TPP và những lĩnh vực hóc búa

Tính đến nay, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) vẫn còn gần 20 lĩnh vực cần đàm phán tiếp, như mở cửa thị trường hàng hóa, quy tắc xuất xứ, mua sắm của chính phủ, sở hữu trí tuệ, DNNN… ĐTTC trích đăng một phần bài trình bày của Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh tại buổi hội thảo “TPP và quá trình tham gia của Việt Nam” về 2 lĩnh vực nhận được nhiều sự quan tâm.

Mua sắm của chính phủ

Trước hết, phải nói rõ lĩnh vực đàm phán này là mua sắm của chính phủ chứ không phải mua sắm công, mua sắm công là khái niệm rộng hơn rất nhiều so với mua sắm chính phủ. Mua sắm chính phủ chỉ là mua sắm ở các cơ quan nhà nước, trong số này việc mua sắm tại các chính quyền địa phương cũng được gọi là mua sắm chính phủ. Mua sắm chính phủ trong TPP được chia thành 2 phần.

TPP mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng mang đến những thách thức về khả năng nắm bắt cơ hội, chính sách cùng chiều và ngược chiều.

Thứ nhất, đàm phán các quy tắc áp dụng cho mua sắm chính phủ. Các quy tắc ở đây chủ yếu là quy tắc đấu thầu: tổ chức đấu thầu như thế nào, ai được quyền tham gia đấu thầu. Nhìn chung nó tương đối giống Hiệp định mua sắm chính phủ của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).

Khi gia nhập WTO, chúng ta không tham gia vào Hiệp định mua sắm chính phủ vì hiệp định này không phải hiệp định bắt buộc. Các nguyên tắc chính được đề xuất trong TPP: đối xử tối huệ quốc (không phân biệt giữa các nhà thầu TPP với nhau); đối xử quốc gia (dành cho các nhà thầu đến từ TPP sự đối xử tương tự các nhà thầu ở Việt Nam).

Về cơ bản là đấu thầu rộng rãi để lựa chọn nhà thầu. Xóa bỏ các điều kiện dự thầu mang tính ưu tiên nội địa (như yêu cầu sử dụng sản phẩm hoặc nhà cung cấp trong nước), yêu cầu chuyển giao công nghệ… Minh bạch thông tin và thủ tục tại tất cả các khâu. Có quy định đảm bảo liêm chính và xem xét khiếu nại.

Về cơ bản, luật đấu thầu của Việt Nam cũng đáp ứng tương đối đầy đủ các điều kiện này, song chúng ta còn vướng 1 vấn đề là các điều kiện ưu tiên. Nhưng điều này cũng không quá khác lạ.

Nhiều nước trên thế giới có quan điểm mua sắm chính phủ là đang dùng tiền thuế của nhân dân để mua sắm và nguyên tắc phải sử dụng tiền đó mua sắm những sản phẩm nội địa, chính vì vậy tuyệt đại đa số thành viên WTO không mở cửa mua sắm chính phủ và mong muốn chính phủ toàn quyền định đoạt. Tiền thuế của dân thì phải mua hàng hóa của dân.

Tuy thế, một số nước lại đi theo tư duy khác, một khi đã dùng tiền thuế của dân, tiêu chí đầu tiên là phải sử dụng tiết kiệm và hiệu quả, cho nên đơn vị nào chào bán hàng hóa tốt nhất và rẻ nhất phải mua của đơn vị đó, bất kể đó là nhà thầu nước ngoài hay trong nước. Hiện TPP vẫn đang phải xử lý vấn đề này. TPP cũng cho phép một đất nước có quyền bảo lưu không mở cửa vì lý do an ninh, quốc phòng.

Thứ hai, đàm phán mở cửa thị trường. Từng bước có biểu cam kết riêng: cam kết diện cơ quan, cam kết phạm vi hàng hóa dịch vụ, cam kết ngưỡng giá trị mà từ đó trở lên phải cho phép các nước TPP tham gia đấu thầu. Khi đi vào 3 tiêu chí này, biểu cam kết muôn hình vạn trạng và mức độ mở cửa thị trường nhiều khi rất rộng nhưng lại chẳng có gì.

Doanh nghiệp nhà nước

Đàm phán về lĩnh vực DNNN xuất phát điểm là muốn tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng. Trong đàm phán, các thành viên TPP không khẳng định cứ DNNN tham gia là cạnh tranh không bình đẳng, nhưng nó có nguy cơ đó là DNNN nên nhà nước có nhiều cách hỗ trợ.

TPP và những lĩnh vực hóc búa ảnh 1

Nhiều địa phương còn khó khăn nhưng vẫn chi tiền xây dựng
trụ sở hoành tráng. (ảnh chi mang tính minh họa).

Cũng vì thế, các thành viên mong muốn TPP sẽ đưa ra một bộ quy tắc để điều chỉnh hành vi quan hệ giữa nhà nước và DN để bảo đảm rằng DNNN tham gia cạnh tranh một cách bình đẳng. Các thành viên của TPP thừa nhận vai trò phục vụ lợi ích cộng đồng của DNNN và không yêu cầu xóa bỏ DNNN.

Các nghĩa vụ chính được đề cập: khi tham gia cạnh tranh, DNNN cần hoạt động theo tính toán thương mại, phù hợp với nguyên tắc thị trường; minh bạch hóa hoạt động; giảm trợ cấp, can thiệp gây tác động bất lợi cho cạnh tranh.

Các quy tắc trên thoạt nghe có vẻ đơn giản, nhưng bước vào đàm phán lại xuất hiện hàng loạt vấn đề. Vấn đề lớn nhất là khi đi tìm một môi trường cạnh tranh bình đẳng như vậy rất dễ xuất hiện tác dụng phụ. Thay vì khắc phục tình trạng DN ngoài quốc doanh bị phân biệt đối xử so với DNNN, anh lại đi quá và phân biệt đối xử ngược lại DNNN.

Ngoài ra còn gánh nặng thực thi: Các nước có số lượng DNNN tương đối ít, trong khi số DNNN của chúng ta còn đông, số DN 100% vốn nhà nước vẫn còn hơn 1.000 DN, nên gánh nặng thực thi của chúng ta sẽ lớn hơn. Có thể nói, đàm phán về lĩnh vực này rất phức tạp vì đây là lần đầu xây dựng một bộ quy tắc cho hoạt động của DNNN và mối quan hệ giữa Nhà nước với DNNN. 

Trần Quốc Khánh, Thứ trưởng Bộ Công Thương

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nguồn năng lượng mới nhiều công dụng

Nguồn năng lượng mới nhiều công dụng

(ĐTTCO) - Công dụng của nhân sâm đối với sức khỏe con người từ lâu đã được biết đến qua kết quả nghiên cứu của nhiều chuyên gia y học cổ đại và hiện đại.

Công nghệ - Xe

Du lịch

Nhật Bản giao lưu văn hóa cùng dân tộc Thái Tây Bắc

(ĐTTCO) - Nằm trong chương trình thăm và làm việc với tỉnh Yên Bái, Hội Dotokukaikan Nhật Bản đã đến Thị xã nghĩa Lộ tặng và chuyển giao kỹ thuật trồng cây hoa anh đào. Đây là một trong những hoạt động kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản.

Khởi nghiệp

Điều cần của doanh nghiệp khởi nghiệp

(ĐTTCO)-Chính phủ đã và đang có hàng loạt quyết sách hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp (DN), như Nghị quyết 35/NQ-CP về hỗ trợ và phát triển DN đến năm 2020, Quyết định 844/QĐ-TTg với đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025”…