuela cũng lâm vào tình cảnh đau buồn kể từ tháng 7-2014. Nền kinh tế nước này không bền vững ngay cả khi giá dầu ở mức 3 con số, nên giá dầu duy trì ở mức thấp quá lâu đã đưa nền kinh tế đến gần điểm đổ vỡ. Trong 2 năm qua, đồng bolivar đã mất hơn 90% giá trị. Theo dự báo của IMF, lạm phát ở Venezuela sẽ đạt 720% vào năm nay. Tình hình trong nước đang ngày càng nghiêm trọng hơn trong bối cảnh chính phủ nỗ lực hạn chế nhập khẩu hòng tiết kiệm đủ tiền mặt để ngăn chặn vỡ nợ. Tình hình có vẻ rất bế tắt nếu doanh thu từ dầu mỏ không được cải thiện. Và với lợi suất trái phiếu chính phủ khoảng 30%, Caracas có thể vỡ nợ tại một số thời điểm trong năm 2016.

Ngoài 5 nước kể trên, còn có nhứng nước đang bị đe dọa bởi giá dầu thấp như Brazil, Ecuador, thậm chí cả các nước vùng Vịnh giàu có. Theo ước tính của Ngân hàng HSBC, 6 thành viên thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) phải đối mặt với thâm hụt 395 tỷ USD trong 2 năm tới. 6 quốc gia trên sẽ gặp khó khăn trong việc tái cấp tài chính 94 tỷ USD nợ trong giai đoạn này vì khu vực vùng Vịnh tăng trưởng chậm, lãi suất tăng cao và xếp hạng tín nhiệm sụt giảm trong thời gian gần đây. IMF cho rằng thâm hụt tài khóa của Saudi Arabia sẽ chạm mức 140 tỷ USD (tương đương 20% GDP) khi chi tiêu của quốc gia này dự báo lên tới hơn 270 tỷ USD trong năm nay.

Cận kề khủng hoảng mới (K4): Vòng xoáy bất tận ảnh 1

Giá dầu thấp có thể gây giảm phát và ngược lại.

Mối nguy giảm phát

Nhiều nhân vật và tổ chức uy tín cho rằng giảm phát đang đe dọa nhiều nền kinh tế trên thế giới... Ngân hàng Hoàng gia Scotland (RBS) cho rằng 2016 là "năm đại hồng thủy" với cuộc khủng hoảng giảm phát toàn cầu và dầu có thể giảm mạnh xuống 16USD/thùng. Trong khi đó, tờ Independent lưu ý giá dầu thấp hơn có thể đẩy các nền kinh tế hàng đầu vào giảm phát. Hiện nay giá dầu đang ở mức khoảng 30USD/thùng và lạm phát đã rất suy yếu. Tại Anh và Pháp, lạm phát đang ở mức 0,2% mỗi năm; Đức 0,3% và Hoa Kỳ 0,5%. Gần như chắc chắn những con số này sẽ sớm giảm xuống dưới không. Đề cập đến nguy cơ giảm phát, James Bullard, người đứng đầu FED ở tiểu bang St Louis, nói kỳ vọng giảm phát là "đáng lo ngại". Còn Charles Evans của FED ở Chicago, cho rằng tình hình thực sự “phiền phức”. Trong khi đó, nhiều chuyên gia chỉ ra rằng khu vực đồng EUR có thể phải hứng chịu 5 tháng giảm phát liên tiếp bắt đầu vào tháng 2. Sự sụp đổ thêm giá dầu và tác động của nó đến giá lõi có thể khiến lạm phát của ECB năm 2016 có khả năng thấp hơn 1 điểm % so với dự báo của họ hồi cuối năm 2015.

Hoa Kỳ có vẻ tốt hơn, nhưng một chuyên gia phân tích hàng đầu cho biết: "Lạm phát lõi ở Hoa Kỳ cũng thấp như ở Eurozone nếu đo trên cùng một cơ sở". Trung tâm Phân tích chính sách của Hoa Kỳ ghi trong báo cáo tháng trước: “Giá y tế tăng 0,1%, so với mức giảm 0,1% cho tất cả mặt hàng khác, trong chỉ số giá tiêu dùng tháng 12”. Ngoài ra, cước vận tải đường bộ tại Hoa Kỳ đang suy giảm theo chiều thẳng đứng. Chỉ số Giao thông vận tải của Morgan Stanley cho thấy sự sụp đổ nhu cầu vận tải hàng hóa còn tồi tệ hơn cả năm 2009. Baltic Dry Index, chỉ số giá cước vận tải toàn cầu, đã sụp đổ xuống những mức thấp lịch sử. “Thật vậy, vận tải dường như đã hoàn toàn sụp đổ” - Bloomberg viết.

Văn Cường

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nóng bỏng Đông Bắc Á (Kỳ 1): Súng đã lên nòng?

Nóng bỏng Đông Bắc Á (Kỳ 1): Súng đã lên nòng?

(ĐTTCO) - LTS: AFP ngày 7-10 đưa tin, tại một sự kiện ở bang Indiana, Tổng thống Hoa Kỳ D. Trump phát biểu: “Trong suốt 25 năm qua, các vị tổng thống tiền nhiệm đã đạt được nhiều thỏa thuận với Triều Tiên và nhiều khoản tiền khổng lồ đã được chi ra, nhưng không có kết quả...

Bình luận

Bất bình đẳng kinh tế - vấn đề lớn của EU

(ĐTTCO) - Dù đã 4 thập kỷ áp dụng chính sách gắn kết xã hội nhằm hạn chế chênh lệch phát triển giữa các vùng trong Liên minh châu Âu (EU), sự cách biệt giữa các khu vực dường như ngày càng trầm trọng sau tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008.

Thế giới muôn màu