Tăng trưởng bị cuốn theo mục tiêu ngắn hạn?

(ĐTTCO) - Báo cáo kinh tế quý I do Viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) thực hiện và công bố cuối tháng 4, đã đưa ra nhận định kinh tế quý I tăng trưởng 5,12% là mức tăng thấp nhất trong vài năm trở lại đây. 
Điều này gây áp lực trong các tháng cuối năm nếu muốn đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm 6,7%. Theo đó, để tạo ra động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế, rất cần đẩy mạnh cải cách thể chế cho sự bứt phá.

Cần động lực từ tư nhân

Khảo sát của CIEM cho thấy hàm lượng giá trị gia tăng từ hoạt động kinh tế quý I giảm, khi tỷ lệ xuất khẩu hàng hóa tăng 15,1% nhưng kéo theo tỷ lệ nhập khẩu tăng 24,9% (nhập khẩu để xuất khẩu); hàng Việt Nam kém khả năng cạnh tranh so với hàng nhập khẩu. Xuất khẩu quý I đạt 44,6 tỷ USD, trong khi nhập khẩu lên đến 46,5 tỷ USD, nhập siêu 1,9 tỷ USD, đồng thời hàm lượng giá trị gia tăng của nước ngoài trong xuất khẩu lên tới 36,3%. Trong khi đó, đầu tư xã hội tập trung vào các ngành ít tiềm năng tạo giá trị gia tăng như bất động sản, bán lẻ… 

Xu hướng thận trọng hơn đối với các dự án có tác động xấu tới môi trường cũng làm giảm dòng vốn đầu tư đổ vào nền kinh tế. Tức chủ trương không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng được đề ra đúng đắn, song chưa tạo dựng kịp thời các động lực tăng trưởng mới để thay thế. Các động lực tăng trưởng từ cải cách thể chế 2014-2015 chưa được duy trì đúng mức. Vấn đề tăng năng suất và chất lượng lao động vẫn tiếp tục phải giải quyết trong dài hạn và khó chuyển biến.

Trong lĩnh vực cải cách thể chế để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thời gian qua các bộ, ngành, địa phương đã làm rất nhiều việc nhưng hiệu quả tăng trưởng vẫn thấp. Bởi phần lớn công việc các bộ, ngành, địa phương triển khai mang tính quy trình, ít chuyển biến về thể chế, thậm chí nhiều biện pháp chồng lấn, đối chọi nhau nên hiệu quả đạt được thấp.
Xét từ tổng cầu, hoạt động đầu tư nhà nước tăng chậm do nguồn lực hạn chế, nợ công tăng, chi thường xuyên cao và Nhà nước hạn chế bảo lãnh vay vốn. Song ngay cả nguồn lực đầu tư nhà nước ít ỏi hiện có cũng chưa được sử dụng hiệu quả. Giải ngân đầu tư công qua Kho bạc Nhà nước quý I chỉ đạt 14,3% kế hoạch vốn. Đến hết quý I đã phát hành 61.881 tỷ đồng vốn trái phiếu chính phủ (TPCP), nhưng chưa có kế hoạch giao vốn nên chưa thể giải ngân nguồn vốn này. Tuy nhiên, việc chậm giải ngân vốn TPCP trong quý I đã giảm chèn lấn đối với khu vực tư nhân, kích thích đầu tư khu vực này. 

Thực tế này cho thấy sức sống của khu vực tư nhân rất lớn ngay cả trong bối cảnh kinh tế nhiều bất định. Theo CIEM cách thức giảm thâm hụt ngân sách nhà nước (NSNN) trong quý I lại không phù hợp với sự phát triển bền vững của khu vực tư nhân. Đó là xu hướng tận thu trong nền kinh tế, đặc biệt với khu vực tư nhân.
Trong tổng thu NSNN 280.900 tỷ đồng, thu từ khu vực DNNN đạt khoảng 44.000 tỷ đồng, khu vực DN FDI đạt 47.200 tỷ đồng, thu từ dầu thô 11.000 tỷ đồng, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 37.800 tỷ đồng, trong khi thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh (tư nhân) lên đến 49.400 tỷ đồng.

Tăng trưởng bị cuốn theo mục tiêu ngắn hạn? ảnh 1 Động lực tăng trưởng phải gắn kết với khu vực kinh tế tư nhân. Ảnh: LONG THANH 

Cải cách thể chế để bứt phá

Một nguyên nhân khác dẫn đến đà chững lại tăng trưởng kinh tế quý I là thói quen điều hành phát triển kinh tế - xã hội chạy theo các mục tiêu tăng trưởng GDP ngắn hạn. Công cụ và cách thức thực hiện để đạt mục tiêu tăng GDP là tăng tốc độ giải ngân vốn đầu tư nhà nước, vốn ODA, tăng phát hành TPCP; tìm kiếm và theo đuổi thu hút dự án đầu tư quy mô lớn dù không có lợi thế, bất chấp phí tổn; địa phương cạnh tranh nhau hơn là phối hợp trong thu hút đầu tư…
Bên cạnh đó là xu hướng tăng tín dụng, tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng thu ngân sách để tăng chi và tăng đầu tư. Cách điều hành này dẫn tới các chỉ đạo về tăng khối lượng sản xuất một số ngành, sản phẩm, tháo bỏ vướng mắc sản xuất trong ngắn hạn cho một số DN lớn, đẩy nhanh hoàn thành xây dựng một số dự án lớn, tăng khối lượng khai thác tài nguyên, khoáng sản, tăng diện tích canh tác một số cây ngắn ngày…

Thực tế trên cho thấy việc điều hành kinh tế - xã hội những năm gần đây thường bị cuốn theo mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn, mục tiêu trung gian, chưa phải là mục tiêu cuối cùng sát với cuộc sống người dân. Việc sử dụng các chính sách ngắn hạn để thúc đẩy tăng trưởng, sử dụng quá nhiều chính sách tiền tệ làm vai trò tài khóa.
Cùng với công cụ điều hành kinh tế - xã hội vẫn nặng tính “xin cho”, đã cản trở tư duy cải cách, thu hẹp dư địa cải cách, làm méo mó thị trường, phân bổ nguồn lực lệch lạc, góp phần làm giảm năng suất và hiệu quả đầu tư. Số văn bản điều hành Văn phòng Chính phủ phát ra hàng năm theo thống kê của CIEM 3.000-4.000 văn bản, công văn điều hành, thông báo chỉ đạo…, cho thấy Nhà nước còn can thiệp quá nhiều vào thị trường.

Để đảm bảo động lực tăng trưởng trong dài hạn, CIEM khuyến nghị không nên và không thể tiếp tục điều hành kinh tế vĩ mô chạy theo mục tiêu tăng trưởng. Cần thay đổi và đặt trọng tâm điều hành tập trung vào tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng suất để tăng trưởng thực sự đem lại tăng thịnh vượng và phúc lợi xã hội. 
Nhìn trong khối các nước ASEAN, chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam chỉ cao hơn Lào và Campuchia. Trong bảng xếp hạng của Diễn đàn kinh tế thế giới năm 2016,  năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam đứng ở vị trí 84 trong số 138 nền kinh tế. 

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

Du lịch

Ngành du lịch muốn nhọn phải mài nhiều góc

(ĐTTCO) - Du lịch vốn là ngành công nghiệp không khói đầy tiềm năng. Vì thế đầu năm 2017, Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị đã được ban hành với mục tiêu phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, và mới đây Chính phủ cũng ban hành chương trình hành động thực hiện Nghị quyết này.

Khởi nghiệp

Kiên trì và tỉnh táo trong kinh doanh

(ĐTTCO) - Vừa làm cho công ty gia đình, vừa điều hành một DN khởi nghiệp riêng là cách mà anh Võ Huân (ảnh), Phó Giám đốc Trí Đức Food, Giám đốc điều hành Stella Kinetics, muốn chứng minh năng lực của bản thân. Để hoàn thành 2 sứ mệnh này như thế nào, ĐTTC đã có cuộc trao đổi với anh Võ Huân.