BẢO HỘ CÔNG THỨC ẨM THỰC

Khó nhưng vẫn làm được

(ĐTTCO) - Các thương hiệu ẩm thực như The Coffee House, Urban Station… đã thu hút nhiều người trẻ đầu tư nghiên cứu để cho ra đời các công thức đặc biệt và hứa hẹn thương mại hóa thành công trong tương lai. Song, các công thức này lại dễ dàng bị sao chép hay thậm chí đánh cắp. Vậy cơ chế bảo hộ đối với các loại công thức trong lĩnh vực ẩm thực được pháp luật quy định như thế nào?

Đừng lãng quên công thức tuyệt mật

Thế giới đã và đang nghiêng mình trước công thức chế tạo thức uống hàng trăm năm của Tập đoàn Coca Cola, bởi nó tuyệt mật và được giữ gìn cẩn trọng nhất trên thế giới, đã làm nên một nền văn hóa Hoa Kỳ, trở thành một biểu tượng vượt thời gian và thách thức thị trường. Ngành ẩm thực còn rất nhiều công thức tuyệt vời như thế, đã tạo nên các hương vị của nhiều loại đồ uống, thực phẩm.

Năm 2012, vụ kiện “tiệm bánh Chicago” được biết đến như một vụ kiện điển hình liên quan đến công thức trong ngành ẩm thực, đặt ra câu hỏi về quyền sở hữu trí tuệ đối với công thức. Cụ thể, nữ đầu bếp Susan Davis Friedman khi làm việc tại tiệm bánh ở Chicago, đã tạo ra công thức bí mật cho loại bánh “Cinnamon Bombs” đặc biệt. Loại bánh này được cả Chicago khen ngợi và được xếp hạng trong danh sách 100 loại đồ ăn người dân Chicago thích nhất. Công thức đó đã làm cho tiệm bánh nổi tiếng và mang lại doanh thu khổng lồ. Khi Susan từ chức, cô quyết định mang theo các công thức nấu ăn mà cô đã nghiên cứu và chế tạo trong thời gian làm việc, trong đó có “Cinnamon Bombs”. Chủ tiệm bánh đã khởi kiện cô ra tòa yêu cầu giao lại toàn bộ các công thức nấu ăn và pha chế nói trên. Vụ kiện như một lời cảnh báo cho chủ sở hữu và các đầu bếp khác, rằng quyền sở hữu của các sáng tạo nhà bếp là một cái gì đó không thể coi nhẹ.

Ở Việt Nam, tranh chấp liên quan đến công thức không nhiều, chỉ vài trường hợp được ghi nhận như tranh chấp liên quan đến công thức nấu rượu, pha chế đồ uống. Song trên thực tế, nhiều khởi nghiệp gia “than phiền” vì bị đồng sự lấy cắp công thức pha chế để khởi nghiệp dự án riêng. Trong kinh doanh, ai nắm được bí mật người đó có lợi thế. Vậy lời giải nào cho chủ sở hữu công thức trong ngành ẩm thực?

Khó nhưng vẫn làm được ảnh 1

Cà phê Urban Station.

Thông thường, một công thức nấu ăn sẽ chứa đựng các nguyên liệu, phụ liệu từ tự nhiên hoặc nhân tạo và được đong đếm theo một số lượng, liều lượng nhất định kết hợp với kỹ thuật pha chế, nấu nướng để đạt đến vị đặc trưng của món ăn, thức uống đó. Vì tính phức tạp như vậy nên khó xác định công thức pha chế hay nấu ăn thuộc đối tượng nào của quyền sở hữu trí tuệ. Không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới, công thức nấu ăn cũng khó được phân định là đối tượng bảo hộ của quyền tác giả hay quyền sở hữu công nghiệp. Song, không phải khó phân định là không có cơ chế bảo hộ. Nếu công thức ngành ẩm thực đáp ứng được các điều kiện thỏa mãn là đối tượng của quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp thì hoàn toàn có thể được bảo hộ.

Cơ chế bảo hộ

Cách thức thông thường và tối ưu nhất là giữ bí mật để được bảo hộ dưới đối tượng “bí mật kinh doanh” thuộc quyền sở hữu công nghiệp. Coca Cola và các tập đoàn lớn cũng đã sử dụng cách thức này để đưa các sản phẩm của họ đạt đến đỉnh cao mà vẫn không bị người khác sao chép. Để được bảo hộ dưới dạng “bí mật kinh doanh”, chủ sở hữu phải chứng minh có được một cách hợp pháp bí mật kinh doanh đó và thực hiện việc bảo mật. Chủ sở hữu sẽ không phải mất thời gian, công sức cũng như chi phí để tiến hành thủ tục xác lập quyền tại cơ quan có thẩm quyền. Khi bí mật này bị lộ ra, đồng nghĩa với việc không đáp ứng điều kiện bảo hộ đối với bí mật kinh doanh và pháp luật sẽ không bảo hộ.

Cách thức thứ hai là có thể đăng ký dưới dạng sáng chế. Ưu điểm là có thể bộc lộ công thức mà không bị bên thứ ba lấy cắp cũng như dễ dàng chuyển giao quyền sử dụng đối với công thức. Song, sáng chế là một đối tượng đòi hỏi cao ở yêu cầu bảo hộ, phải đảm bảo có tính mới, tính sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp. Hơn nữa, tính mới được yêu cầu là mới trên phạm vi toàn thế giới. Trong khi đó, lĩnh vực ẩm thực là lĩnh vực lâu đời và tồn tại nhiều bí quyết nấu ăn, pha chế đã được công khai. Do vậy, để đạt được khả năng bảo hộ sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như thời điểm nộp đơn, các bản mô tả, cũng như làm rõ được đó là một giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình, phương pháp.

Cách thức thứ ba là đăng ký dưới hình thức bản quyền tác giả dưới dạng tác phẩm. Chủ sở hữu có thể viết ra, mô tả ra trình tự cũng như toàn bộ các phương pháp, quy trình để làm nổi bật công thức ngành ẩm thực. Tuy nhiên, việc đăng ký bảo hộ dưới hình thức này không có nhiều ý nghĩa cũng như lợi ích khi tiến hành kinh doanh. Bởi lẽ, công thức sẽ dễ dàng bị bộc lộ trong quá trình bảo hộ. Mặt khác, quyền tác giả không bảo vệ được chủ sở hữu trong trường hợp có tranh chấp xảy ra.

Công thức là một trong những thành tố quan trọng trong lĩnh vực kinh doanh ẩm thực. Một công thức tạo ra hương vị đặc trưng thu hút người tiêu dùng không những tạo được lợi thế trong kinh doanh, mà còn là chìa khóa để đưa danh tiếng, thương hiệu của chủ sở hữu lên một tầm vóc mới. Vì vậy, các doanh gia, đặc biệt là các nhà khởi nghiệp trong lĩnh vực ẩm thực cần đặc biệt quan tâm đến vấn đề này. Các đầu bếp hoặc những bartender hoàn toàn có thể trở thành chủ sở hữu các công thức do mình tự pha chế và bán lại cho người khác như một cách thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ mà hiện nay thế giới đang áp dụng.

Đậu Thị Quyên CEO LP Group

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nikkei: FLC đầy tham vọng khi mở rộng lĩnh vực kinh doanh

Nikkei: FLC đầy tham vọng khi mở rộng lĩnh vực kinh doanh

(ĐTTCO) - Trong bài viết mới đây, tờ Nikkei (Nhật Bản) đánh giá việc FLC muốn lấn sân thêm mảng casino và thậm chí cả ngành dịch vụ hàng không là kế hoạch đầy tham vọng về việc mở rộng hoạt động kinh doanh. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Kéo Cô Tô gần lại

(ĐTTCO) - Sau nhiều lần lỡ hẹn, chúng tôi đã quyết định đến Cô Tô. Một hành trình không hề dễ dàng khi từ Hà Nội đến Cô Tô phải mất đến gần 10 giờ, chúng tôi nói vui gần bằng thời gian bay từ Hà Nội tới Paris.

Khởi nghiệp

Khởi tranh cuộc thi Startup Zone 2017

(ĐTTCO) - Vòng 1 "Tôi! Khởi Nghiệp" của cuộc thi Startup Zone 2017 do CLB Nhân sự  - Khởi nghiệp Trường ĐH Kinh tế TPHCM tổ chức đã diễn ra thành công với sự tham gia của hơn 3.000 sinh viên đến từ nhiều trường đại học, cao đẳng ở khu vực miền Nam.