Ứng biến rủi ro

Gần 8 tháng của năm 2011 qua đi với những biến cố đầy kịch tính của nền kinh tế thế giới khi cuộc khủng hoảng nợ công bùng phát ở châu Âu và Hoa Kỳ. Nhiều chuyên gia lo ngại “bóng ma” khủng hoảng tài chính toàn cầu một lần nữa trở lại trong nửa cuối năm 2011 và kéo dài sang tận năm sau, khi mới đây S&P đã hạ mức xếp hạng tín dụng kinh tế Hoa Kỳ, đã làm cả thế giới chao đảo.

Trước bối cảnh như vậy, kinh tế trong nước vốn đã khó khăn lại càng rủi ro. Nguy cơ lạm phát tiếp tục cao đồng nghĩa với lãi suất và tỷ giá tiếp tục bất ổn và khó có thể giảm nhanh trong thời gian tới. Các doanh nghiệp tiếp tục phải gồng mình trước sức ép về lạm phát, rủi ro lãi suất và tỷ giá khi chính sách tiền tệ tiếp tục được thắt chặt; cùng với đó, sự thay đổi chóng mặt của giá vàng đã bắt đầu rục rịch kéo theo sự chuyển dịch của tỷ giá.

Việc nhận diện các rủi ro tỷ giá, lãi suất cũng như đưa ra được các chiến lược thoát khỏi những vòng xoáy rủi ro trong bối cảnh kinh tế hiện tại là rất cần thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Rủi ro lãi suất

Nhìn vào cơ cấu vốn của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay dễ dàng nhận thấy các doanh nghiệp đang dựa vào 2 nguồn tài chính chủ yếu: tín dụng NH và phát hành cổ phiếu.

Tuy nhiên 2 năm trở lại đây, việc huy động qua cổ phiếu trong điều kiện thị trường chứng khoán đã trở nên hết sức khó khăn do giá chứng khoán giảm liên tục, đã buộc các doanh nghiệp phải huy động thông qua vay nợ NH hoặc các công cụ nợ khác (bao gồm trong nước và nước ngoài), trong đó vay nợ NH chiếm tỷ lệ khá lớn.

Ứng biến rủi ro ảnh 1

Khảo sát và thực tế cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam có cấu trúc tài chính dựa vào vốn NH khá nặng nề, bao gồm cả vốn trung và dài hạn. Tỷ trọng vốn tự có của doanh nghiệp trong nguồn vốn kinh doanh rất thấp, khoảng 10-20%, 80-90% là vốn vay từ NH hay từ các tổ chức tài chính.

Với nguồn vốn hoạt động của doanh nghiệp phần lớn vay từ NH nên kết quả hoạt động phụ thuộc rất nhiều vào lãi suất và khả năng đáp ứng vốn của NHTM. Thông điệp của Chính phủ gần đây đã phát đi về việc tiếp tục chính sách thắt chặt, thận trọng… đã báo hiệu nguồn vốn từ khu vực NH sẽ tiếp tục khan hiếm và chắc chắn sẽ là vấn đề trung hạn, trong vài năm nữa.

Rõ ràng doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua khá thụ động và chưa phản ứng kịp thời với sự biến động của lãi suất, nên đã “lãnh đủ” sự rủi ro biến động lãi suất. Trong điều kiện cấu trúc tài chính doanh nghiệp dựa vào NH như trên và thời hạn vay chủ yếu là ngắn hạn (chiếm hơn 80% vốn vay NH), cũng như doanh nghiệp vay bằng ngoại tệ nhiều, rủi ro lãi suất và tỷ giá đối với doanh nghiệp thời gian qua và thời gian tới là rất cao.

Thực tế cho thấy trong vài năm gần đây (nhất là từ cuối năm 2010), các NHTM Việt Nam đang chuyển sang cơ chế lãi suất thả nổi (biến động theo thị trường); lãi suất cho vay của NHTM hiện tại (cuối tháng 7 đầu tháng 8-2011) đã  trên 20%/năm; so lợi nhuận bình quân của doanh nghiệp với lãi suất NH hiện nay, nhiều doanh nghiệp cho rằng khó có lãi trên 20%.

Rủi ro tỷ giá

Trong thời gian qua, biến động về dư nợ tín dụng VNĐ, ngoại tệ và diễn biến tỷ giá, lãi suất ngoại tệ ở khu vực NH cho thấy có dấu hiệu các doanh nghiệp đã giải bài toán lãi suất cao bằng cách chuyển sang vay ngoại tệ với lãi suất thấp hơn (lãi suất vay VNĐ thường 20%/năm trong khi lãi suất vay USD chỉ khoảng 5%/năm).

Trên góc độ rủi ro tỷ giá, doanh nghiệp đang tự tích lũy rủi ro. Điều này thể hiện rõ qua số liệu tăng trưởng tín dụng bằng ngoại tệ: Năm 2010, tín dụng ngoại tệ tăng 49,3%  so với năm 2009  (tổng tín dụng cho nền kinh tế tăng 29,81% so với năm 2009, trong đó tín dụng VNĐ tăng 25,3%); 6 tháng đầu năm 2011 tín dụng bằng ngoại tệ tăng 23,4% so với cuối năm 2010 (tín dụng cho nền kinh tế tăng 7,13% so với cuối năm 2010 và tăng 26,07% so với cùng kỳ năm 2010, trong đó tín dụng VNĐ tăng 2,67%).

Diễn biến cán cân thanh toán quốc tế (trong đó đặc biệt nhập siêu vẫn cao trên dưới 20% xuất khẩu, dòng vốn quốc tế vào chậm… như những năm gần đây và dự báo năm 2011) và diễn biến tỷ giá những tuần đầu tháng 8-2011 cho thấy vấn đề rủi ro tỷ giá đối với khu vực doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang là mối quan ngại.

Từ kinh nghiệm và bài học những năm qua và dự báo, có thể thời điểm cuối năm 2011 và đầu năm 2012 sẽ là thời điểm nhạy cảm về biến động tỷ giá.

Thoát ra bằng cách nào?

Vấn đề đặt ra là tìm chiến lược thoát ra cho các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh khó khăn hiện nay. Khó khăn là cơ hội để nhìn thấy điểm yếu của mình và là thời điểm tốt nhất để đổi mới, cơ cấu lại doanh nghiệp. Trong điều kiện như vậy, theo tôi cần chủ động 2 phương án cơ bản.

Thứ nhất, cơ cấu lại doanh nghiệp một cách tổng thể, rà soát lại tất cả các khâu (trực tiếp đến gián tiếp); xác định rõ hơn định hướng phát triển, lĩnh vực sản xuất, sản phẩm chủ chốt; xác định lĩnh vực nào rủi ro nhất (như rủi ro lãi suất, tỷ giá)… Trong thực tế doanh nghiệp Việt Nam rất nỗ lực thực hiện chiến lược này và đang mạnh dạn cắt giảm đáng kể các hoạt động không thiết yếu.

Thứ hai, cơ cấu lại tài chính, chấp nhận mua bán, sáp nhập, giải pháp nâng cao năng lực quản trị, quản lý doanh nghiệp. Việc cơ cấu tài chính trong điều kiện khó khăn không bao giờ dễ đối với doanh nghiệp trong điều kiện kinh tế suy thoái, nhưng có thể cơ cấu lại tài chính như cắt giảm chi phí (chi phí lương nhân công, chi phí trung gian) và cố gắng tìm nguồn tài chính giá rẻ và ổn định, chấp nhận chuyển nhượng sở hữu doanh nghiệp.

Cách ứng xử như HSBC, City Bank… đã cắt giảm nhân viên, sắp xếp lại nhân sự và quy trình làm việc, giảm chi phí quản lý… vừa qua là một thí dụ rất đáng tham khảo cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Tại các doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, việc cắt giảm chi phí nhân sự đã diễn ra khá thuận lợi; dừng vay NH, đồng nghĩa với thu hẹp hay dừng sản xuất kinh doanh, cắt bớt hợp đồng kinh tế cũng có thể được. Nhưng việc bán doanh nghiệp (bán một phần), sáp nhập diễn ra khá khó khăn.

Có khá nhiều quan điểm nhìn nhận tiêu cực về sáp nhập (theo nghĩa mất mát, thôn tính…). Trên quan điểm phát triển lành mạnh, việc chấp nhận bán công ty, chủ động tìm kiếm đối tác chiến lược cần được nhìn nhận và coi là chiến lược thoát ra trong quá trình cơ cấu lại tài chính doanh nghiệp.

Qua đó dẫn đến quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp và hệ thống quản trị, quản lý rủi ro về lãi suất, tỷ giá, quản trị rủi ro về tài chính sẽ được củng cố. Đối tác chiến lược mới sẽ là luồng gió mới thay đổi doanh nghiệp.

Th.S LÊ VĂN HINH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Quy hoạch - Đô thị

Khoán trọn gói vận hành máy bơm chống ngập

(ĐTTCO)-Chiều 22-9, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Trần Vĩnh Tuyến cùng các sở ngành đã kiểm tra công trình dự án máy bơm thông minh chống ngập tại đường Nguyễn Hữu Cảnh quận Bình Thạnh. 

Tư vấn

Đất ngoài hạn mức phải đóng tiền sử dụng đất

(ĐTTCO) - Hỏi: - Năm 1992, tôi mua một căn nhà 100m2 trên mảnh đất 390m2. Xin hỏi, nay tôi làm thủ tục cấp sổ hồng cho toàn bộ diện tích khuôn viên trên có phải nộp tiền sử dụng đất hay không?