Thói quen mua sắm đang thay đổi

Thị hiếu và cách chi tiêu của người tiêu dùng (NTD) luôn thay đổi theo các thời kỳ, gắn với các chu kỳ kinh tế. Trong bối cảnh phát triển và hội nhập kinh tế, thói quen mua sắm của NTD Việt Nam đang có những thay đổi quan trọng.

NTD ngày càng khó tính

Trong thời kỳ suy thoái, tiêu dùng giảm sút, nhu cầu tìm kiếm thông tin về sản phẩm, dịch vụ và DN cung cấp tăng lên, quá trình mua hàng dài hơn, NTD có chủ đích rõ ràng khi mua hàng, với sự chú ý đặc biệt về giá cả, chứ không phải tùy hứng. Trong thời kỳ này, các giá trị được NTD quan tâm là tính tiết kiệm, độ bền, độ tin cậy, độ an toàn... Sau thời kỳ suy thoái, NTD lại có những thay đổi trong hành vi mua sắm và chuyển sang những mối quan tâm mới, những tiêu chuẩn mới. Những nhu cầu bị dồn nén trong thời kỳ suy thoái sẽ được giải tỏa tùy theo điều kiện kinh tế, tuy nhiên điều chắc chắn là NTD sẽ không còn vung tay mua sắm nhiều như trước. Xét theo một chiều kích khác, bước sang thế kỷ 21, NTD có những xu hướng quan trọng như: quan tâm nhiều hơn đến việc tiết kiệm năng lượng (sử dụng năng lượng xanh), mua sắm trực tuyến nhiều hơn, hướng tới việc tự phục vụ - sáng tạo sản phẩm.

Thói quen mua sắm đang thay đổi ảnh 1

Trong bối cảnh phát triển và hội nhập, thói quen mua sắm của NTD đang có những thay đổi quan trọng.
Ảnh: LÃ ANH

NTD Việt Nam đang nhanh chóng giàu lên, đặc biệt ở các khu vực đô thị. Cũng như khách hàng ở các nước Đông Á, NTD Việt Nam là khách hàng khó nắm bắt: vừa đòi hỏi hàng hóa sành điệu, chất lượng cao, vừa quan tâm nhiều đến giá cả (do hạn chế về ngân sách chi tiêu), trong khi lại kém trung thành với nhãn hiệu (do vẫn quen mua những sản phẩm không có thương hiệu). NTD Việt Nam hiện nay, đặc biệt là thế hệ trẻ ở thành thị, ngày càng khôn ngoan. Họ thường thu thập thông tin từ nhiều nguồn, cân nhắc kỹ càng trước khi quyết định mua một sản phẩm hay sử dụng dịch vụ - giống hệt như NTD ở các nước phát triển trên thế giới. Hiện nay NTD Trung Quốc được đánh giá là những người mặc cả số 1 trên thế giới; trong 10 năm tới, NTD Việt Nam cũng sẽ khó tính không kém, vừa muốn giá thấp, vừa muốn chất lượng cao.

Hoạt động bán hàng cần chú ý gì?

Một thách thức quan trọng là ở Việt Nam có nhiều thị trường chứ không phải có một thị trường, với các nhóm NTD rất khác biệt được phân chia theo các yếu tố về nhân khẩu, trình độ học vấn và thu nhập. Sự khác biệt về vùng miền trong phong cách chi tiêu thể hiện rất rõ ràng tại Việt Nam. Chẳng hạn, tại TPHCM, đa phần xe taxi là các xe hạng trung có xuất xứ Nhật Bản, trong khi tại Hà Nội, NTD lại ưa chuộng các xe taxi hạng nhỏ và bình dân. Rõ ràng NTD Hà Nội quan tâm nhiều hơn đến giá cả và dễ chấp nhận sự đánh đổi về chất lượng phục vụ.

Một nghiên cứu thị trường gần đây cũng cho thấy “NTD miền Nam tiêu dùng dựa trên túi tiền của họ, còn NTD miền Bắc tiêu dùng dựa trên ánh mắt của nhà hàng xóm”. Tuy nhiên, các đánh giá trên vẫn còn phiến diện do hoạt động nghiên cứu thị trường chưa thực sự phát triển đủ mức và các cơ quan công quyền không cung cấp được thông tin về NTD. Dù vậy, sự phong phú đa dạng này đòi hỏi các DN phải điều chỉnh sản phẩm - dịch vụ của mình để có thể đáp ứng nhu cầu cho nhiều phân khúc khách hàng.

Ở Việt Nam, có một thực tế nữa cần chú ý: Trẻ em chính là những NTD có quyền quyết định rất mạnh mẽ, được bố mẹ và ông bà sẵn sàng móc ví ra chi trả cho các nhu cầu. Mặt khác, chế độ dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe được cải thiện khiến số người ở tuổi hưu trí ngày càng tăng, đây là một phân khúc thị trường cần được chú ý.

Mục tiêu hoạt động chính của DN là thu hút và giữ khách hàng lại, bằng cách đó tạo ra lợi nhuận kinh tế, cải thiện tăng trưởng của DN và làm tăng giá trị cổ đông. Để đạt được mục tiêu này, cần phải hiểu rõ khách hàng và quá trình ra quyết định của khách hàng (có một số khác biệt rõ ràng giữa khách hàng cá nhân, gia đình và tổ chức - tất cả đều cần phải nghiên cứu kỹ càng).

Tiếp thị trong thế kỷ 21 không còn bó hẹp trong công thức 4P truyền thống nữa, mà đã mở rộng ra thành công thức 7P: product (sản phẩm), price (giá), promotion (xúc tiến), place (địa điểm), packaging (đóng gói), positioning (định vị) và people (con người). Theo các chuyên gia, những cách làm hay nhất khi tiếp cận NTD trong thế kỷ 21 là: cố gắng thích ứng tốt nhất với thị trường, đa dạng hóa việc chào hàng, xác định rõ phải nhắm đến NTD ở đâu. Những cách làm đó phải dựa trên kết quả của việc nghiên cứu thị trường một cách kỹ lưỡng - để hiểu và phục vụ NTD một cách có hiệu quả.

Ngày 30-3 tới, trong khuôn khổ lễ công bố Bảng xếp hạng FAST500 - Top 500 DN tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam, GS. John Quelch, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Kinh doanh Harvard, người được mệnh danh là “Thầy phù thủy thương hiệu” sẽ có buổi trình bày về “NTD trong thế kỷ 21 - cơ hội nào cho các DN tăng trưởng Việt Nam”.

TS. PHAN AN Phó Viện trưởng Viện Marketing và Quản trị Việt Nam

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

TPHCM: 4.300 tỷ đồng xây dựng công viên khoa học

(ĐTTCO)-Ngày 20-10, Hội nghị thường niên Hiệp hội các khu công viên khoa học châu Á (ASPA) lần thứ 21 với chủ đề “Công viên khoa học thúc đẩy nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia” đã khai mạc tại TPHCM.

Du lịch

Khởi nghiệp

Chính sách riêng cho khởi nghiệp

(ĐTTCO) - Nhiều người nghĩ rằng khởi nghiệp có thể bắt đầu ngay bằng việc sở hữu một ý tưởng, nhưng thực tế như vậy chưa đủ. Để khởi nghiệp phải hội tụ đủ một loạt yếu tố cần thiết, bao gồm công nghệ, đội ngũ, kế hoạch, nguồn vốn và cả kiến thức về DN cũng như pháp luật.