Nhiều rào cản doanh nghiệp tư nhân

(ĐTTCO) - Một khảo sát nghiên cứu do TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV và nhóm cộng sự thực hiện mới đây đã chỉ ra rằng, có 10 nguyên nhân khiến doanh nghiệp tư nhân (DNTN) khó tiếp cận tài chính.
Cụ thể gồm: chi phí tài chính cao, thủ tục vay vốn và thủ tục hành chính phức tạp, quy định thế chấp tài sản chặt chẽ, sự mất cân đối thị trường tài chính, mạng lưới hệ thống tín dụng phân bố không đều, tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD) còn nhiều khó khăn, chèn lấn tín dụng, thể chế môi trường kinh doanh, các nguyên nhân từ phía tổ chức tín dụng và từ chính các DNTN.
Loạn phí không tên, thủ tục
Ngoài lãi suất vay vốn, theo thông lệ quốc tế DN còn phải chịu thêm một số phí chính thức, như phí quản lý khoản vay, phí cam kết, phí thu xếp, lãi phạt trường hợp vi phạm. Nhưng ở Việt Nam, DN còn phải chịu thêm các khoản chi phí không chính thức. Trước hết về lãi vay, DNNVV phải vay vốn ngân hàng với chi phí đắt đỏ hơn, cao hơn DN quy mô lớn từ 1-2%/năm.
Kết quả điều tra Phòng thương mại Công nghiệp Việt Nam (VCCI) những năm qua cho thấy, DN phải trả các chi phí không chính thức  còn phổ biến, thậm chí có xu hướng tăng lên. Năm 2013 có 50% DN được khảo sát phải trả chi phí không chính thức, con số này tăng lên 65% vào năm 2015. Do khó tiếp cận vốn ngân hàng, nhiều DNTN thường tiếp cận tài chính bằng kênh phi chính thức, ưu tiên sử dụng vốn tự có, vay người thân, bạn bè, thậm chí vay tín dụng đen.
 Cần có giải pháp đột phá nhằm giảm chi phí kinh doanh, chi phí tài chính cho DN thông qua đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu; chính sách tài khóa tiền tệ hướng đến thị trường nhiều hơn, và cần lành mạnh hóa chủ thể cho vay. Đặc biệt cần phát triển cân bằng thị trường tài chính, nhất là tạo tiền đề để phát triển thị trường cổ phiếu và trái phiếu DN.
TS. Cần văn Lực
Quá trình vay vốn tại các TCTD hiện đòi hỏi nhiều văn bản, giấy tờ, đặc biệt là các yêu cầu xây dựng và chứng minh hiệu quả phương án, dự án sản xuất kinh doanh, đôi khi vượt quá khả năng của nhiều DN, nhất là DNNVV. Mặt khác, để bảo đảm an toàn, đa số các TCTD luôn yêu cầu DN có tài sản bảo đảm cho khoản vay.
So sánh với các nước ASEAN, tỷ lệ các khoản vay cần tài sản thế chấp của Việt Nam lên đến 91%, cao nhất khu vực. Khảo sát năm 2015 của VCCI cũng cho thấy, 80% DN được hỏi cho rằng không thể vay vốn ngân hàng nếu không có tài sản đảm bảo. Điều này xuất phát từ thông tin của bên vay thiếu minh bạch, thiếu độ tin cậy, tính tuân thủ điều kiện bên vay chưa cao.

Lãi vay quá cao
Đến nay, khu vực ngân hàng vẫn được xem là chủ đạo trong hệ thống tài chính, chiếm 68,2% tổng tài sản cả hệ thống. Trong khi quy mô thị trường vốn nhỏ, chưa phát triển, khiến DN khó chủ động trong việc tiếp cận nguồn vốn từ các nhà đầu tư. Sự mất cân đối giữa thị trường trái phiếu chính phủ (TPCP) và trái phiếu DN, thị trường trái phiếu DN chưa phát triển là điểm bất lợi cho DN, đặc biệt DNTN.
Nhiều rào cản doanh nghiệp tư nhân ảnh 1

Sự chèn lấn tín dụng cũng khiến DNTN khó tiếp cận vốn, dù cho tới nay khu vực DNTN đang sử dụng vốn hiệu quả hơn khu vực DNNN. Mỗi đơn vị vốn bổ sung, khu vực DNTN đang tạo ra doanh thu bổ sung nhiều gấp 2-3 lần khu vực DNNN.
Nguồn vốn cho DNTN đang bị chèn lấn bởi các kênh đầu tư và cho vay khác như TPCP, cho vay DNNN kém hiệu quả, và một phần tín dụng chính sách. Để bù đắp thâm hụt ngân sách và chi tiêu hàng năm, Chính phủ cho phép phát hành TPCP tăng khá nhanh, từ 68.300 tỷ đồng (năm 2010) lên 281.000 tỷ đồng (năm 2016), 222.000 tỷ đồng (năm 2017).
Khi Kho bạc Nhà nước phát hành TPCP với mức lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường không nhiều, dẫn đến giảm lãi suất của hệ thống TCTD khó khăn hơn. Các TCTD cũng quan tâm đầu tư vào TPCP, một phần khai thác vốn nhàn rỗi, một phần bảo đảm thanh khoản theo yêu cầu. Những động thái này sẽ làm giảm cung ứng vốn, nhất là vốn trung, dài hạn cho khu vực DNTN.

Do chính nội tại DNTN
Sản phẩm dịch vụ dành cho DNTN hiện nay chưa đa dạng, phong phú, đôi khi chưa phù hợp. DNTN có những đặc điểm khác với DNNN, đa số DNTN có quy mô nhỏ và vừa, do vậy họ cần những sản phẩm dịch vụ có quy trình và điều kiện phù hợp. Hơn nữa, các TCTD thường ưu tiên nhóm khách hàng an toàn, khách hàng lớn, có chi phí quản lý thấp, nên không mặn mà cho khu vực DNTN chủ yếu quy mô nhỏ vay vốn.
Cũng phải nói thêm, những rào cản tiếp cận vốn nhiều khi xuất phát từ chính khu vực DNTN. Khảo sát của WB năm 2015 ghi nhận, tỷ lệ DNNVV bị từ chối khi vay vốn ngân hàng từ 5-8%, khá cao so với Indonesia, Malaysia khoảng 1%. Thực trạng này xuất phát từ năng lực của các DNTN còn hạn chế, hoạt động kém hiệu quả.
Điều này thể hiện qua năng lực quản trị yếu, năng lực cạnh tranh thấp, trình độ lao động thấp, công nghệ sản xuất lạc hậu; năng lực tài chính yếu, nhiều khi không minh bạch giữa tài chính chủ sở hữu, cá nhân và DN. Một số DNTN không chịu công khai thông tin, tình hình tài chính công ty, không minh bạch, và thiếu trung thực trong quản lý tài chính gây khó cho TCTD trong việc thẩm định, đánh giá năng lực tài chính và hiệu quả DN.

Gia Bảo

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Lập lờ đánh lận con đen

Lập lờ đánh lận con đen

(ĐTTCO) - Trong bài viết “Thận trọng trước mác hàng Nhật, Hàn” cách đây không lâu, ĐTTC đã đặt câu hỏi về sự lừa dối người tiêu dùng của chuỗi cửa hàng Mumuso.

Công nghệ - Xe

Du lịch

Chung tay giữ gìn môi trường du lịch

(ĐTTCO) - Bộ VH-TT-DL vừa phối hợp với Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã tổ chức chiến dịch bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch với chủ đề “Biển Việt Nam xanh”  tại 5 tỉnh ven biển miền Trung. 

Khởi nghiệp

Chinh phục thị trường, người tiêu dùng

(ĐTTCO) - Việc khởi sự kinh doanh luôn đặt các chủ DN trẻ vào nhiều thách thức, trong đó có việc làm sao hiểu và chinh phục người tiêu dùng. Xung quanh vấn đề này, ĐTTC đã có cuộc trao đổi với chuyên gia chiến lược và thương hiệu PHẠM VIỆT ANH, Chủ tịch HĐTV Công ty Left Brain Connectors.