Định vị trong chuỗi cung ứng

Khả năng tận dụng cơ hội đến đâu của DNNVV trong hội nhập luôn được đặt ra. Càng hội nhập, cơ hội càng nhiều nhưng thách thức khó khăn do năng lực cạnh tranh còn thấp, trình độ quản trị, điều hành và khả năng hội nhập còn hạn chế, đang là thách thức không dễ vượt qua.

Cơ hội, thách thức đan xen

Việc hình thành Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào cuối năm nay cùng các hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam tham gia như Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), FTA Việt Nam - EU, FTA Việt Nam - Hàn Quốc... được coi là cơ hội vàng cho DN trong nước hội nhập chuỗi cung ứng giá trị toàn cầu, mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư, nhận chuyển giao công nghệ.

Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ khi DNNVV năng lực cạnh tranh thấp, khả năng hội nhập hạn chế. Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các DN sẽ có nhiều cơ hội để phát triển nếu khai thác và tận dụng được các điểm mạnh và lợi thế của mình. Song đây cũng chính là những trăn trở của các cấp chính quyền, nhà quản lý và của chính các DN.

Báo cáo triển vọng phát triển châu Á của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), cho thấy mới có 36% DN Việt Nam tham gia mạng lưới sản xuất và tiến tới xuất khẩu so với gần 60% của Malaysia và Thái Lan; 21% DNNVV Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu so với 30% của Thái Lan và 46% của Malaysia. Thực tế, các DN Việt Nam chỉ tham gia khâu lắp ráp, gia công, cung cấp các phụ tùng thay thế, chưa tham gia sản xuất các sản phẩm chính…

Bình luận về vấn đề này, TS. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), nhận xét DN Việt Nam khi tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu còn rất thụ động và chủ yếu ở khâu gia công. Điều này cũng dễ hiểu bởi để có thể chủ động tham gia chuỗi giá trị toàn cầu phải có vị thế thị trường cao, sự sáng tạo... Vốn tài chính chỉ là một phần, với các DNNVV điều cần hơn cả là yếu tố con người.

Chấp nhận gia công, qua trung gian

Chia sẻ kinh nghiệm từ một ngành va đập nhiều khi hội nhập, bà Đặng Phương Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho rằng trước đây thương mại toàn cầu dệt may phát triển theo chuỗi rất đơn giản. Người kinh doanh bán hàng tự thiết kế, thiết lập hệ thống bán hàng, từ đó tự tổ chức sản xuất hoặc đưa mẫu đến cơ sở sản xuất ngoài đất nước đó để đặt hàng. Khi đó, sản xuất chưa hình thành thành chuỗi cung ứng.

Nhưng hiện nay, trong bối cảnh hội nhập, kinh tế thế giới đã gần như một thế giới phẳng và việc phát triển chuỗi cung ứng đang trở thành xu hướng phát triển. Những người liên quan đến chuỗi, từ khâu nghiên cứu phát triển sản phẩm, thiết kế, nguyên liệu, phụ liệu và khâu sản xuất ra sản phẩm cuối cùng, cho đến khâu marketing, phân phối... tạo thành chuỗi cung ứng. Người thiết kế, bán hàng, sản xuất có thể ở những nước khác nhau, miễn sao sản phẩm có lợi thế về cạnh tranh khi đến tay người tiêu dùng. Với dệt may, cũng như giai đoạn đầu phát triển của các nước, DN Việt Nam gặp khó khăn về vốn, công nghệ, quản trị trong khi chỉ có thế mạnh là nguồn lao động.

Chính vì lẽ đó, khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu chúng ta không thể chủ động. Khâu dễ dàng nhất chúng ta tập trung phát triển là gia công, trong khi các khâu cung ứng nguyên, phụ liệu, thiết kế mang lại giá trị gia tăng cao hơn, lại phát triển rất chậm.

Định vị trong chuỗi cung ứng ảnh 1

Sản phẩm mỹ nghệ xuất khẩu Việt Nam được nhiều nước ưa chuộng.

Theo ông Vũ Tú Thành, Phó Giám đốc điều hành khu vực ASEAN, Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN, cơ hội cho DN Việt Nam đang rất lớn. Thứ nhất, môi trường pháp lý, chính sách với DN Việt Nam, đặc biệt DNNVV thời gian gần đây thuận lợi hơn nhiều khi Chính phủ tạo điều kiện cho phát triển.

Thứ hai, với việc ký kết các FTA mới, cắt giảm thuế quan mạnh, với quốc gia xuất khẩu như Việt Nam đó là lợi thế. Thứ ba, công nghệ đang thay đổi hàng ngày đã tạo điều kiện cho DN đi sau nhưng đạt được sự phát triển, bình đẳng với DN lớn đi trước. Các DNNVV đang có cơ hội tiếp cận thị trường khu vực và toàn cầu lớn chưa từng có.

"Những ngành có quá trình phát triển lâu dài như dệt may tiếp cận chuỗi giá trị toàn cầu có thể bằng gia công thương hiệu lớn và tích lũy kinh nghiệm để dần nâng cao bản thân trong chuỗi giá trị gia tăng, có năng lực thiết kế, tạo dựng thương hiệu riêng. Thương hiệu đó có thể tham gia chuỗi phân phối lớn thay vì chỉ gia công. Còn những DN khác do năng lực hạn chế đành phải gia công và tận dụng bằng tăng quy mô sản xuất, từ đó tối ưu hóa chi phí đầu vào, tạo công ăn việc làm và có thu nhập cao hơn" - ông Thành phân tích.

Nhiều chuyên gia cũng nhận định DN khi tham gia các FTA sẽ được hưởng lợi từ việc cắt giảm thuế quan. Song có thể chúng ta không tận dụng được các thị trường mới khi còn quá lệ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu ở các thị trường không nằm trong các ưu đãi của các FTA như Trung Quốc. Do đó, DN nên xác định hướng đi tích cực cho mình để có sự chuyển đổi, dù điều đó không đồng nghĩa mang lại lợi ích ngay cho DN.

Ngoài ra, khi hội nhập, DN trong nước sẽ phải chịu sức ép cạnh tranh ngay trên sân nhà khi DN nước ngoài xuất khẩu sang Việt Nam. Đó là điều rất khó khăn, nhất là với các DNNVV vốn chỉ quan tâm sản xuất hàng hóa tiêu thụ nội địa. 

Hà My

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

Du lịch

Khởi nghiệp

Lạ lẫm 'Thung lũng khởi nghiệp' giữa Sài Gòn

(ĐTTCO)-Một khu nhà làm việc cũ kỹ của Sở Khoa học công nghệ TP.HCM được cải tạo theo phong cách lạ vào tháng 8-2016, thoáng nhìn tưởng quán cà phê. Nhiều doanh nghiệp ra đời từ đó...