Phòng vệ thương mại: Công cụ bị lãng quên

Thống kê cho thấy cho đến năm 2012, các thành viên WTO đã tiến hành tổng cộng hơn 4.000 cuộc điều tra chống bán phá giá (CBPG), khoảng 300 cuộc điều tra chống trợ cấp (CTC) và 250 cuộc điều tra áp dụng biện pháp tự vệ. Như vậy, các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) đã được các nước sử dụng phổ biến để bảo vệ các ngành sản xuất trong nước. Tuy nhiên, công cụ này dường như đang bị lãng quên ở nước ta.

Những con số biết nói

CBPG chiếm đến 88% trên tổng số các vụ điều tra áp dụng biện pháp PVTM. Từ đầu năm đến nay, Việt Nam là bị đơn trong 2 vụ kiện PVTM: CTC đối với tôm nước ấm và CBPG đối với ống thép không gỉ tại thị trường Hoa Kỳ.

Ở chiều ngược lại, trong tháng 5 qua Việt Nam đã ban hành lệnh áp thuế tự vệ đối với mặt hàng dầu thực vật và 2 DN thép Việt Nam đã nộp đơn yêu cầu điều tra CBPG đối với mặt hàng thép không gỉ cán nguội nhập khẩu từ Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia và Indonesia.

Từ năm 2008 đến nay, Việt Nam chỉ tiến hành 3 vụ kiện PVTM, quá khiêm tốn so với các nước trong khu vực như Indonesia có 89 cuộc điều tra CBPG, Malaysia và Thái Lan lần lượt tiến hành 43 và 56 cuộc điều tra tính đến năm 2011.

Nếu trước đây công cụ PVTM chủ yếu được sử dụng bởi các nước phát triển, thì nay khoảng 2/3 các vụ điều tra CBPG được tiến hành bởi các nước đang phát triển, với Ấn Độ hiện là thành viên WTO dẫn đầu trong việc tiến hành điều tra CBPG với 656 cuộc điều tra tính đến năm 2011.

Sự dịch chuyển này được cho là do trước đây, các nước đang phát triển sử dụng mức thuế quan rất cao đủ để bảo vệ ngành sản xuất trong nước nên họ không mấy chú trọng đến các biện pháp PVTM. Tuy nhiên, mức thuế quan áp dụng bởi các nước đang phát triển đã được cắt giảm đáng kể sau vòng đàm phán Uruguay.

Kết quả là thuế quan không còn là công cụ hữu hiệu để bảo vệ sản xuất trong nước nữa và PVTM trở thành công cụ hợp pháp để các quốc gia này đối phó với vấn đề nhập khẩu.

Một số vấn đề lưu ý

Có thể nói khả năng thành công trong việc tiến hành một vụ kiện PVTM phụ thuộc rất nhiều vào giai đoạn chuẩn bị đơn kiện. Lấy thí dụ về kiện CBPG, các vấn đề sau đây nên được lưu ý nhằm chuẩn bị một đơn khởi kiện với các luận điểm có tính thuyết phục, được hỗ trợ bởi các dữ liệu, chứng cứ cần thiết và phù hợp với quy định liên quan của pháp luật Việt Nam và WTO: 1.

Tính đại diện của đơn khởi kiện. Bất cứ đơn kiện nào được nộp lên cơ quan điều tra đều phải được coi là nộp thay mặt cho ngành sản xuất trong nước với sự ủng hộ của các nhà sản xuất trong nước chiếm ít nhất 25% tổng khối lượng, số lượng hoặc giá trị hàng hóa tương tự của ngành sản xuất trong nước. 2.

Phòng vệ thương mại: Công cụ bị lãng quên ảnh 1

Cá tra xuất khẩu của Việt Nam đang bị áp đặt nhiều loại thuế vô lý.

Thu thập dữ liệu và luận điểm chứng minh hàng hóa yêu cầu điều tra đang được bán “phá giá"; 3. Dữ liệu và các luận điểm chứng minh có “thiệt hại kinh tế”.

DN khởi kiện cần chứng minh được hàng hóa nhập khẩu từ các nước yêu cầu điều tra “đang gây thiệt hại kinh tế” cho ngành công nghiệp Việt Nam. 4. Quan hệ nhân quả giữa “bán phá giá” và “thiệt hại kinh tế”. Điều này có nghĩa chúng ta phải chứng minh được “thiệt hại kinh tế” là do “bán phá giá” gây ra chứ không phải nguyên nhân nào khác.

Xu thế tất yếu

Việc 2 DN thép vừa qua nộp đơn yêu cầu điều tra CBPG đã kéo theo các luồng dư luận khác nhau, trong đó có ý kiến cho rằng việc áp dụng biện pháp này chỉ làm lợi một số ít DN, trong khi nhiều DN sử dụng thép không gỉ cán nguội làm nguyên liệu đầu vào lại có khả năng bị thiệt hại do giá nguyên liệu có thể bị đội lên.

Vấn đề xung đột lợi ích giữa các thành phần khác nhau liên quan đến một vụ kiện PVTM là rất phổ biến, thuộc về bản chất của các biện pháp PVTM. Vấn đề xung đột lợi ích này ít nhiều đều phát sinh tại mọi quốc gia áp dụng biện pháp PVTM, và rõ nét nhất là Hoa Kỳ.

Khi Hoa Kỳ đánh thuế sắt thép nhập khẩu thì các nhà sản xuất sắt thép Hoa Kỳ được bảo vệ nhưng các kỹ nghệ tiêu thụ thép như các nhà sản xuất xe hơi phải mua thép với giá cao hơn. Tương tự, khi đánh thuế cá tra và tôm Việt Nam, CFA và Liên minh Tôm Vùng vịnh vui mừng trong khi người dân Hoa Kỳ phải chi tiêu nhiều hơn cho bữa ăn của mình.

Do đó, vấn đề ở đây không phải là vì có những tác động ngược mà không tiến hành vụ việc, nhưng cơ quan điều tra phải cân đo đong đếm lợi ích của các bên để bảo đảm rằng việc áp dụng biện pháp PVTM (nếu có) sẽ không gây thiệt hại đến lợi ích kinh tế - xã hội trong nước.

Cuối cùng, như đã nói đầu bài viết, PVTM đang được sử dụng ngày càng nhiều bởi các nước đang phát triển. Và mặc dù là một vấn đề gây tranh cãi trong pháp luật thương mại quốc tế và việc sửa đổi pháp luật WTO về PVTM là một trong những chủ đề chính của vòng đàm phán Doha, các nước đang và sẽ tiếp tục xu hướng sử dụng PVTM là công cụ để đối phó với các vấn đề nhập khẩu. DN Việt Nam chắc chắn sẽ không chọn đứng ngoài xu thế đó.

Luật sư Nguyễn Hải, Công ty Luật Mayer Brown JSM

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hấp lực Phú Quốc

Hấp lực Phú Quốc

(ĐTTCO) - Rất nhiều du khách đã quay lại Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) lần 2, lần 3, thậm chí lần n, chứng tỏ hòn đảo này thực sự có sức hấp dẫn, xứng với danh xưng Hòn đảo ngọc. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Chật vật vì bị nhái thương hiệu

(ĐTTCO)-Trong ngành du lịch, hầu như ai cũng biết việc hàng loạt thương hiệu lữ hành tên tuổi bị nhái, giả mạo tên miền và trang website…

Khởi nghiệp

Năng lượng đến từ đam mê

(ĐTTCO) - Điều hành 3 DN, tham gia nhiều tổ chức, theo đuổi nhiều lớp học trong và ngoài nước, nhưng anh Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Công ty Thuế, Kế toán - Luật Việt Á, ủy viên Ban Chấp hành Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam, vẫn dành nhiều thời gian để chia sẻ, tư vấn miễn phí cho thanh niên, sinh viên trong việc làm chủ cuộc đời, định hướng tương lai, nhất là trên hành trình khởi nghiệp.