Đột phá tính hiệu quả công trình khoa học

(ĐTTCO) - Với phương thức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, Thông tư liên tịch 27/2015/TTLT/BKHCN-BTC, ngày 30-12-2015 của liên Bộ Tài chính, Khoa học - Công nghệ (KHCN) quy định khoán chi, thực hiện nhiệm vụ KHCN sử dụng ngân sách nhà nước chính thức có hiệu lực từ ngày 15-2-2016, được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về tính hiệu quả đối với các công trình khoa học trong nước.

Trao quyền chủ động cho nhà khoa học

Từ trước đến nay, một trong nhiều lý do khiến việc nghiên cứu khoa học gặp khó khăn là các thủ tục thanh toán kinh phí có nhiều bất hợp lý khiến các nhà khoa học, giảng viên đại học tham gia nghiên cứu nản lòng. Người làm khoa học mất nhiều thời gian hoàn thiện hồ sơ thanh toán, thay vì tập trung nghiên cứu. Nhiều người sắp hết hạn thanh toán phải chạy đôn chạy đáo tìm nơi mua hóa đơn, hoàn tất các chứng từ để thanh toán. Tiền dành cho nghiên cứu đã ít trong khi phải mua hóa đơn đỏ, mất khoảng 15% trở lên.

 Đột phá tính hiệu quả công trình khoa học ảnh 1

Khoán chi là động lực giúp nhà khoa học nghiên cứu tạo ra những sản phẩm có giá trị. 

Chưa kể đến chất lượng các công trình nghiên cứu còn rất thấp. Theo thống kê của Bộ KHCN, hàng năm các tổ chức cá nhân trong nước đóng góp thêm vào kho tài sản trí tuệ khoảng 20.000 kết quả nghiên cứu, sáng chế, nhưng chỉ chưa đầy 10% kết quả nghiên cứu (khoảng 2.000 kết quả) có tiềm năng ứng dụng thực tế, số còn lại là các nghiên cứu không phải nghiên cứu ứng dụng, hoặc những nghiên cứu chưa thiết thực với thực tế sản xuất trong nước. Với việc đổi mới theo phương thức khoán chi tại Thông tư 27, các nhà khoa học sẽ được trao quyền chủ động hoàn toàn trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học. Nhà nước chỉ đặt hàng ban đầu và tập trung vào nghiệm thu chất lượng kết quả cuối cùng. Trước đây, đã có nhiều ý kiến cho rằng giới quản lý tài chính và giới làm khoa học chưa có sự đối thoại thật sự để hiểu biết lẫn nhau dẫn đến việc nghiên cứu khoa học bị trì trệ trong nhiều năm. Nay Thông tư liên tịch 27 có thể xem là câu trả lời mang tính cởi trói đối với hoạt động nghiên cứu KHCN.

Theo đó, sẽ có 2 phương thức khoán chi để các nhà khoa học lựa chọn. Một là, khoán chi đến sản phẩm cuối cùng áp dụng đối với các đề tài, dự án xác định được cụ thể sản phẩm đầu ra. Hai là, khoán từng phần với các nhiệm vụ không đủ điều kiện khoán chi từng phần, khi sản phẩm đầu ra chưa rõ hoặc năng lực thực hiện của các nhà khoa học chưa đáp ứng được sản phẩm đầu ra như yêu cầu đặt hàng. Với các khoản kinh phí đã được khoán, các nhà khoa học thực hiện đề tài có quyền chi theo thực tế, không phụ thuộc vào định mức và dự toán. Việc thanh toán tạm ứng được căn cứ vào khối lượng công việc đã thực hiện, không kiểm soát chứng từ chi tiết như trước đây. Việc quyết toán cũng chỉ cần thực hiện một lần sau khi đề tài hoàn thành và các bên đã tiến hành thanh lý hợp đồng. Phương thức khoán chi tại Thông tư liên tịch 27 được cho sẽ giúp cơ chế tài chính của hoạt động KHCN tiếp cận nền kinh tế thị trường và phần nào gần với thông lệ quốc tế hơn, tạo điều kiện tối đa cho các nhà khoa học.

Hoàn trả 40-100% kinh phí

Cơ chế Nhà nước đặt hàng ban đầu và tập trung nghiệm thu chất lượng kết quả cuối cùng sẽ áp dụng với những sản phẩm đã có tên cụ thể, chỉ tiêu chất lượng rõ ràng, số lượng quy mô sản phẩm tạo ra và địa chỉ ứng dụng. Theo đó, sản phẩm nghiên cứu khoa học chỉ được nghiệm thu khi đáp ứng đủ các tiêu chí này. Đặc biệt, Thông tư 27 đưa ra chế tài nếu đề tài đã nhận khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, trong quá trình tổ chức thực hiện sẽ không được điều chỉnh mục tiêu sản phẩm và kinh phí. Nếu nhà khoa học không bàn giao, không hoàn thành đề tài dự án theo cam kết, phải chịu hình thức xử lý và hoàn trả tiền cho ngân sách nhà nước các kinh phí họ đã sử dụng.

Trong trường hợp không hoàn thành công trình do nguyên nhân chủ quan, tổ chức chủ trì sẽ phải hoàn trả tối thiểu 40% kinh phí nhà nước đã sử dụng đúng quy định (đối với công trình thực hiện theo phương thức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng), tối thiểu 30% kinh phí nhà nước đã sử dụng đúng quy định (đối với công trình thực hiện theo phương thức khoán chi từng phần). Trường hợp vừa không hoàn thành công trình do nguyên nhân chủ quan vừa không chứng minh được kinh phí đã sử dụng đúng quy định, phải nộp trả 100% kinh phí đã sử dụng.

Trao đổi với báo chí, Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Quân cho rằng việc thực hiện hình thức khoán chi này sẽ có hiệu quả xứng đáng, vì bản thân nhà khoa học nhận khoán chi đến sản phẩm cuối cùng nên trách nhiệm của họ rất lớn, buộc phải hoàn thành sản phẩm theo cam kết trong hợp đồng đã ký. Bên cạnh đó, họ sẽ huy động nguồn lực để làm thực sự và điều này sẽ khắc phục được một số đề tài dự án lợi dụng cơ chế quản lý còn sơ hở, chưa làm được sản phẩm vẫn được nghiệm thu. Thậm chí, nhiều nhà khoa học chưa chắc dám nhận khoán chi tới sản phẩm cuối cùng vì giờ đây cơ quan quản lý chỉ kiểm soát đầu ra. Những người làm khoa học mà không chắc chắn hoặc sản phẩm chưa định hình sẽ không dám nhận khoán tới sản phẩm cuối cùng. Còn về phía người dân, với quy định mới này được kỳ vọng sẽ giảm dần số công trình nghiên cứu “xếp ngăn kéo” theo nghĩa xấu, tăng số công trình có thể ứng dụng vào thực tiễn (không chỉ dừng ở mức khiêm tốn 10% như hiện nay).

Thanh Hiền

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hấp lực Phú Quốc

Hấp lực Phú Quốc

(ĐTTCO) - Rất nhiều du khách đã quay lại Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) lần 2, lần 3, thậm chí lần n, chứng tỏ hòn đảo này thực sự có sức hấp dẫn, xứng với danh xưng Hòn đảo ngọc. 

Công nghệ - Xe

10 chiếc xe tăng tốc nhanh nhất thế kỷ 21

(ĐTTCO) -  Porsche 918 Spyder 2015, Bugatti Veyron 2008, Porsche 911 Turbo S 2014 là những chiếc xe nhanh nhất thế kỷ 21 với khả năng tăng tốc từ 0 lên 100 km/h trong khoảng 3 giây ngắn ngủi.

Du lịch

Khởi nghiệp

Năng lượng đến từ đam mê

(ĐTTCO) - Điều hành 3 DN, tham gia nhiều tổ chức, theo đuổi nhiều lớp học trong và ngoài nước, nhưng anh Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Công ty Thuế, Kế toán - Luật Việt Á, ủy viên Ban Chấp hành Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam, vẫn dành nhiều thời gian để chia sẻ, tư vấn miễn phí cho thanh niên, sinh viên trong việc làm chủ cuộc đời, định hướng tương lai, nhất là trên hành trình khởi nghiệp.