BRICS lo ngại rạn nứt (K2): Con đường nào?

BRICS cần phải nhanh chóng giải quyết những vấn đề lớn để tìm lại tăng trưởng, duy trì vị thế.

BRICS lo ngại rạn nứt (K1): Hụt hơi

Khó khăn chồng chất

Không chỉ Trung Quốc phải đối mặt những vấn đề nan giải, người láng giềng Ấn Độ hiện đang vật lộn với tỷ lệ tăng trưởng dưới trung bình. Ấn Độ được kỳ vọng tăng trưởng từ năm 2010 trở đi với tốc độ từ 8-10%, nhưng thực tế không được như mong đợi. GDP Ấn Độ tăng trưởng chưa tới 5% trong năm qua.

Mặc dù chính phủ Ấn Độ đã bắt đầu những cải cách mới để thúc đẩy nền kinh tế, chẳng hạn mở cửa ngành bán lẻ cho nhà đầu tư nước ngoài và tăng giá nhiên liệu được trợ cấp, nhưng các vấn đề nội bộ như tệ nạn tham nhũng tràn lan, các quy định hành chính rối rắm là những thách thức lớn cần phải giải quyết để Ấn Độ có thể trở thành một thế lực thị trường mới nổi đích thực.

Tương tự, Brazil chẳng còn cảm thấy sự tự tin phấn khích như khi họ được trao quyền tổ chức World Cup 2014 và Thế vận hội Rio 2016. Tăng trưởng GDP Brazil đã xuống mức 3%, một con số rất đáng thất vọng so với tốc độ tăng trưởng năm 2010 là 7,5%. Brazil từng là điểm nóng đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp quốc tế, nhưng gần đây đất nước của vũ điệu samba đã bị mất một số sức hút của mình với đồng tiền định giá quá cao so với USD, các loại thuế cao, cơ sở hạ tầng kém, sự can thiệp liên tục của chính phủ và các rào cản tăng trưởng kinh doanh.

Trong mối quan hệ giữa các nước BRICS, Brazil đã chuyển dần phụ thuộc của họ từ Hoa Kỳ sang Trung Quốc nên bị tổn thương khi Trung Quốc giảm tốc. Để tháo gỡ nút thắt và kích thích hoạt động kinh tế, Brazil đang giảm lãi suất và nới lỏng tín dụng, nhưng hiệu quả vẫn còn là ẩn số.

Nga cũng không ngoại lệ, tăng trưởng 2013 chỉ còn 1,3%. Phong cách cầm quyền cứng rắn của Putin đã khiến nhiều nhà đầu tư nhấp nhổm theo những đồn đoán số phận các công ty cũng như các tài phiệt ở Nga. Bên cạnh đó, Nga phải đối mặt với những thách thức khác, như sự phụ thuộc nặng nề vào tài nguyên thiên nhiên, sự lão hóa và thu hẹp quy mô dân số. Dầu khí là ngành xuất khẩu lớn nhất nên nếu giá dầu tiếp tục giảm, Nga sẽ chịu tác động bất lợi.

Châu Âu - đối tác thương mại chính, đồng thời là khách hàng lớn nhất đối với các tài nguyên thiên nhiên của Nga - lâm vào suy thoái kinh tế và khủng hoảng nợ nên nhu cầu nhập khẩu đã giảm đáng kể, ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP của Nga. Tăng trưởng kinh tế ở Nga còn bị đè bởi tham nhũng, một đặc tính chung đáng xấu hổ ở các nước BRICS.

Khi Cục Dự trữ liên bang Hoa Kỳ tuyên bố giảm quy mô chương trình kích thích kinh tế, dòng vốn đầu tư bắt đầu chảy khỏi các thị trường mới nổi, dẫn tới sự tụt giá tiền tệ của các nước đó. Trong đó, đồng rand Nam Phi đã mất khoảng 1/4 giá trị so với USD. Cuối tháng 1-2014, Nam Phi phải nâng lãi suất lên 5,5% để kiềm chế lạm phát. Ngành khai khoáng đóng vai trò nguồn lực kinh tế quan trọng của Nam Phi nhưng hoạt động phập phù vì cuộc khủng hoảng thiếu điện.

Công ty Điện lực Eskom từng cảnh báo “xanh rờn” rằng khó có thể cung cấp điện cho các dự án công nghiệp mới cho tới khi công suất phát điện được nâng lên, mà lộ trình này mất ít nhất 5 năm, tức là dự kiến đến khoảng 2012-2013 sẽ ổn thỏa. Tuy nhiên, tới cuối năm 2013, Eskom lại thông báo lưới điện đang chịu áp lực nặng nề, đề nghị các tập đoàn công nghiệp giảm 10% điện tiêu thụ.

Những kịch bản

Nhìn chung, các nền kinh tế BRICS đang đối mặt 3 vấn đề lớn. Thứ nhất, tăng trưởng kém hơn dự kiến của các chuyên gia trong và ngoài nước. Thứ hai, BRICS bề ngoài trông như một nhóm tương đồng nhưng thật sự bên trong mỗi nước lại theo đuổi mô hình kinh tế riêng biệt mà các thành viên khác không thể áp dụng chung được.

Thứ ba là chưa có câu trả lời nước nào giữ vai trò đầu tàu của BRICS, trong khi với G7 và phương Tây thì Hoa Kỳ mặc nhiên đứng đầu. Một số chuyên gia còn cho rằng hào quang của BRICS đang mờ dần, trong lúc các thị trường mới nổi khác như Colombia, Nigeria, Chile, Indonesia và Thổ Nhĩ Kỳ đang đi lên, nên chăng bỏ đi khái niệm hạn hẹp nhóm các từ viết tắt BRICS.

BRICS lo ngại rạn nứt (K2): Con đường nào? ảnh 1

BRICS đang rạn nứt.

Nếu BRICS chỉ dựa vào xuất khẩu để tăng trưởng khó mà tăng trưởng ổn định, bởi thế giới không đủ chỗ cho tất cả thị trường mới nổi cùng tăng trưởng dựa trên xuất khẩu. BRICS đã cố gắng để xuất khẩu lẫn nhau như Trung Quốc sang Brazil hay Nga sang Trung Quốc và ngược lại, nhưng điều đó không chấm dứt được đà suy giảm tăng trưởng.

Có một giải pháp cho vấn đề này, đó là BRICS nên khai thác tầng lớp trung lưu để tăng trưởng tiêu thụ, từ đó hồi sinh tăng trưởng công nghiệp. Dân số tầng lớp trung lưu của Trung Quốc vào khoảng 400 triệu người và Ấn Độ trên 200 triệu người nên đây có thể là giải pháp hoàn hảo.

Tuy nhiên, tiêu thụ phụ thuộc vào tín dụng. Nếu người tiêu dùng có tín dụng, họ sẽ tiêu thụ và nền kinh tế được tiếp nhiên liệu, tăng trưởng ổn định. Về cơ bản, không có thị trường tín dụng minh bạch nhà đầu tư trong và ngoài nước sẽ không rót tiền cho vay tiêu dùng.

Ngành công nghiệp ngân hàng của BRICS khác xa thế giới phát triển, mạng lưới ngân hàng ngầm vẫn tồn tại và không ai thực sự biết mức độ cho vay bất động sản độc hại ở Trung Quốc hay ở thành viên khác trong BRICS. Do đó, BRICS cần phải cải tổ để cung cấp thị trường tín dụng hiệu quả và minh bạch, nếu không làm được, niềm tin sẽ bị xói mòn và BRICS sẽ mất đi tầm ảnh hưởng.

BẢO TRÚC

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chủ nghĩa tư bản nhà nước Trung Quốc(K1): Định chế hoạt động ngân hàng

Chủ nghĩa tư bản nhà nước Trung Quốc(K1): Định chế hoạt động ngân hàng

(ĐTTCO) - Hoạt động ngân hàng Trung Quốc có khác biệt đáng kể so với phương Tây. Để hiểu được lập trường của Trung Quốc trong việc tham gia thiết lập các định chế ngân hàng quốc tế, cần tìm hiểu sự phát triển của định chế này, phân tích cách thức tổ chức mang tính chất kinh tế -chính trị khác biệt của Trung Quốc.