Thách thức tận dụng FTA

Với 10 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký và 5 FTA dự kiến sẽ ký trong năm nay, Việt Nam đã thực sự tham gia hầu hết sân chơi thương mại lớn nhất của khu vực và thế giới. Thế nhưng, khả năng tận dụng các FTA đến đâu vẫn đang là thách thức.

Xóa hàng rào thuế

Theo Bộ Tài chính, ngoài việc gia nhập WTO, Việt Nam đã tham gia các khu vực mậu dịch tự do trong khuôn khổ song phương và đa phương gồm Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA), ASEAN - Hàn Quốc (AKFTA), ASEAN - Nhật Bản (AJCEP), Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA), ASEAN - Australia - New Zealand (AANZFTA), ASEAN - Ấn Độ (AIFTA) và Việt Nam - Chile (VCFTA).

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang xúc tiến đàm phán và tiến tới ký kết FTA song phương và đa phương quan trọng khác FTA Việt Nam - EU, Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), Hiệp định Đối tác Kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP)...

Cam kết về mở cửa thị trường là một trong các nội dung quan trọng trong hầu hết FTA Việt Nam đã ký kết. Trong đó, mức độ tự do hóa trung bình khoảng 90% số dòng thuế (trừ Hiệp định ASEAN - ATIGA, là FTA nội khối với mức cam kết tự do hóa gần 100%). Mức độ tự do hóa cuối cùng trong các FTA khác dự kiến đạt khoảng 90% số dòng thuế với thuế suất cuối cùng về 0% vào các thời điểm khác nhau tùy từng FTA. FTA hoàn thành lộ trình sớm nhất là ATIGA (năm 2018), tiếp đó là ACFTA (năm 2020) và AKFTA (năm 2021).

Diện mặt hàng Việt Nam không cam kết xóa bỏ thuế trong hầu hết các FTA chiếm khoảng 5-7% số dòng thuế, bao gồm thuốc lá, rượu bia, xăng dầu, ô tô, một số linh kiện và phụ tùng ô tô, một số mặt hàng sắt thép, các mặt hàng áp dụng hạn ngạch thuế quan (đường, trứng, lá thuốc lá) và các mặt hàng an ninh quốc phòng (vũ khí, thuốc nổ...).

Theo ông Hà Duy Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Tài chính), các yêu cầu và cam kết hội nhập là đòn bẩy để Việt Nam tái cơ cấu nền kinh tế, góp phần tăng trưởng kinh tế; mở rộng thị trường xuất khẩu hàng hóa, tăng lợi thế cạnh tranh cho hàng xuất khẩu của Việt Nam so với các nước trong khu vực; nâng cao hiệu quả nhập khẩu nguyên phụ liệu trong nước chưa sản xuất được, qua đó giảm phụ thuộc vào nhập khẩu từ một số thị trường truyền thống, góp phần đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, giảm chi phí; cơ hội lớn trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, chuyển dịch luồng vốn đầu tư vào Việt Nam...

"Đặc biệt, xét về kim ngạch xuất nhập khẩu, kể cả đối với các thị trường đã ký FTA với Việt Nam như Nhật Bản, Australia, New Zealand vẫn còn rất nhiều cơ hội cho hàng xuất khẩu của Việt Nam. Đây là các thị trường Việt Nam chủ yếu xuất siêu và chưa đi đến giai đoạn cả Việt Nam lẫn đối tác cắt giảm sâu thuế nhập khẩu" - ông Tùng nói.

Tận dụng còn hạn chế

Tuy nhiên, thách thức cũng rất lớn từ việc ký kết, tham gia các FTA. Một minh chứng là ACFTA. Khi tham gia, Việt Nam cam kết giảm 85% dòng thuế về 0% và năm 2018 có 90% dòng thuế 0%. Như vậy, phần lớn các mặt hàng xóa bỏ thuế quan với Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc cũng cắt giảm 95% dòng thuế về 0%. Nhưng tại sao Việt Nam lại nhập siêu lớn từ Trung Quốc?

Nếu nhìn ở góc độ so sánh xuất khẩu và nhập khẩu, có thể thấy DN tận dụng cơ hội nhập khẩu tốt hơn xuất khẩu. Tuy nhiên, nếu nhìn về tỷ lệ xuất khẩu hàng năm xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc vẫn là lớn. Theo ông Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Ủy ban Tư vấn chính sách thương mại quốc tế (Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam), việc tận dụng các ưu đãi về thuế quan đối với thị trường đã ký chỉ FTA ASEAN với Hàn Quốc là DN Việt Nam khai thác tương đối tốt.

Còn hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế suất có xuất xứ từ Việt Nam đi thị trường khác mới khai thác 10-30%. Vì sao làm chưa tốt do một loạt chính sách hỗ trợ xuất khẩu không bị cấm, không vi phạm cam kết nhưng chúng ta làm chưa tốt.

Thách thức tận dụng FTA ảnh 1
Chế biến hạt điều xuất khẩu.

Đề cập về thách thức, ông Hà Duy Tùng cho rằng do tăng trưởng kinh tế vẫn tiếp tục thiên về chiều rộng, dựa chủ yếu vào gia tăng số lượng vốn đầu tư, khai thác và xuất khẩu tài nguyên. Trong khi đó, hiệu quả sử dụng các nguồn lực như vốn, tài nguyên thiên nhiên, đất đai… và năng suất lao động vẫn ở mức thấp. Với DN, năng lực cạnh tranh vẫn ở mức thấp, nhiều hạn chế về năng lực tài chính, công nghệ.

Ngoài ra, còn những thách thức nội tại khác như thị trường đất đai, lao động, vốn, công nghệ chưa phát triển đồng bộ. Các ngành công nghiệp phụ trợ chưa phát triển, nhập khẩu vẫn bị phụ thuộc nhiều vào một hoặc một vài thị trường. Cho đến nay, một số ngành công nghiệp có thế mạnh như điện tử, dệt may, da giày, lắp ráp ô tô xe máy vẫn chưa có ngành công nghiệp phụ trợ thực sự phát triển.

Theo các chuyên gia của Bộ Tài chính, thời gian tới để DN và các cơ quan nhà nước chủ động, tích cực trong việc khai thác hiệu quả của hội nhập, DN cần chủ động, tích cực tìm hiểu thông tin các cam kết về hội nhập, tập trung tìm hiểu các mặt hàng DN mình kinh doanh có lộ trình cắt giảm thuế ra sao để có chiến lược điều chỉnh sản xuất, kinh doanh phù hợp, tận dụng được các cơ hội cũng như sẵn sàng cho cạnh tranh. Từ đó xác định được lợi thế của mình để đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cùng với đó, cơ quan quản lý nhà nước cần đẩy mạnh tuyên truyền cho các DN về các cam kết của Việt Nam cũng như cam kết của các đối tác, giúp DN tận dụng được các cơ hội và đối phó vượt qua thử thách; rà soát quy hoạch phát triển ngành, vùng phù hợp với tiến trình hội nhập...

Quang Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hấp lực Phú Quốc

Hấp lực Phú Quốc

(ĐTTCO) - Rất nhiều du khách đã quay lại Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) lần 2, lần 3, thậm chí lần n, chứng tỏ hòn đảo này thực sự có sức hấp dẫn, xứng với danh xưng Hòn đảo ngọc. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Chật vật vì bị nhái thương hiệu

(ĐTTCO)-Trong ngành du lịch, hầu như ai cũng biết việc hàng loạt thương hiệu lữ hành tên tuổi bị nhái, giả mạo tên miền và trang website…

Khởi nghiệp

Năng lượng đến từ đam mê

(ĐTTCO) - Điều hành 3 DN, tham gia nhiều tổ chức, theo đuổi nhiều lớp học trong và ngoài nước, nhưng anh Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Công ty Thuế, Kế toán - Luật Việt Á, ủy viên Ban Chấp hành Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam, vẫn dành nhiều thời gian để chia sẻ, tư vấn miễn phí cho thanh niên, sinh viên trong việc làm chủ cuộc đời, định hướng tương lai, nhất là trên hành trình khởi nghiệp.