Băn khoăn đường sắt cao tốc Bắc - Nam

(ĐTTCO) - Nếu cách đây 8 năm đã từng làm dậy sóng ở nghị trường, mới đây việc Bộ Giao thông-Vận tải (GTVT) lên kế hoạch dự kiến trình dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam ra Quốc hội vào năm 2019, tiếp tục thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận với những ý kiến khác nhau.

Tiền đâu?
Trong báo cáo Nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam do Liên danh tư vấn Tedi-Tricc-Tedishouth công bố, toàn tuyến dài 1.545km, đi qua 20 tỉnh thành với 23 nhà ga. Giai đoạn đầu thực hiện với đoạn tuyến Hà Nội - Vinh, TPHCM - Nha Trang. Tổng mức đầu tư toàn tuyến sơ bộ khoảng 58,7 tỷ USD (xấp xỉ 50% nợ công hiện nay) dành cho các hạng mục giải phóng mặt bằng, xây dựng, thiết bị, quản lý dự án, tư vấn, lãi, phí, phí dự phòng…
Theo đơn vị tư vấn, hiện vận tải bằng đường bộ đang chiếm 72% hành khách và 59% hàng hóa; đường hàng không chiếm 22% hành khách; đường thủy chiếm 39,5%. Trong khi đó, đường sắt hiện chỉ chiếm 6% hành khách và 1,4% hàng hóa. Đây là con số rất khiêm tốn.
 Vấn đề khó khăn đặt ra lúc này đối với dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam là vốn đầu tư chúng ta sẽ lấy ở đâu? Theo báo cáo của đơn vị tư vấn, tổng vốn đầu tư cho dự án 58,7 tỷ USD, đây là gánh nặng đối với ngân sách, đặc biệt trước áp lực trả nợ công. Vay ODA cũng không dễ, ngay cả việc huy động theo hình thức PPP cũng rất khó khăn, nhất là khi pháp luật quy định về hình thức này cũng chưa kiện toàn.
Ông Nguyễn Ngọc Phương,
 Ủy viên Ủy ban về các vấn đề xã hội của
Quốc hội
Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam nếu được Quốc hội thông qua, 2 đoạn tuyến Hà Nội - Vinh, TPHCM - Nha Trang sẽ thực hiện từ năm 2026, đưa vào khai thác năm 2032. Các đoạn còn lại sẽ được tiếp tục xây dựng từ năm 2035, khai thác toàn tuyến từ 2040-2045. Tốc độ khai thác với 2 đoạn tuyến trước 200km/giờ, khi thông toàn tuyến, tốc độ nâng lên 350km/giờ.
Thời gian chạy tàu (bao gồm cả thời gian dừng tại ga) đoạn Hà Nội - Vinh giai đoạn 1 là 1 giờ 48, khi thông toàn tuyến là 1 giờ 20; tương ứng với đoạn TPHCM - Nha Trang ban đầu 2 giờ 25, giai đoạn sau 1 giờ 35. Thời gian chạy toàn tuyến Bắc - Nam 5 giờ 17 (tàu đỗ ít ga) và 6 giờ 50 (tàu đỗ nhiều ga). Giai đoạn đầu bố trí đoàn tàu 10 toa, sau đó khai thác toàn tuyến với đoàn tàu 16 toa. Dự kiến giá vé bằng khoảng 75% vé máy bay cùng chặng. Khi so sánh công nghệ của các nước, đơn vị tư vấn nghiêng về lựa chọn thiết kế của Nhật Bản. Với công nghệ này, đơn vị tư vấn khái toán sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 58,7 tỷ USD.
Tuy nhiên, mấu chốt vấn đề là vốn đầu tư cho dự án huy động từ đâu vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng. Về phương án vốn, đơn vị tư vấn đề xuất thực hiện theo hình thức công - tư (PPP). Trong đó, ngân sách nhà nước sẽ thực hiện giải phóng mặt bằng, công trình tuyến (đường ray), thông tin tín hiệu…; kêu gọi vốn tư nhân vào các hạng mục như nhà ga, depot (khu sửa chữa, bảo dưỡng), đoàn tàu… trong đó có sử dụng các quỹ đất tiềm năng để tạo vốn.
Về phương án huy động vốn cho giai đoạn I, tư vấn đề xuất 3 phương án. Phương án 1, dùng nguồn tiết kiệm ngân sách cho đầu tư tương đương 0,7% GDP/năm (từ 2020-2030) bằng 24,7 tỷ USD. Phương án 2, nguồn tiết kiệm ngân sách tương đương 0,3% GDP/năm (từ 2020-2030) bằng 10,7 tỷ USD và vay ODA 14 tỷ USD (từ 2025-2030). Phương án 3, dùng nguồn tiết kiệm ngân sách 0,3% GDP/năm (từ 2020-2030) bằng 10,7 tỷ USD, vay ODA 13 tỷ USD (từ 2025-2030) và kêu gọi vốn tư nhân 1 tỷ USD (mua sắm tàu, khai thác).
Băn khoăn đường sắt cao tốc Bắc - Nam ảnh 1 Hệ thống đường sắt hiện nay quá cũ và lạc hậu. 
Trao đổi với ĐTTC về vấn đề này, ông Nguyễn Ngọc Phương, Ủy viên Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội, cho biết về cơ bản, ông ủng hộ chủ trương xây dựng dự án đường sắt cao tốc  Bắc - Nam bởi đây là động lực để phát triển kinh tế và kết nối kinh tế vùng. “Tôi cho rằng đây là chủ trương đúng, nếu được triển khai và đưa vào sử dụng sẽ là động lực để phát triển kinh tế. Năm 2010, sở dĩ Quốc hội chưa thể thông qua dự án bởi có nhiều lý do, trong đó có lý do chúng ta vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, tìm hiểu thêm” - ông Phương nói.

Khâu quy hoạch đã hợp lý?
TS. Khương Kim Tạo, giảng viên Trường Đại học GTVT, cho rằng vấn đề khiến ông băn khoăn chính là khâu quy hoạch dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam. Theo đó, xây dựng tuyến đường sắt cao này là cần thiết, song khâu quy hoạch đã hợp lý chưa, thời đểm xây dựng có phù hợp lại là câu chuyện khác. “Một vấn đề đang được dư luận quan tâm hiện nay là ngành đường sắt của Việt Nam đang rất lạc hậu. Do đó, ngành đường sắt cũng đang kỳ vọng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam sẽ trở thành cú hích lớn thúc đẩy sự phát triển của ngành này. Nhưng theo tôi vẫn cần nghiên cứu kỹ lưỡng hơn nữa, từ đó mới quyết định nên quy hoạch thế nào, xây dựng ra sao, không thể vội vàng được” - TS. Tạo chia sẻ.
Theo TS. Khương Kim Tạo, trong quy hoạch nên tính toán kỹ giữa bài toán công nghệ, tính dự báo lẫn căn cứ trên nguồn lực tương ứng. “Khi lựa chọn công nghệ và kỹ thuật xây dựng đường sắt cao tốc cần có tính dự báo, rằng công nghệ đó có phù hợp trong vòng nhiều thập niên sau đó, hay lại sẽ lỗi thời? Ngoài ra, cơ sở hạ tầng phải tính toán sao cho hợp lý. Thí dụ, sau vài chục năm nữa chúng ta vẫn có thể nâng cấp mà không phải thay thế toàn bộ để tránh lãng phí. Quan trọng nhất phải xem quy hoạch đã hợp lý chưa, ngoài dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam, chúng ta còn phương án nào khác? Nếu quy hoạch đúng không sao, còn quy hoạch không đúng sẽ để lại hậu quả khôn lường. Quan điểm của tôi là thà không làm gì còn hơn làm nhưng lại thành gánh nặng cho thế hệ sau” - ông Tạo nêu ý kiến.

Lưu Thủy

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ - Xe

Chất xám châu Âu cùng Vsmart bước vào kỷ nguyên số

(ĐTTCO) - BQ - cái tên không mấy quen thuộc có trụ sở tại Tây Ban Nha, sẽ là một trong những mắt xích quan trọng nhất trong việc thiết kế và chế tạo những thiết bị điện tử thông minh của Vsmart, mở đầu là smartphone.

Du lịch

Du lịch TPHCM - Thu hút khách bằng trải nghiệm mới

(ĐTTCO) - TPHCM vừa tổ chức đón vị khách quốc tế thứ 7 triệu trong năm 2018. Theo kế hoạch, đến năm 2020, tốc độ tăng trưởng khách du lịch quốc tế đến thành phố phấn đấu đạt 20% - 25%/năm, với khoảng 10 triệu lượt khách, đóng góp 11% trở lên vào cơ cấu GRDP của thành phố. 

Khởi nghiệp

Những cái khó sinh viên phải đối mặt khi khởi nghiệp sáng tạo

(ĐTTCO)-Làm sao để giúp sinh viên khởi nghiệp là chủ đề được các diễn giả trao đổi tại “Hội thảo Nghiên cứu khoa học, ươm tạo khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục đại học” vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại Hà Nội ngày 16/12.