Bên lách, bên mù mờ

Tại hội thảo về vai trò doanh nghiệp (DN) trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), nhiều ý kiến cho rằng DN đang bị đặt bên lề khi tham gia đóng góp việc soạn thảo quy phạm pháp luật dù họ là đối tượng chịu sự điều chỉnh. Cùng với đó, dù dự luật này được ban hành vẫn khó giải quyết được sự “phức tạp nhất thế giới” hiện nay - như chính thừa nhận của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường.

DN bị đặt bên lề

Bên lách, bên mù mờ ảnh 1
Một cuộc khảo sát của Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy trong số 212 DN phản hồi/1.000 DN được khảo sát, có đến 111 DN chỉ biết đến văn bản pháp luật khi đã ban hành, 104 DN khi thực hiện mới biết, 101 DN chỉ biết khi có hiệu lực. Còn trong giai đoạn ban đầu chỉ 26 DN biết ý tưởng, 60 DN biết khi còn là dự thảo. Xét về quy mô, việc lấy ý kiến DN cũng không có nhiều chuyển biến. Theo đó, khoảng 85% DN có quy mô vốn dưới 1 tỷ đồng chưa lần nào được cơ quan nhà nước lấy ý kiến khi soạn thảo; trên 1 tỷ đồng khoảng 75% và trên 10 tỷ đồng khoảng 50%.

Nguyên Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) Nguyễn Thanh Hưng cho rằng dù là sản xuất, kinh doanh hay soạn thảo văn bản, quy trình là điều quan trọng, thậm chí quan trọng hơn sản phẩm. Dự luật sửa đổi này bản chất là quy định quy trình nhưng chủ yếu nói đến sản phẩm cuối cùng. Do vậy cần phải quy định về tính minh bạch trong quy trình, trình tự xây dựng VBQPPL.

Liên quan đến dự thảo, ông Hưng thừa nhận các bộ, ngành “rất giỏi” trong việc xây dựng VBQPPL ở chỗ xin ý kiến làm hay đã đành, nhưng không cần xin ý kiến họ vẫn có khả năng để không ai có thể nói rằng họ không dân chủ. Chẳng hạn, dự thảo quy định việc soạn thảo VBQPPL phải lấy ý kiến đối tượng chịu tác động. Nhưng thực tế có nhiều văn bản như dự thảo nghị định, thông tư, quyết định của Thủ tướng, thời gian soạn thảo 1-3 năm. Trong thời gian đó, cơ quan soạn thảo lấy ý kiến đối tượng chịu tác động ở dự thảo lần 1. Đến dự thảo cuối cùng, mục lấy ý kiến này biến mất, nhưng khi trình hoặc ban hành họ đều nói đã xin ý kiến.

Theo ông Hưng, cần quy định nếu đã xin ý kiến 1 lần phải tiến hành với bản dự thảo cuối cùng trước khi trình cấp có thẩm quyền, bởi nhiều quy định khi đó có khả năng thành luật. Chia sẻ quan điểm này, ông Nguyễn Văn Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Ô tô Việt Nam, cho rằng cần quy định các văn bản có tác động đến người dân, DN dứt khoát phải có phản biện từ đối tượng chịu tác động và phải để các đối tượng này tham gia từ ý tưởng ban đầu, đến giai đoạn soạn thảo, tức phải từ văn bản đầu đến văn bản cuối cùng.

Theo luật hiện hành, 19 chủ thể có quyền ban hành VBQPPL với 28 loại và với gần 600 huyện, 11.000 xã, trong đó mỗi xã có 3 chủ thể có thể ban hành văn bản mang tính quy phạm, như vậy là rất nhiều. Chính vì có quá nhiều cơ quan ban hành VBQPPL với nhiều hình thức khác nhau, đã tạo cho hệ thống pháp luật Việt Nam thuộc hàng “phức tạp nhất thế giới” như Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường từng nói trước Quốc hội.

Tuy nhiên, theo ông Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, hiện nay các nhóm lợi ích (cả tốt và xấu) đã bắt đầu có các vận động, tác động lên chính sách. Câu hỏi lớn cho DN hiện nay là có nên tiếp tục thụ động trong việc làm chính sách? Còn chủ động sẽ như thế nào? “Cái mới nhất của dự luật là quy định về minh bạch nhưng minh bạch và dân chủ đến đâu? Tôi cho rằng, minh bạch không sợ nhóm lợi ích chi phối và nếu dân chủ không sợ tiếng dân không vọng vào chính sách. Nếu thực hiện được hai điểm này luật Việt Nam cũng không đến nỗi phức tạp nhất thế giới” - ông Huỳnh nói.

Khó tránh “vừa đá bóng vừa thổi còi”

Bên lách, bên mù mờ ảnh 2Dự thảo nếu được ban hành cơ bản không thay đổi hiện trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi” hiện nay, bởi quy trình làm luật từ đề xuất, soạn thảo, trình mang dấu ấn của cơ quan hành pháp. Do đó, để văn bản pháp luật không bị vướng mắc khi mới ban hành cần tăng vai trò của cơ quan lập pháp trong việc làm luật cũng như của người dân, DN trong việc đóng góp ý kiến cho các dự thảo VBQPPL.
Bên lách, bên mù mờ ảnh 3

Ông Ngô Việt Hòa,
Công ty Luật Russin & Vechi

Theo ông Vũ Xuân Tiền, Trưởng ban Tư vấn và phản biện chính sách, Hiệp hội Các nhà quản trị DN Việt Nam, thực tế xây dựng và thực hiện các quy định hiện nay đang tạo cảm giác VBQPPL của các bộ hơn cả Hiến pháp, luật hay nghị định, bởi nếu không có các hướng dẫn của các bộ, các quy định khó vận hành trong thực tế. Việc xây dựng các luật mang tính chất khung và chờ hướng dẫn cũng góp phần làm tình trạng trên diễn ra phổ biến, đã dẫn đến tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi” trong xây dựng VBQPPL.

Để khắc phục điều này, cần quy định các thông tư có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, lợi ích người dân, DN hoặc có tính đa ngành, lĩnh vực, Bộ trưởng Bộ Tư pháp thành lập hội đồng tư vấn thẩm định có sự tham gia của các tổ chức, đơn vị liên quan, nhà khoa học, chuyên gia. 

Bày tỏ quan điểm của mình, ông Nguyễn Văn Thanh cho rằng, việc trong Quốc hội có tổ chức chuyên soạn luật như các nước phát triển là một hình mẫu tốt. Song ở Việt Nam là chưa thể làm được và vẫn phải chấp nhận việc “vừa đá bóng vừa thổi còi” hiện nay. Bởi nhiều điều luật Quốc hội khi thông qua lại giao cho Chính phủ, thậm chí là giao cho Chính phủ hướng dẫn cho an tâm. Do vậy, điều quan trọng hiện nay là cần phải công khai, minh bạch cả quá trình xây dựng VBQPPL để có thể nhận được các ý kiến đóng góp nhằm làm văn bản ban hành tránh được các bất cập.

Quang Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bịt lỗ hổng cơ chế đầu tư BOT

Bịt lỗ hổng cơ chế đầu tư BOT

(ĐTTCO) - Cả nước hiện có 88 dự án BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) được xây dựng, gắn với nó là chừng ấy trạm thu phí BOT giao thông. 

Công nghệ - Xe

Du lịch

Thị trường ngoại săn đón du khách Việt

(ĐTTCO) - Chưa bao giờ giá tour du lịch Hàn Quốc, Nhật Bản, lãnh thổ Đài Loan… lại rẻ như hiện nay. Các hãng hàng không và công ty du lịch nước ngoài ồ ạt khuyến mãi, chào mời tour giá tốt, cộng với chính sách nới rộng visa, chào đón du khách Việt.  

Khởi nghiệp

Lạ lẫm 'Thung lũng khởi nghiệp' giữa Sài Gòn

(ĐTTCO)-Một khu nhà làm việc cũ kỹ của Sở Khoa học công nghệ TP.HCM được cải tạo theo phong cách lạ vào tháng 8-2016, thoáng nhìn tưởng quán cà phê. Nhiều doanh nghiệp ra đời từ đó...