Rủi ro vĩ mô làm DN “chậm” lớn

(ĐTTCO) - Sau loạt bài “Giá trị cốt lõi DNNN và DNTN” đăng trên mục Chủ điểm-Sự kiện, ĐTTC nhận được nhiều ý kiến phản hồi của các chuyên gia. Để rộng đường dư luận cũng như cho độc giả có cái nhìn tổng quan, tòa soạn trích đăng ý kiến của các chuyên gia.

Cả nước hiện có khoảng 500.000 DN đang hoạt động, trong đó khoảng 96% là DN nhỏ và vừa. Có thể chia thành 4 nhóm: DN siêu nhỏ (dưới 10 lao động), DN nhỏ (dưới 200 lao động), DN vừa (từ 200 - 300 lao động), DN lớn (trên 300 lao động). Xét theo biểu đồ hình chóp thì phần đáy là DN siêu nhỏ số lượng nhiều nhất, tiếp đó là DN nhỏ, nhưng đến DN vừa thì thắt lại đến DN quy mô lớn lại phình ra.

Lớn không phát triển buộc sinh ra nhỏ

Sự bất hợp lý cơ cấu DN là thiếu những DN quy mô vừa để gắn kết giữa các DN nhỏ, siêu nhỏ với DN quy mô lớn. Số lượng DN quy mô vừa trong giai đoạn 2004 - 2014 hầu như không tăng, số lượng lao động làm việc trong khu vực DN này chỉ quanh quẩn khoảng 7,2% trong suốt 10 năm. Còn DN cỡ lớn ở Việt Nam cũng có nhưng đa số là DN FDI, DNNN và một số DNTN.

Để DN lớn lên được điều đầu tiên phải ổn định kinh tế vĩ mô, lạm phát duy trì từ 2 - 4%, lãi suất cho vay khoảng 5% trong thời gian dài. Khi lạm phát thấp, lãi suất thấp được duy trì trong dài hạn, cơ hội đầu cơ vào đất đai, ngoại tệ, vàng cũng giảm đi, dòng tiền sẽ chạy vào sản xuất, tạo điều kiện cho DN lớn lên…

Chính vì vậy việc lớn lên của DNTN đòi hỏi nhiều yếu tố mà Việt Nam chưa đáp ứng được trong 10 năm qua: thể chế kinh tế vĩ mô ổn định. Trong khi đó, tình hình kinh tế vĩ mô biến động liên tục khiến rủi ro đầu tư rất cao, lạm phát liên tục biến động mạnh trong 10 năm trở lại đây (năm 2006: 7,5%, 2008: 22,97%, 2011: 18,58%, đến 2015: 0,63%)… đã làm cho lãi suất ngân hàng cũng nhảy lên, nhảy xuống, khi lãi suất như vậy thì chi phí tiếp cận, rủi ro vốn đầu tư của DN rất cao. Những điều đó không khuyến khích DN đầu tư dài hạn, mà điều kiện tiên quyết để xây dựng một DN lớn mạnh là phải đầu tư dài hạn. Hơn nữa, một DN quy mô lớn tồn tại trong môi trường kinh tế vĩ mô nhiều bất ổn luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro nếu phụ thuộc vào hệ thống tài chính trong nước.

Cũng chính từ đây đã khuyến khích mô hình DN quy mô nhỏ phát triển, vì chỉ những DN nhỏ mới ứng phó linh hoạt được với những bất ổn kinh tế vĩ mô. Đồng thời, những DN nhỏ ấy lại chỉ tập trung vào lĩnh vực thương mại, quay vòng vốn nhanh để khắc phục những rủi ro về chi phí vốn. Bất ổn vĩ mô là nguyên nhân lớn nhất khiến DNTN Việt Nam không lớn lên được, số ít DNTN lớn được trong thời kỳ qua như Vingroup, Hoàng Anh Gia Lai, Sungroup, Tập đoàn Hòa Phát, Tập đoàn Masan… một phần dựa vào tài nguyên và huy động vốn từ nước ngoài, hoặc một số DN dựa vào những ngành mang lợi thế tuyệt đối.

Vấn đề nữa là môi trường thể chế cũng đang tác động rất nhiều đến sự lớn lên của DN. Cụ thể hệ thống kinh tế không tách bạch hệ thống chính trị, hoạt động của DN bị chi phối bởi quan hệ chính trị. Trong một môi trường như vậy rất khó chọn ra được những DN cạnh tranh giỏi mà chỉ thấy DN quan hệ tốt. Hơn nữa, các DN phụ thuộc vào quan hệ chính trị thì rủi ro kinh doanh rất cao, không bền vững để phát triển.

Để DN mau lớn

Về góc độ vĩ mô có 2 điều kiện then chốt để DN phát triển thành quy mô lớn, đó  là hạn chế tối đa rủi ro kinh doanh và tăng cường khả năng tiếp cận thị trường. Bối cảnh hội nhập hiện nay đã mở ra khả năng tiếp cận thị trường cho DN nhưng khả năng tiếp cận đầu vào như vốn, đất đai đang hạn chế khá nhiều. Lấy đơn cử việc phát triển các khu công nghiệp, cụm công nghiệp hiện nay đang tập trung vào việc thu hút đầu tư nước ngoài, nên phải có cơ chế khuyến khích DN trong nước tham gia vào các khu, cụm công nghiệp. Bởi sự hợp tác, gắn kết giữa các DN trong nước cũng như sự liên kết trong chuỗi giá trị để hình thành nên những DN đứng đầu chuỗi giá trị.

Trong tiếp cận cơ hội kinh doanh, về mặt pháp luật, thủ tục khu vực DNTN bình đẳng với các khu vực DN khác nhưng trong thực tế lại không bình đẳng, điều này cản trở khu vực DNTN phát triển. Chẳng hạn trong đấu thầu mua sắm công thường dành ưu tiên cho DNNN, DNTN rất khó tiếp cận. Giờ chúng ta bắt đầu mở ra nhưng việc tiếp cận các khoản vốn vay do Nhà nước bảo lãnh DNNN cũng được ưu đãi hơn.

Trong phát triển kinh tế thời gian tới khu vực tư nhân phải là trụ cột, để cạnh tranh trong hội nhập không thể chỉ phát triển về số lượng DNTN mà cần xây dựng những DNTN quy mô vừa và lớn, đủ sức vươn ra cạnh tranh trên toàn cầu. Không chỉ lớn lên về quy mô lao động, DNTN cần có độ sâu về tài chính với tầm nhìn toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, đầu tư cho nhân lực và khoa học công nghệ đóng vai trò quyết định. Khi DNTN trong nước có quy mô đủ lớn hoàn toàn có thể mua lại những DN công nghệ trên thế giới để nắm lấy công nghệ nguồn và từng bước hình thành nên chuỗi giá trị. Không làm được điều này các DN nội địa chỉ là một mắt xích trong chuỗi giá trị của một tập đoàn nào đó trên thế giới và chiếm một giá trị gia tăng rất nhỏ.

TS.Nguyễn Tú Anh, Trưởng Ban Kinh tế vĩ mô CIEM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bịt lỗ hổng cơ chế đầu tư BOT

Bịt lỗ hổng cơ chế đầu tư BOT

(ĐTTCO) - Cả nước hiện có 88 dự án BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) được xây dựng, gắn với nó là chừng ấy trạm thu phí BOT giao thông. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Khởi nghiệp

Nông nghiệp công nghệ cao: Gian nan vẫn không nản

(ĐTTCO) - Nông nghiệp công nghệ cao đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ Chính phủ với nhiều chính sách ưu đãi, thế nhưng nhiều DN tham gia lĩnh vực này vẫn gặp nhiều khó khăn.