Mù mờ số liệu xuất khẩu gỗ

Báo cáo thương mại gỗ Việt Nam - Trung Quốc giai đoạn 2012-2014 vừa được công bố, cho thấy dù xu hướng chung trong thương mại giữa 2 nước với tất cả loại hàng hóa là thâm hụt kinh niên đối với Việt Nam, nhưng thương mại các mặt hàng gỗ lại được đánh dấu bằng cán cân thặng dư cho Việt Nam, với mức thặng dư bình quân hàng năm 600 triệu USD. Trong khi đó, số liệu thống kê từ hải quan 2 nước lại cho thấy đang tồn tại nhiều bất cập trong kiểm soát tính xác thực của mặt hàng này.

Bán thô vẫn thặng dư

Gỗ và sản phẩm gỗ là một trong những nhóm mặt hàng quan trọng nhất trong thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc. Năm 2014, giá trị kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm gỗ từ Việt Nam sang Trung Quốc đạt 845 triệu USD. Trong 6 tháng năm 2015, các mặt hàng gỗ của Việt Nam đã đạt kim ngạch trên 425 triệu USD từ thị trường Trung Quốc, cao thứ 2 (sau khoai mì) trong tất cả mặt hàng của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc.

Các mặt hàng gỗ quan trọng được Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc chủ yếu là gỗ nguyên liệu, bao gồm gỗ dăm, gỗ tròn, gỗ xẻ, ván bóc và đồ gỗ (các mặt hàng mỹ nghệ truyền thống như bàn ghế, tủ). Việt Nam cũng nhập khẩu nhiều sản phẩm gỗ từ Trung Quốc, với giá trị kim ngạch nhập khẩu đạt gần 240 triệu USD năm 2014. Trong 6 tháng năm 2015, kim ngạch nhập khẩu các mặt hàng gỗ từ Trung Quốc đạt gần 121 triệu USD. Các sản phẩm nhập khẩu chủ yếu bao gồm gỗ dán, ván sợi, ván dăm, vơ nia và đồ gỗ.

Dựa trên nguồn số liệu Hải quan Việt Nam, khi phân tích quy mô và động thái một số mặt hàng gỗ chủ lực Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc, cho thấy có những bằng chứng rõ ràng một số DN tham gia thương mại các mặt hàng gỗ với Trung Quốc kê khai giá xuất khẩu thấp hơn giá nguyên liệu đầu vào nhằm trốn/giảm thuế.

Ông Tô Xuân Phúc,
Đại diện Tổ chức Forest Trend

Tuy nhiên, thương mại các mặt hàng gỗ giữa 2 quốc gia, đặc biệt trong khâu Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc đang bộc lộ một số hạn chế cơ bản của ngành gỗ Việt Nam. Đó là hầu hết sản phẩm xuất khẩu sang Trung Quốc là sản phẩm thô, có giá trị gia tăng thấp; hay nói cách khác vẫn là bán nguyên liệu thô, với hàm lượng giá trị gia tăng tạo ra bởi lao động tay nghề cao và công nghệ trong các sản phẩm này hầu như không tồn tại trong sản phẩm.

Trong bối cảnh nguồn nguyên liệu gỗ ngày càng cạn kiệt, hình thức xuất khẩu hiện tại phản ánh những ưu tiên ngắn hạn, vì lợi ích trước mắt, dựa vào khai thác tài nguyên thô và lao động giá rẻ, sử dụng công nghệ chế biến lạc hậu của một số DN tham gia thị trường. Điều này thể hiện sự yếu kém của ngành gỗ Việt Nam khi tham gia vào thương mại các mặt hàng gỗ với Trung Quốc. Điều đó cũng phản ánh tính không bền vững của ngành gỗ hiện nay.

Trốn thuế xuất khẩu?

Cũng như bức tranh tổng thể chung về việc vênh số liệu xuất nhập khẩu Việt Nam - Trung Quốc, xuất khẩu gỗ cũng vướng vào nghi vấn gian lận số liệu thống kê. Đó là giá xuất khẩu được các DN khai báo với hải quan Việt Nam thấp hơn nhiều so với mức giá gỗ nguyên liệu đầu vào thông thường, cho thấy các hành vi nhằm giảm hoặt trốn thuế xuất khẩu. Các hành vi này không những gây thất thu cho ngân sách quốc gia mà còn gây ra tình trạng méo mó thị trường.

Chẳng hạn, năm 2012, xuất khẩu các sản phẩm gỗ của DN Việt Nam theo hải quan Trung Quốc hơn 835 triệu USD; trong khi thống kê của hải quan Việt Nam hơn 710 triệu USD - chênh lệch 125 triệu USD. Tương tự, năm 2013 số liệu của 2 bên là hơn 1,14 tỷ USD và 960 triệu USD - chênh 184 triệu USD; năm 2014 là 1,4 tỷ USD và 845 triệu USD - chênh gần 600 triệu USD. Đã có những bằng chứng rõ ràng cho thấy một số DN tham gia thương mại các mặt hàng gỗ với Trung Quốc kê khai giá xuất khẩu thấp hơn giá nguyên liệu đầu vào nhằm trốn/giảm thuế.

Mù mờ số liệu xuất khẩu gỗ ảnh 1

Chế biến gỗ xuất khẩu.

Theo báo cáo nghiên cứu, thông tin từ một số DN tham gia trực tiếp xuất khẩu các mặt hàng đồ gỗ (đồ gỗ mỹ nghệ, bàn, ghế, giường, tủ) sang Trung Quốc cho biết nhiều DN khai mức giá xuất khẩu thấp hơn so với mức giá thực tế. Thí dụ, giá của một bộ bàn ghế mỹ nghệ làm từ gỗ cẩm lai xuất khẩu sang Trung Quốc được thể hiện trên hợp đồng 70 triệu đồng, trong khi giá thực tế của bộ bàn ghế này hơn 300 triệu đồng. Khai giá xuất khẩu thấp hơn nhiều so với giá thực của sản phẩm là cách một số DN áp dụng để giảm thuế xuất khẩu.

Từ kết quả phân tích, nghiên cứu 5 mặt hàng gỗ có mức thuế xuất khẩu thường rất thấp (5%) hoặc là mức thuế xuất khẩu bằng 0%, báo cáo cho rằng có lý do để tin rằng dữ liệu thống kê về kim ngạch của Việt Nam dựa trên nguồn thông tin khai báo của DN không phản ánh đúng thực tế. Lý do mức khai báo từ Việt Nam nhỏ hơn so với thực tế sẽ khiến DN giảm được mức thuế xuất khẩu áp dụng cho sản phẩm; khoản thuế giá trị gia tăng phải nộp trước khi được hoàn thuế nhỏ sẽ không làm ảnh hưởng nhiều đến khả năng về vốn và quay vòng vốn.

Quang Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bịt lỗ hổng cơ chế đầu tư BOT

Bịt lỗ hổng cơ chế đầu tư BOT

(ĐTTCO) - Cả nước hiện có 88 dự án BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) được xây dựng, gắn với nó là chừng ấy trạm thu phí BOT giao thông. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Khởi nghiệp

Nông nghiệp công nghệ cao: Gian nan vẫn không nản

(ĐTTCO) - Nông nghiệp công nghệ cao đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ Chính phủ với nhiều chính sách ưu đãi, thế nhưng nhiều DN tham gia lĩnh vực này vẫn gặp nhiều khó khăn.