Doanh nghiệp tư nhân trước sóng lớn TPP

(ĐTTCO) - Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là hiệp định thương mại thế hệ mới. Các điều khoản của nó không chỉ bó buộc trong các vấn đề thương mại hàng hóa mà còn nhằm viết lại luật chơi thương mại toàn cầu bằng tự do hóa thương mại dịch vụ và tài chính, thúc đẩy luân chuyển dòng vốn và lao động. Lĩnh vực đầu tư được đưa vào trong một chương của hiệp định với những điều khoản về đối xử giữa doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và DN nội địa. Điều này sẽ có những tác động không nhỏ tới DN tư nhân của Việt Nam.

Đương đầu với những gã khổng lồ

Về tình hình hoạt động, DN tư nhân hiện nay chiếm tỷ lệ chủ yếu trong số hơn 400.000 DN đang hoạt động tại Việt Nam. Theo số liệu từ cuộc tổng điều tra DN năm 2013, có đến 75% DN tại Việt Nam là DN tư nhân và TNHH tư nhân. Mặc dù chiếm số lượng lớn, DN tư nhân tại Việt Nam vẫn chủ yếu là DNNVV và đang chịu lép vế so với DN FDI. Số lượng lao động tại mỗi DN này chỉ đạt khoảng 14,4, thấp hơn nhiều so với con số gần 300 lao động tại mỗi DN FDI. Tính đến năm 2013, số lượng DN FDI chỉ chiếm 2,7% số DN tại Việt Nam, nhưng có hơn 3 triệu lao động làm việc, chiếm tới 26,4% số lượng lao động trong các DN Việt Nam. Một số tiêu chí khác về quy mô vốn và doanh thu cũng cho thấy DN FDI đang áp đảo DN tư nhân trong nước.

 Doanh nghiệp tư nhân trước sóng lớn TPP ảnh 1

Về nguồn lực, nguồn vốn tư bản trung bình của 1 DN FDI đạt trên 300 tỷ đồng. Trong khi đó, mức vốn trung bình của toàn bộ DN tại Việt Nam đạt xấp xỉ 50 tỷ đồng, còn DN tư nhân chỉ đạt  11,9 tỷ đồng. Thực tế cũng cho thấy những DN hoạt động kém hiệu quả tập trung chủ yếu ở nhóm DNNVV với quy mô vốn thấp. Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2014 của Tổng cục Thống kê, cho biết có tới 67.823 DN gặp khó khăn buộc phải giải thể hoặc đăng ký tạm ngừng hoạt động. Phần lớn trong số này là DN có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng. Tuy nhiên, điều này cũng tạo điều kiện sàng lọc những DN kém hiệu quả bằng những doanh nghiệp chất lượng cao hơn, từ đó mở rộng quy mô vốn đầu tư. Cũng trong năm 2014, có khoảng 22.800 DN mở rộng quy mô vốn với số vốn đăng ký tăng thêm 595,7 tỷ đồng.

Tương tự, tài sản cố định và vốn đầu tư dài hạn của khối DN FDI cao gấp hơn 30 lần so với khối DN tư nhân, đạt 138,8 tỷ đồng/DN năm 2013. Trong khi tài sản cố định trung bình toàn bộ DN chỉ đạt xấp xỉ trên 20 tỷ đồng. Trên khía cạnh hoạt động, doanh thu thuần của DN FDI cũng đạt mức cao hơn nhiều so với DN nội địa, trong đó có khu vực DN tư nhân. Điều này cho thấy DN FDI đang có lợi thế rất lớn về quy mô so với DN tư nhân trong nước, không chỉ về vốn đầu tư mà còn cả trên khía cạnh hoạt động.

DN tư nhân có ngán TPP?

Rõ ràng, DN Việt Nam, đặc biệt là khối DNNVV đang bước vào cuộc chơi TPP với một thế yếu hơn rất nhiều. Vậy cuộc chơi này sẽ diễn biến như nào khi TPP bắt đầu có hiệu lực? Mục A Chương 9 của bản Toàn văn Hiệp định TPP quy định rõ quy tắc đối xử bình đẳng giữa nhà đầu tư nước ngoài từ các nước TPP và nhà đầu tư nội địa là như nhau. Đồng thời, các ưu đãi đối với nhà đầu tư đến từ các nước TPP không được kém hơn so với ưu đãi dành cho nhà đầu tư đến từ các nước TPP khác hay các nước ngoài TPP. TPP cũng đưa ra những quy định loại bỏ các ràng buộc liên quan tới tự do hoạt động của các DN FDI, như yêu cầu về hàm lượng nội địa, lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp. Thí dụ, Điều 9.9 Mục A quy định “cấm các thành viên đưa ra cho nhà đầu tư nước ngoài những yêu cầu về thực hiện như yêu cầu về hàm lượng nội địa hay nội địa hóa công nghệ”.

Như vậy, sau khi TPP được thực thi, các DN FDI về cơ bản sẽ được hoạt động và đối xử tương tự DN nội địa. Là quốc gia đang có những lợi thế về nhân công dồi dào, Việt Nam được kỳ vọng sẽ là đích đến của nhiều nhà đầu tư nước ngoài trong khối các nước TPP. Trong bảng xếp hạng VNR500 (top 500 DN lớn nhất Việt Nam) được Vietnam Report thực hiện tháng 11-2015, phần lớn DN tư nhân đều chọn ra 3 yếu tố cần cải thiện nhất để có thể cạnh tranh được với các đối thủ trong khối TPP, đó là chất lượng sản phẩm và dịch vụ (tỷ lệ trả lời 28,32%), giá thành sản phẩm/dịch vụ (19,47%) và chất lượng nguồn nhân lực (19,47%). Đây là năm thứ 9 liên tiếp, bảng xếp hạng VNR500 được công bố nhằm ghi nhận những DN không chỉ đạt được những thành tựu to lớn trong kết quả kinh doanh mà còn có những đóng góp to lớn cho cộng đồng và xã hội.

Cách đây 7 năm, sau khi Việt Nam hoàn tất thủ tục gia nhập WTO, số dự án và vốn FDI đăng ký đã tăng đột biết trong năm 2008. Cùng lúc đó, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ toàn cầu lan rộng đã khiến số vốn thực tế không được như mong đợi. Làn sóng đầu tư giai đoạn đó chưa thực sự mạnh đến mức khiến DN trong nước phải lo lắng như hiện nay.

Với những thỏa thuận đã được công bố, TPP thực sự sẽ mang lại làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào Việt Nam trong thời gian tới. DN tư nhân trong nước sẽ càng trở nên bất lợi hơn trong cuộc cạnh tranh về quy mô so với DN FDI. Tuy nhiên, với những gì diễn ra trong thời gian qua, khi đang có sự tự sàng lọc các DN hoạt động kém hiệu quả, DN tư nhân vẫn có nhiều cơ hội để mở rộng quy mô vốn và phát triển.

Nguyễn Thanh Tùng, Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

10 chiếc xe tăng tốc nhanh nhất thế kỷ 21

(ĐTTCO) -  Porsche 918 Spyder 2015, Bugatti Veyron 2008, Porsche 911 Turbo S 2014 là những chiếc xe nhanh nhất thế kỷ 21 với khả năng tăng tốc từ 0 lên 100 km/h trong khoảng 3 giây ngắn ngủi.

Du lịch

Khởi nghiệp

Năng lượng đến từ đam mê

(ĐTTCO) - Điều hành 3 DN, tham gia nhiều tổ chức, theo đuổi nhiều lớp học trong và ngoài nước, nhưng anh Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Công ty Thuế, Kế toán - Luật Việt Á, ủy viên Ban Chấp hành Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam, vẫn dành nhiều thời gian để chia sẻ, tư vấn miễn phí cho thanh niên, sinh viên trong việc làm chủ cuộc đời, định hướng tương lai, nhất là trên hành trình khởi nghiệp.