Kinh doanh xăng dầu: nghịch lý lỗ, lãi

Báo ĐTTC số 438 ngày 21-7-2011 có bài viết “Những dấu hỏi về Petrolimex” đặt vấn đề việc IPO của Petrolimex sẽ tác động ra sao đối với TTCK đang ảm đạm hiện nay. ĐTTC đã nhận được nhiều ý kiến phản hồi về vấn đề này. Tòa soạn trích đăng ý kiến của TS. Nguyễn Minh Phong, Viện Nghiên cứu phát triển KT-XH Hà Nội phân tích những nghịch lý trong kinh doanh xăng dầu hiện nay của nước ta.

Kinh doanh xăng dầu: nghịch lý lỗ, lãi ảnh 1

Hiếm có nơi nào trên thế giới, ngay cả ở những nước chủ yếu sống bằng việc khai thác và xuất khẩu dầu mỏ, giá xăng dầu lại chứa nhiều ẩn số và cả nghịch lý như ở Việt Nam. Mỗi khi giá xăng dầu tăng đều trực tiếp và gián tiếp khởi động một vòng xoáy lạm phát đan xen phức tạp.

Với nước ta, giá xăng dầu còn phản ánh sự minh bạch, lành mạnh của cơ chế thị trường trong giai đoạn chuyển đổi; đồng thời là thước đo và ảnh hưởng đến uy tín, cũng như hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế- xã hội. Vì thế dư luận xã hội đang thắc mắc việc Petrolimex, kêu lỗ và đòi Nhà nước bù lỗ hàng ngàn tỷ đồng, trong khi chào bán cho đợi IPO sắp tới lại khoe lãi cả ngàn tỷ đồng?

Cụ thể, năm 2008, Petrolimex (kinh doanh xăng dầu chiếm 84% tổng doanh thu của tập đoàn này) kêu lỗ cả chục nghìn tỷ đồng, nhưng trong báo cáo tài chính chuẩn bị cho kế hoạch IPO, Petrolimex cho biết năm 2008, đơn vị này lãi trên 913 tỷ đồng, năm 2009 lãi tiếp 2.880 tỷ đồng; năm 2010 lãi 81,1 tỷ đồng và dự kiến năm 2011 lãi 2.154 tỷ đồng.

Những con số trên đang chờ giải trình và kiểm toán. Ở đây ta thử tìm hiểu căn nguyên sâu xa đằng sau những tuyên bố lỗ-lãi nghịch lý này. Thực tế, do nhiều nguyên nhân, cho đến nay giá xăng dầu của Việt Nam vẫn chưa hoàn toàn mang tính thị trường do chưa có cơ chế cạnh tranh thị trường đầy đủ, cả về bán buôn và bán lẻ. Về cơ bản và tổng thể, Nhà nước vẫn đang khống chế xuất nhập khẩu xăng và giá bán lẻ xăng dầu, dù ít nhiều có sự phân quyền quản lý giữa các đơn vị chủ quản và một số đầu mối nhập khẩu xăng dầu.

Hơn nữa, đang có sự đan xen giữa nhiệm vụ chính trị với nhiệm vụ kinh doanh của ngành xăng dầu. Thậm chí, đã có lúc người ta thấy có sự vận dụng ngược trình tự quy luật thị trường, tức chủ trương cho phép các doanh nghiệp  độc quyền được định giá xăng dầu theo giá thị trường thế giới, trong khi cần làm ngược lại là phải cho cạnh tranh thị trường đầy đủ, lành mạnh trước khi tự do hóa giá cả để tránh biến độc quyền nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp.

Sau Quyết định 187, Nghị định 54 và Nghị định 55/2007/NĐ-CP là Nghị định 84/2009/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu có hiệu lực từ 15-12-2009. Theo đó, doanh nghiệp có quyền tăng giá  xăng dầu cứ 10 ngày/lần nếu tăng dưới 7% và báo cáo sau, tăng từ 7-12 % thì doanh nghiệp được quyền tăng giá bán lẻ 7%, cộng thêm 60% của mức tăng 7-12%. Khoản lỗ 40% còn lại, doanh nghiệp được quyền sử dụng Quỹ bình ổn giá để bù đắp theo hướng dẫn của Bộ Tài chính (chỉ được dùng quỹ bình ổn khi mức tăng giá trên 7%). Và trường hợp giá thế giới tăng trên 12%, giá xăng dầu trong nước do Nhà nước quyết định.

Thế nhưng thực tế cho thấy đang có sự thỏa hiệp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với các doanh nghiệp độc quyền xăng dầu trong thực hiện cơ chế mới về quản lý giá xăng dầu; Theo đó, cho phép doanh nghiệp chủ động tăng, giảm giá xăng dầu theo sát giá thị trường thế giới khi mức điều chỉnh không quá 5% giá gốc, còn nếu vượt mức trên làm phương án trình cơ quan chức năng nhà nước xem xét, phê duyệt…

Vì thế mới có chuyện dù giá lên hay xuống, doanh nghiệp đầu mối nhập xăng dầu vẫn luôn kêu lỗ, cơ quan chức năng thì luôn chịu cảnh” trên đe dưới búa”, ngân sách nhà nước thất thu và người tiêu dùng thì cắn răng chịu đựng vì không còn lựa chọn nào khác.

Điều trên cho thấy một cơ chế giá xăng, dầu còn nhiều lúng túng và rối, kiểu “lưỡng tính”, vừa muốn có giá cả thị trường trong cơ chế không có cạnh tranh thị trường, vừa có sự nhập nhằng giữa hoạt động kinh doanh với hoạt vì mục tiêu chính trị, muốn hay không cũng tất yếu không chỉ là tác nhân thực tế và tiềm tàng làm méo mó giá cả, đe dọa lạm phát và bất ổn kinh tế vĩ, vi mô, mà còn gây cảnh “đục nước béo cò”, “tăng nhanh, giảm chậm”, thậm chí giá chỉ tăng một chiều, tăng thực còn giảm hình thức làm giảm sút sức hấp dẫn, lành mạnh của môi trường đầu tư.

Tóm lại, đằng sau giá xăng dầu là bức tranh về những triển vọng lạm phát, về sự minh bạch của môi trường đầu tư và cơ chế thị trường, cũng như của uy tín, hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước… Vì vậy, cần quan tâm đúng mức và sớm hoàn thiện cơ chế quản lý giá xăng dầu theo đúng cơ chế thị trường, lành mạnh, phù hợp cam kết và thông lệ thế giới, góp phần tích cực kiềm chế vững chắc lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hoàn thiện thể chế của một Nhà nước pháp quyền mà Việt Nam đang hướng đến trong quá trình Đổi mới và hội nhập toàn diện.

(TS)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nikkei: FLC đầy tham vọng khi mở rộng lĩnh vực kinh doanh

Nikkei: FLC đầy tham vọng khi mở rộng lĩnh vực kinh doanh

(ĐTTCO) - Trong bài viết mới đây, tờ Nikkei (Nhật Bản) đánh giá việc FLC muốn lấn sân thêm mảng casino và thậm chí cả ngành dịch vụ hàng không là kế hoạch đầy tham vọng về việc mở rộng hoạt động kinh doanh. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Đưa văn hóa ẩm thực Việt ra thế giới

(ĐTTCO)-Ngành du lịch Việt Nam vừa ghi dấu thêm một cột mốc mới: Sau nhiều năm lên dự án, chuẩn bị, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã cho ra đời Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn và phát triển ẩm thực Việt Nam (tại số 18 Trương Định, quận 3, TPHCM).

Khởi nghiệp

Khởi tranh cuộc thi Startup Zone 2017

(ĐTTCO) - Vòng 1 "Tôi! Khởi Nghiệp" của cuộc thi Startup Zone 2017 do CLB Nhân sự  - Khởi nghiệp Trường ĐH Kinh tế TPHCM tổ chức đã diễn ra thành công với sự tham gia của hơn 3.000 sinh viên đến từ nhiều trường đại học, cao đẳng ở khu vực miền Nam.