Tái cơ cấu nông nghiệp ĐBSCL: Đòi hỏi cấp bách

Ngày 10-6-2013, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó xác định rõ mục tiêu, quan điểm, nội dung, giải pháp cụ thể để phát triển toàn diện ngành nông nghiệp nước ta trong giai đoạn mới theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Tại Diễn đàn kinh tế ĐBSCL 2014, vấn đề này được đặt ra một lần nữa với nhiều giải pháp, kiến nghị.

Hướng đi cần thiết

Hiện nay, ngành nông nghiệp Việt Nam đang hội nhập sâu, rộng với khu vực và thế giới, trong đó vùng ĐBSCL đủ điều kiện trở thành trung tâm chế biến thực phẩm lớn nhất nước tham gia trong chuỗi giá trị nông sản của toàn cầu.

Hiện nay ĐBSCL có mức đóng góp 40,7% trong giá trị sản xuất nông lâm ngư nghiệp, 53,4% sản lượng thóc, 70% sản lượng trái cây, 68,7% sản lượng thủy sản, 90% sản lượng gạo xuất khẩu và chiếm gần 70% kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước. Để tăng chất lượng và sự bền vững của tăng trưởng nông nghiệp, thời gian qua nhiều địa phương vùng ĐBSCL đã triển khai đề án này.

Tiêu biểu là Đồng Tháp khi lãnh đạo tỉnh này khẳng định thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp để nâng cao đời sống nông dân, làm đổi mới nông thôn là việc làm cần thiết, cấp bách, như một cách để “trả nợ” nông dân sau bao năm nỗ lực vượt khó, thực hiện sứ mệnh quan trọng của mình với đất nước nhưng bản thân họ đang rất khó khăn.

TS. Đặng Kim Sơn (Trưởng nhóm tư vấn xây dựng đề án tái cơ cấu nông nghiệp tỉnh Đồng Tháp), cho biết quyết tâm thực hiện tốt đề án này tại Đồng Tháp sẽ mở ra con đường đổi mới phát triển nông nghiệp trên cả nước.

Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp, ông Lê Minh Hoan, cho biết Đồng Tháp đặt ra 4 định hướng cho phát triển nông nghiệp, gồm: mục tiêu mũi nhọn là phát triển nông nghiệp kết hợp phát triển du lịch; đặt DN vào vị trí trung tâm của xây dựng nông thôn mới, tái cơ cấu nông nghiệp; khai thác sức mạnh của thanh niên, giới trẻ và chiến lược đào tạo nghề cho lực lượng lao động tham gia xây dựng nền nông nghiệp hiện tại và tương lai; phát huy vai trò của cộng đồng.

Sản xuất gắn với thị trường

Theo TS. Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI Cần Thơ, khó khăn lớn nhất của nông nghiệp hiện nay là vấn đề thị trường. Phát triển thị trường bao gồm phần đáp ứng nhu cầu của thị trường hiện tại và làm tăng nhu cầu tiềm năng đối với sản phẩm nông nghiệp. Sự gia tăng nhu cầu là yếu tố quan trọng cho phát triển nông nghiệp. Cần thay đổi quan niệm phát triển thị trường bằng cách gia tăng nguồn cung liên tục như hiện nay.

Bởi lẽ, sản xuất gia tăng liên tục gây nên áp lực bán rất mạnh trên các thị trường nước ngoài, đã khiến DN phải tìm kiếm, mở rộng thị trường trong thế bị động, dẫn đến việc cạnh tranh hạ giá bán và liên tục bị áp lực hạ giá xuất khẩu.

Kéo dài mô hình sản xuất này sẽ làm suy giảm hiệu quả, kiệt quệ vốn và các nguồn lực. Vì thế cần phải thay thế mô hình này theo hướng cầu, tức tìm cách tăng cầu ở thị trường trong nước và ngoài nước để phát triển sản xuất. Nhà sản xuất, kể cả các hộ nông dân cũng phải biết sản xuất phải dựa trên nhu cầu, biết cách quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường.

Thực tế, tiêu chí sản xuất gắn với nhu cầu không có gì mới, nhưng sản xuất nông nghiệp nước ta lại đang tồn tại quan điểm là chỉ tính đến sản xuất, làm ra khối lượng lớn hàng hóa, còn việc tiêu thụ, bán hàng không quan tâm. Khi lúa gạo không bán được đã có Nhà nước phải lo, phải mua tạm trữ. Thí dụ, khi cà phê không bán được đã đề nghị Nhà nước chi tiền cho mua tạm trữ; khi cá tra, thậm chí cả giá dừa trái xuống giá cũng đề nghị sự can thiệp của Nhà nước cho mua tạm trữ.

Hàng triệu nông hộ sản xuất trong hoàn cảnh thiếu thông tin, khi gặp khó khăn trông vào các giải pháp tình thế của Chính phủ, rõ ràng là cách làm ăn không căn cơ, không thể duy trì. Vì thế, để từ bỏ được cách làm thụ động này, cần quyết liệt thực hiện định hướng sản xuất của nông dân gắn với thị trường.

Nông dân là chủ thể

Theo TS Nguyễn Văn Sánh, Viện Nghiên cứu, phát triển ĐBSCL, những năm qua các địa phương trong vùng đã từng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tạo được những mô hình thành công như "con tôm ôm cây lúa", chuyển đổi 3 vụ lúa sang 2 vụ lúa, 1 vụ màu.

Tuy nhiên nhiều nơi không thành công vì thiếu giải pháp đồng bộ. Việc chuyển đổi là cần thiết, nhưng phải trên cơ sở kết quả rà soát quy hoạch, phân công, phân vai trong liên kết vùng, tạo giống mới cạnh tranh, tổ chức sản xuất, đặc biệt là đảm bảo thị trường tiêu thụ và phải liên kết vùng. Nay việc chuyển đổi đó cần đặt trong yêu cầu tổng thể của vùng để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, thu nhập của nông dân và phát triển bền vững.

Cụ thể, việc chuyển đổi đất trồng lúa phải là cuộc lột xác thật sự, phải được tiến hành bằng tư duy, từ chính những thế mạnh và yếu kém nội tại của ngành trồng trọt và nền nông nghiệp. Nó phải là quá trình hiện đại hóa ngành trồng trọt và xây dựng nông thôn mới, giúp hàng chục triệu nông dân ĐBSCL vượt qua thách thức, trở thành doanh nhân nông nghiệp, làm giàu được bằng nghề nông.

Tái cơ cấu nông nghiệp ĐBSCL: Đòi hỏi cấp bách ảnh 1

Chuyển gạo lên tàu xuất khẩu. Ảnh: VINH HIỂN

Theo Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát, tái cơ cấu nông nghiệp là một quá trình phức tạp, khó khăn và lâu dài, cần được thường xuyên tổng kết, rút kinh nghiệm để điều chỉnh phù hợp với thực tế trên cơ sở xây dựng một hệ thống giám sát, đánh giá và tham vấn thông tin phản hồi từ các bên liên quan.

Vì vậy, đòi hỏi không chỉ là sự chuyển đổi lớn của ngành nông nghiệp từ trung ương đến địa phương, mà cần sự tham gia mang tính quyết định của nông dân và DN. Người nông dân phải ở vị trí trung tâm và vai trò chủ thể để thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.

Hàm Luông

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

10 chiếc xe tăng tốc nhanh nhất thế kỷ 21

(ĐTTCO) -  Porsche 918 Spyder 2015, Bugatti Veyron 2008, Porsche 911 Turbo S 2014 là những chiếc xe nhanh nhất thế kỷ 21 với khả năng tăng tốc từ 0 lên 100 km/h trong khoảng 3 giây ngắn ngủi.

Du lịch

Khởi nghiệp

Năng lượng đến từ đam mê

(ĐTTCO) - Điều hành 3 DN, tham gia nhiều tổ chức, theo đuổi nhiều lớp học trong và ngoài nước, nhưng anh Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Công ty Thuế, Kế toán - Luật Việt Á, ủy viên Ban Chấp hành Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam, vẫn dành nhiều thời gian để chia sẻ, tư vấn miễn phí cho thanh niên, sinh viên trong việc làm chủ cuộc đời, định hướng tương lai, nhất là trên hành trình khởi nghiệp.