DNNN: Xác lập vị trí, vai trò

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nhưng nếu sử dụng khu vực DN này làm công cụ điều tiết vĩ mô liệu có ổn? Những băn khoăn này lại một lần nữa được đưa ra tại diễn đàn “Đẩy mạnh cải cách khu vực DNNN: tư duy và hành động” diễn ra tuần qua.

Hệ quả chậm chuyển giao

Tại một hội thảo cách đây vài tháng, đề cập đến vấn đề năng lực cạnh tranh các tỉnh, lãnh đạo Sở Kế hoạch - Đầu tư một địa phương khu vực Tây nguyên cho rằng không nên đưa phần vốn nhà nước tại các DNNN về Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Theo vị này, “nếu chuyển như vậy địa phương sẽ không nắm được DN nào nên khó điều tiết, bình ổn được giá cả trên địa bàn”.

Có lẽ ý kiến đó cũng là tâm trạng chung của nhiều địa phương và DNNN trong việc muốn níu kéo việc quản lý kiểu cơ chế chủ quản đối với DNNN trên địa bàn mình. Bởi DNNN được ưu đãi, còn địa phương nắm được DNNN để điều tiết. Đó là lý do khiến trong nhiều báo cáo của SCIC, vấn đề chuyển giao phần vốn nhà nước tại không ít địa phương luôn gặp nhiều khó khăn.

DNNN: Xác lập vị trí, vai trò ảnh 1

Cần đổi mới tư duy sử dụng DNNN làm công cụ điều tiết kinh tế. Ảnh: GIA HÙNG

Trên bình diện cả nước, việc sử dụng công cụ nhà nước để điều tiết kinh tế vĩ mô đã mang lại những hiệu quả nhất định. Chẳng hạn, với những lần can thiệp thị trường, giá xăng dầu, điện, than... được giữ tương đối ổn định trong những khoảng thời gian chỉ số giá cả tăng cao. Nhưng theo nhiều chuyên gia, nếu vẫn can thiệp thị trường như vậy sẽ không có lợi cho nền kinh tế.

Bởi với nhiệm vụ phải bình ổn, điều tiết vĩ mô nền kinh tế, vô hình trung sẽ mang đến cho DNNN những đặc quyền, đặc lợi mà các DN khác không có được, trong đó có cả đặc quyền được thua lỗ. Cụ thể, trong những lần kiềm chế giá điện, xăng dầu tăng, cái được là giá ổn định nhưng ngược lại DN phải chịu lỗ. Và những lần trả lại giá thị trường, các mặt hàng này sau đó đều gây sốc cho người tiêu dùng và nền kinh tế với các mức tăng cao để bù đắp lại.

Trong báo cáo thẩm tra về đề án tái cơ cấu nền kinh tế, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cũng chỉ ra việc sử dụng DNNN làm công cụ ổn định giá đã khiến giá thị trường của các sản phẩm liên quan bị bóp méo, kéo theo việc phân bổ và sử dụng nguồn lực trở nên bất hợp lý và kém hiệu quả. Chưa kể, giá cả sau một thời gian bị "dồn nén" dẫn đến thua lỗ hay buộc phải trợ cấp, đến lúc không kìm được nữa thì chực chờ bung ra, tạo cú sốc và gây xáo trộn lớn cho nền kinh tế.

Công cụ hỗ trợ

Còn xét trên thực tế, việc sử dụng DNNN để bình ổn giá, điều tiết vĩ mô cũng sẽ gặp những trở ngại trong thời gian tới. Bởi, theo đề án tái cơ cấu DNNN, ngoại trừ những DNNN mà Nhà nước nắm giữ 100% vốn trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, các DNNN khác sẽ phải cổ phần hóa với tỷ lệ nắm giữ từ trên 50% đến 75%.

Dù là nắm giữ cổ phần chi phối tại các DN đó nhưng muốn sử dụng nguồn lực chính DN để tham gia điều tiết, bình ổn cũng sẽ phải tuân theo Luật DN và quản trị công ty theo thông lệ vì Nhà nước cũng chỉ là một cổ đông. Việc làm sao để cân bằng được quyền lợi của Nhà nước với cổ phần chi phối với các cổ đông bên ngoài sẽ không thuận lợi như tỷ lệ nắm giữ 100%.

TS. Trần Tiến Cường, nguyên Trưởng ban Nghiên cứu cải cách và phát triển DN (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương), cho rằng việc sử dụng DNNN với vai trò làm công cụ điều tiết vĩ mô, bình ổn thị trường có vẻ phù hợp hơn với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung so với nền kinh tế thị trường hiện nay. Việc lạm dụng vai trò này của DNNN làm cho thị trường bị méo mó, bóp méo tín hiệu giá thị trường, đồng thời DNNN cũng không bình đẳng với DN ngoài quốc doanh.

Vì vậy, chỉ nên sử dụng vị trí này của DNNN như là công cụ hỗ trợ cùng với công cụ chủ yếu là chính sách vĩ mô để điều tiết, ổn định nền kinh tế. Cần đổi mới tư duy sử dụng DNNN làm công cụ điều tiết kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô; tăng cường sử dụng các chính sách vĩ mô làm công cụ điều tiết thay cho sử dụng DNNN.

Theo các chuyên gia, để cải cách DNNN thành công, việc xác lập vai trò, vị trí của DNNN hết sức quan trọng, qua đó sẽ xác lập hàng loạt cơ chế, chính sách sau này. Việc tạo một môi trường kinh doanh với sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế là quan điểm được nhiều chuyên gia đưa ra.

Ông Michael Krakowski, cố vấn trưởng Chương trình cải cách kinh tế vĩ mô GIZ, chia sẻ trong cùng một ngành với quy mô như nhau, DN tư nhân hoạt động hiệu quả hơn. Do vậy, khi tiến hành cải cách DNNN cần xem xét những ngành, lĩnh vực mà DN tư nhân có thể đảm trách được.

Hà My

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

Du lịch

Khởi nghiệp

Lạ lẫm 'Thung lũng khởi nghiệp' giữa Sài Gòn

(ĐTTCO)-Một khu nhà làm việc cũ kỹ của Sở Khoa học công nghệ TP.HCM được cải tạo theo phong cách lạ vào tháng 8-2016, thoáng nhìn tưởng quán cà phê. Nhiều doanh nghiệp ra đời từ đó...