Ngành cá tra: Nội tại hại nhau

(ĐTTCO) - Liên kết yếu kém, không tuân thủ luật chơi “buôn có bạn bán có phường”, các nhà chế biến, DN cá tra đang tự hại nhau khi cố tình cạnh tranh bằng mọi giá, bán dưới giá sàn quy định của hiệp hội hoặc tìm cách “thối lại” cho khách hàng để có được khách mua.

Năm 2015, cùng với các sản phẩm thủy sản chủ lực như tôm, xuất khẩu cá tra khá lận đận. Bà Lê Hằng, Phó Giám đốc Trung tâm VASEPpro (thuộc Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam - VASEP), cho biết sau 4 năm liên tiếp duy trì mức xuất khẩu 1,7 tỷ USD, năm 2015, xuất khẩu cá tra có chiều hướng giảm rõ rệt, với kim ngạch chỉ đạt 1,56 tỷ USD, giảm 11,5% so với năm trước. DN xuất khẩu cá tra còn giữ được 142 thị trường, giảm 13 thị trường. Hầu hết thị trường truyền thống của cá tra đều sụt giảm: Hoa Kỳ giảm gần 7%, EU giảm 17%, Mexico giảm 17%, Brazil giảm 37%. Chỉ riêng thị trường Trung Quốc có mức tăng trưởng ổn định 43%.

Xuất khẩu 2016 có thể giảm 4%

Nguyên nhân chính của việc sụt giảm được nhận định do các thị trường chính biến động ngoại tệ, bị mất giá so với đồng USD. Tại thị trường Hoa Kỳ, mặc dù nhu cầu sử dụng cá tra lớn, nhưng DN phải chịu thuế chống bán phá giá do Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đưa ra với mức khá cao. Theo bà Hằng, bình quân 1kg cá tra bán tại thị trường Hoa Kỳ chỉ khoảng 2,5-3USD, nhưng DN phải chi tới 1USD cho thuế chống bán phá giá, điều này khiến nhiều DN khó trụ lại thị trường này. Tình hình xuất khẩu cá tra năm 2016 được dự báo còn gặp khó khăn do nhu cầu của các thị trường chưa phục hồi, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nguyên liệu có khả năng đẩy giá xuất khẩu lên cao trong những tháng tới gây lo ngại cho các nhà nhập khẩu.

Theo báo cáo của Bộ NN-PTNT, do nhu cầu nguyên liệu đầu vào của DN không ổn định, dẫn đến giá cá tra lúc tăng lúc giảm, người nuôi chủ yếu sản xuất cầm cự, không thả nuôi nhiều. Sản lượng thu hoạch cá tra 5 tháng đầu năm 2016 của các tỉnh ĐBSCL giảm đáng kể (giảm 7%) so với cùng kỳ năm trước, ước đạt 358.508 tấn. Trong đó, các tỉnh có sản lượng giảm mạnh như Vĩnh Long 31.178 tấn (giảm 13%), An Giang 82.685 tấn (giảm 17%), Đồng Tháp 15.961 tấn (giảm7%). Theo các chuyên gia và DN xuất khẩu cá tra, đây là lần đầu tiên trong 10 năm, ngành cá tra phải đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguyên liệu, cộng hưởng với tình hình hạn hán và ngập mặn ở khu vực ĐBSCL, đã đẩy giá cá tra tăng mạnh. Đầu tháng 4, giá xuất khẩu cá tra phi lê tăng 0,3USD/kg, lên 2,2-2,3USD/kg (100% khối lượng tịnh, giá FOB sang EU từ TPHCM). Tại ĐBSCL, giá cá tra nguyên liệu tăng17.000-18.000 đồng/kg đầu năm (0,75-0,8USD/kg) lên 21.000-22.000 đồng/kg và có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới. Xuất khẩu cá tra cả năm 2016 được dự báo đạt khoảng hơn 1,5 tỷ USD, giảm 4% so với năm trước. Tuy nhiên, sự cạnh tranh ngay trong chính nội bộ giữa các nhà chế biến cá tra Việt Nam được cho là nguyên nhân khởi nguồn của việc phát triển quá nóng trong suốt thời gian qua.

Ngành cá tra: Nội tại hại nhau ảnh 1

Xuất khẩu cá tra có chiều hướng giảm rõ rệt.

Gánh vàng ra biển đổ

Với tư cách Phó Chủ tịch VASEP, ông Lê Văn Quang chia sẻ câu chuyện khi ra nước ngoài, nhắc đến cá tra một số bạn hàng nhận xét DN Việt Nam đang “gánh vàng ra biển đổ”. Cá tra của Việt Nam ăn rất ngon, mềm, người dân Hoa Kỳ, châu Âu rất thích, thời điểm mới xuất khẩu giá 10USD/kg, nay tụt xuống chỉ còn dưới 3USD. Thực tế, dù Hiệp hội Cá tra đã áp giá sàn quy định cho DN bán hàng, nhưng mỗi DN lại bán hàng một kiểu. Ông Nguyễn Việt Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Cá tra, cho rằng tính liên kết giữa các nhà chế biến cá tra với nhau rất kém. Ngay cả khi tham gia các hội chợ tổ chức ở nước ngoài, mỗi DN vẫn bán hàng theo cách của mình, sẵn sàng bán dưới giá sàn để có được khách mua. Ông Thắng đề nghị phải cho hiệp hội quyền được công bố tên DN thành viên cố tình làm sai cam kết, quy chế, điều lệ trong phát triển ngành hàng bền vững, đồng thời ban hành các chế tài phạt các thành viên vi phạm.

Trong khi đó, ông Lê Văn Quang cho biết thêm, nhiều khách hàng phản ảnh nhiều DN một mặt vẫn tỏ ra tuân thủ quy định về giá sàn, nhưng mặt khác lại lách quy định bằng việc “thối lại” cho khách hàng khoảng 20-30 cent/kg. Chính vì vậy, khách hàng nói họ mua cá tra của Việt Nam chưa bao giờ có lãi. Có trường hợp khách hàng mua 4USD/kg, nhưng khi hàng đang trên đường trở về, một DN khác lại bán cho nhà nhập khẩu khác cũng ở thị trường này với giá chỉ 3,5USD/kg. Như vậy khi hàng về tới nước họ, khách hàng này buộc phải bán giá thấp và như vậy là lỗ. Nói cách khác, các nhà nhập khẩu mua được cá tra Việt Nam rất rẻ, nhưng họ không có lời từ chính cách bán hàng của DN Việt. Sự cạnh tranh nội bộ giữa các nhà chế biến cá tra còn thể hiện qua việc ban đầu chỉ vài nhà máy chế biến, xuất khẩu hoạt động, sau thấy nuôi cá tra có lãi, nông dân đổ xô nuôi, DN đổ xô thành lập nhà máy, dẫn đến cạnh tranh thiếu lành mạnh. Một số DN gian dối, làm ăn chộp giật, dùng thủ đoạn tăng tỷ lệ mạ băng lên hàng vài chục phần trăm để tăng trọng lượng sản phẩm xuất khẩu.

Nội tại tự hại nhau, thách thức đến từ các đối thủ cạnh tranh càng nhiều, thị trường ngày càng khó khăn với yêu cầu khắt khe. Trong bối cảnh này, ngành cá tra muốn phát triển bền vững phải thay đổi các làm trên, liên kết tạo sức mạnh chung, thay vì tự làm hại nhau, đồng nghĩa với việc tự “giết chết” ngành hàng đang đứng trong top xuất khẩu tỷ đô này.

Gia Song

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

Du lịch

Khởi nghiệp