Khơi dậy nguồn lực kinh tế số

(ĐTTCO) - Kinh tế số (KTS) là nền kinh tế dựa trên công nghệ kỹ thuật số, mở đường cho sự đổi mới và phát triển trên toàn cầu. Việt Nam được đánh giá có nền tảng cơ sở cho sự phát triển KTS, nhưng để khơi dậy được nguồn lực này, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ.

Cơ hội lớn
Xu thế số hóa những năm gần đây đã len lỏi ở hầu hết lĩnh vực, tạo ra những mô hình kinh doanh phi truyền thống, từ việc đăng ký kinh doanh, sử dụng hóa đơn điện tử cho đến bán lẻ trực tuyến, bất động sản hay ngân hàng. Nền KTS với những mô hình, phương thức kinh doanh mới đã và đang tạo ra cơ hội lớn cho các DN.
Cụ thể, với các sản phẩm được ứng dụng công nghệ sẽ tạo ra nhiều giá trị, giảm chi phí sản xuất, nhân công. Đặc biệt, KTS sẽ tạo động lực cho DNNVV phát triển hơn, trở thành động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế. 
Nhận xét về vấn đề này, PGS.TS Vũ Minh Khương, giảng viên trường Chính sách công Lý Quang Diệu (Đại học Quốc gia Singapore), thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, cho rằng Việt Nam đã có những bước tiến cơ bản trong 10 năm qua về nắm bắt công nghệ thông tin (CNTT). Tuy nhiên, để CNTT trở thành động lực chủ đạo cho sự phát triển, Việt Nam cần nhận thức đây là mũi nhọn chiến lược và dốc toàn lực để sử dụng, phát triển công cụ chiến lược này.
“Nguồn nhân lực Việt Nam khá dồi dào, nhưng để kiến tạo họ lên đẳng cấp cao hơn, có năng lực, có trình độ vẫn chưa có. Hệ thống cơ sở hạ tầng của Việt Nam có nhiều điểm đáng tự hào, song nhiều mặt chưa đáp ứng được thực tế phát triển, nhất là trong thời đại mới. Thí dụ, việc sử dụng 4G trong viễn thông Việt Nam rất chậm trễ, đi sau cả Lào và Campuchia” - PGS.TS Vũ Minh Khương nhấn mạnh.
Theo PGS.TS Khương, nếu chọn mô hình KTS phù hợp cho Việt Nam lúc này, đó là mô hình SMART (Strategy, Monitoring, Accountability, Rethinking và Trust). Trong đó, Strategy là chiến lược, tầm nhìn về thời đại công nghệ, nỗ lực hợp tác toàn cầu, biết rõ những điểm mạnh, điểm yếu của mình và những ưu tiên cần đột phá để thay đổi căn bản cục diện và động thái phát triển.
Monitoring là đo lường kết quả, giám sát nhịp độ tiến triển và so sánh với các nước đi đầu. Accountability là phải giao cho cơ quan chịu trách nhiệm về thiết lập mục tiêu và phối thuộc hành động. Rethinking là phải đổi mới tư duy và mạnh dạn cải cách tư duy thời đại. Cuối cùng, Trust là phải chú trọng xây dựng lòng tin trong mọi nỗ lực chính sách.

Còn bất cập
Thực tế cho thấy, để tạo đòn bẩy cho KTS, nòng cốt là các công ty về công nghệ, song hệ thống hạ tầng kỹ thuật, trình độ công nghệ còn nhiều bất cập và nền KTS của Việt Nam hiện nay vẫn dựa trên nền tảng internet còn chứa đựng nhiều nguy cơ về bảo mật, an toàn thông tin, tính riêng tư của dữ liệu.
Ông Nguyễn Trung Chính, Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ CMC, cho rằng về lĩnh vực an ninh mạng và an toàn thông tin, cần thiết phải có ủy ban quốc gia về an ninh mạng. “Vụ hacker tấn công hệ thống mạng ở sân bay Tân Sơn Nhất vừa qua chúng ta phản ứng rất chậm và lúng túng. Trong khi lẽ ra Bộ Thông tin - Truyền thông phải là cơ quan đầu tiên và chủ yếu để giải quyết, khắc phục sự cố vai trò lại rất mờ nhạt” - ông Chính dẫn chứng.
Ông Hoàng Việt Hà, Giám đốc điều hành CTCP FPT, cho biết cả nước hiện có 48% dân số sử dụng internet, đứng thứ 17/20 quốc gia có số lượng người sử dụng internet nhiều nhất thế giới. Tuy nhiên, tốc độ kết nối internet không tương ứng, khi đứng thứ 95/144 quốc gia.
Bên cạnh đó, Thông tư 57/2016/TT-BTC quy định DN cung cấp dịch vụ và có hạ tầng mạng đóng góp 1,5% doanh thu, đã tạo thành gánh nặng khiến DN không còn mặn mà tái đầu tư mở rộng hệ thống. Chưa kể, DN CNTT trong nước đang phải chịu thuế nhiều hơn so với DN nước ngoài cung cấp dịch vụ số trên internet ở Việt Nam như Google, Facebook, Uber, Grab… dẫn đến tình trạng DN Việt Nam có mở công ty ở nước ngoài cũng không thể tối ưu thuế. 
Đặc biệt, vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ở một góc độ lại trở thành rào cản DN CNTT. Hiện nay, theo quy định của luật thì thời gian chờ đợi để xin cấp bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích theo Luật Sở hữu trí tuệ 18 tháng, song trên thực tế phải mất 2 năm. Điều này khiến DN không mặn mà với đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tranh chấp, xung đột về quyền sở hữu trong kinh doanh sau đó. Nhà nước cần phải xóa bỏ các rào cản về quy trình, thủ tục để hỗ trợ DN phát triển.
“Việc triển khai ứng dụng chữ ký số trong cơ quan nhà nước như chữ ký số, hóa đơn điện tử, hải quan điện tử trong thời gian qua vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc. Nhiều DN xuất nhập khẩu phản ánh với chúng tôi mất quá nhiều thời gian cho 1 nhánh hàng, như gắn danh sách container, mã vạch, trong khi thông quan điện tử đáng ra phải rút ngắn thời gian hơn nhiều. Đây cũng là điều phải lưu ý và khắc phục” - ông Hà nói.
Trao đổi với ĐTTC, ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, cho rằng KTS, cụ thể là việc ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ trong Internet of things (Internet vạn vật hay IoT) đang tạo ra những thay đổi lớn trong đời sống con người. Đây là xu thế tất yếu Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, KTS cũng đặt ra hàng loạt thách thức các quốc gia phải giải quyết, như tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đánh cắp công nghệ, tài sản trí tuệ, bản quyền trên internet ngày càng tăng, nguy cơ gián điệp mạng trở nên phức tạp, nguy hiểm, hay các vụ tấn công làm tê liệt, chiếm quyền kiểm soát hệ thống cơ sở dữ liệu ngày càng phổ biến và để lại hậu quả khôn lường...
Theo ông Liên, từ những thách thức trên DN hoạt động trong lĩnh công nghệ sẽ phải đối mặt với rất nhiều rủi ro. Do đó, Nhà nước cần có những chính sách mang tính đặc thù đối với DN hoạt động trong lĩnh vực này. Theo đó, có chế tài về tài chính, vốn cho DN, đi kèm với tạo ra các cơ chế mở, tạo điều kiện hơn nữa cho DN tư nhân thâm nhập hệ thống chính phủ điện tử, ứng dụng công nghệ số trong ngành thuế, hải quan…
“Trong điều kiện hiện nay, các DN cần hướng tới sự phát triển bền vững và tự chủ, không để phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài hay một nhân tố duy nhất là công nghệ số. Bởi trong tương lai, với tốc độ phát triển công nghệ như vũ bão hiện nay, rất có thể xuất hiện thêm những mô hình mới tiên tiến hơn” - ông Liên nhấn mạnh. 

Hoàng Sơn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

Chất xám châu Âu cùng Vsmart bước vào kỷ nguyên số

(ĐTTCO) - BQ - cái tên không mấy quen thuộc có trụ sở tại Tây Ban Nha, sẽ là một trong những mắt xích quan trọng nhất trong việc thiết kế và chế tạo những thiết bị điện tử thông minh của Vsmart, mở đầu là smartphone.

Du lịch

Khởi nghiệp

Những cái khó sinh viên phải đối mặt khi khởi nghiệp sáng tạo

(ĐTTCO)-Làm sao để giúp sinh viên khởi nghiệp là chủ đề được các diễn giả trao đổi tại “Hội thảo Nghiên cứu khoa học, ươm tạo khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục đại học” vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại Hà Nội ngày 16/12.